รายงานโดย ปรีดี บุญซื่อ
ที่ผ่านมานั้น ประเทศทั่วโลกมักพูดถึงการพุ่งขึ้นเป็นยักษ์ใหญ่ทางเศรษฐกิจของจีน โดยเน้นในเรื่อง จีนพัฒนาเป็นมหาอำนาจด้านอุตสาหกรรมการผลิตและการส่งออกขึ้นมาได้อย่างไร และจีนใช้นโยบายอุตสาหกรรมอย่างไร มาสนับสนุนอุตสาหกรรมการผลิตได้ในขอบเขตทั่วประเทศ ทั้งๆ ที่จีนมีเศรษฐกิจแบบทวีป
แต่ด้านลบของการเป็นมหาอำนาจเศรษฐกิจจีนคือ บทบาทต่อเศรษฐกิจที่ผิดกฎหมายในโลก ที่มีสาเหตุจากกำลังการผลิตอุตสาหกรรมล้นเกิน นโยบายทางการจีนปราบปรามเงินทุนไหลออกนอกประเทศ สินค้าต่างๆ และวัสดุก่อสร้างราคาถูก ที่นำไปสร้างเขตพื้นที่หวงห้ามธุรกิจหลอกลวงออนไลน์ แหล่งการพนันผิดกฎหมาย การลักลอบค้าสัตว์ป่าของโลก และเครือข่ายการส่งออกต่อของสินค้าจีนไปทั่วโลก
เศรษฐกิจผิดกฎหมาย 1 ล้านล้านดอลลาร์
บทความของ Foreign Affairs เรื่อง Why Criminals Love the Chinese Economy กล่าวว่า ข้อมูลจากองค์กรที่ติดตามเรื่องธุรกรรมผิดกฎหมายคาดการณ์ว่า เศรษฐกิจผิดกฎหมายของจีนมีมูลค่าปีหนึ่ง 1 ล้านล้านดอลลาร์ หรือเท่ากับ GDP ของสวิตเซอร์แลนด์ 2 ใน 3 ของสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ในโลกมาจากจีน ศูนย์หลอกลวงไซเบอร์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่เกี่ยวข้องกับเครือข่ายอาชญากรชาวจีน มีการค้ามนุษย์กว่า 300,000 คน มาจาก 66 ประเทศ และสร้างผลกำไรปีหนึ่ง 40 พันล้านดอลลาร์
จีนพยายามปราบปรามอาชญากรรมเหล่านี้บางส่วน ในฟิลิปปินส์ กระทรวงความมั่งคงสาธารณะของจีนสั่งยกเลิกหนังสือเดินทางของคนจีนหลายร้อยคน ที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจการพนันนอกประเทศจีน ทำให้คนพวกนี้มีฐานะเป็นผู้ร้ายที่หลบหนี ถูกจับกุมและส่งตัวกลับประเทศได้ทันที นับจากปี 2023 ปฏิบัติการร่วมจีนกับเมียนมา ทำให้มีการจับกุมคนจีนกว่า 57,000 คน ที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมออนไลน์ ตามพรมแดนสองประเทศ
ปัญหาจากการควบคุมเงินออกนอกจีน
บทความของ Foreign Affairs กล่าวว่า ปฏิบัติการของจีนไม่ได้ทำให้เศรษฐกิจผิดกฎหมายลดลงไปมาก แต่กลับใหญ่โตมากขึ้น ทั้งนี้ เพราะอาชญากรรมเหล่านี้ได้พลังสนับสนุนจากปัจจัยเดียวกับที่เป็นพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจที่ถูกกฎหมายของจีน กลุ่มอาชญากรใช้ประโยชน์จากโครงสร้างพื้นฐานด้านการเงินและการค้า เพื่อหลบเลี่ยงการควบคุมการเงินที่เข้มงวดของจีน และจัดการเรื่องการผลิตทางอุตสาหกรรม ที่มีกำลังการผลิตล้นเกินของจีน
แม้จีนจะดำเนินการปราบปรามอาชญากรรมเศรษฐกิจ แต่ก็ทำเป็นบางส่วน เพราะเศรษฐกิจผิดกฎหมายบางอย่างสนองเป้าหมายยุทธศาสตร์ของจีน เช่น การรักษาความสัมพันธ์การค้ากับรัสเซีย
พลังสำคัญที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจผิดกฎหมายของจีน คือความไม่สมดุลทางโครงสร้างที่มาจากโมเดลทางเศรษฐกิจจีน ที่สำคัญที่สุดคือเรื่องการเงิน การควบคุมการเงินอย่างเข้มงวด ทำให้เกิดความต้องการที่จะนำเงินออกนอกประเทศจีนอย่างมาก เนื่องจากเงินฝากในจีนให้ผลตอบแทนต่ำ และไม่สามารถนำไปลงทุนในสินทรัพย์ต่างประเทศที่มีผลตอบแทนดีกว่า ทำให้คนจีนที่มีฐานะและเป็นเจ้าของธุรกิจหาทางที่จะนำเงินออกนอกประเทศ
เริ่มต้นจากทศวรรษ 1990 มีการตั้งธนาคารใต้ดินและบัญชีธนาคาร ตั้งบริษัทนายหน้าเพื่อฟอกเงินขึ้นที่ฮ่องกง หาทางหลีกเลี่ยงนโยบายของจีนเรื่องการควบคุมเงินไหลออกนอกประเทศ บริษัทดังกล่าวจดทะเบียนเป็นบริษัทการค้า แต่ทำหน้าที่โอนเงินระหว่างเงินหยวนในจีนกับเงินดอลลาร์ในต่างประเทศ ทำให้คนจีนสามารถใช้เงินหยวนซื้อทรัพย์สินในต่างประเทศด้วยเงินดอลลาร์ หรือพนักงานบริการนักพนันในแหล่งคาสิโนที่มาเก๊าให้สินเชื่อเป็นเงินดอลลาร์ฮ่องกง แล้วเรียกเก็บหนี้คืนเป็นเงินหยวนแทน
พวกตัวกลางทางการเงินและอาชญากรเศรษฐกิจมีความเกี่ยวพันกันอย่างใกล้ชิด ทำให้ทำลายเครือข่ายพวกนี้ได้ยากมากขึ้น เมื่อจีนปราบคอร์รัปชัน ทำให้พวกตัวกลางทางการเงินย้ายจากฮ่องกงและมาเก๊ามากัมพูชา ฟิลิปปินส์ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทำให้พวกตัวกลางทางการเงินเข้าไปรวมตัวกับเครือข่ายอาชญกรรมเศรษฐกิจ เครือข่ายอาชญากรรมไซเบอร์ทำหน้าที่หลอกลวงเหยื่อ ส่วนพวกตัวกลางทางการเงินทำหน้าที่เคลื่อนย้ายเงินในช่องทางต่างๆ
ปัญหามาจากการผลิตล้นเกิน
บทความ Why Criminals Love the Chinee Economy กล่าวว่า กำลังการผลิตด้านอุตสาหกรรมที่มีปริมาณล้นเกินของจีน ทำให้การทำธุรกิจผิดกฎหมาย มีต้นทุนในการก่อสร้างสถานที่และในการดำเนินงานลดลง นับจากปี 2021 ภาวะตกต่ำด้านอสังหาริมทรัพย์ของจีนทำให้ความต้องการในประเทศของจีนลดลง ในเรื่องเหล็ก ปูนซีเมนต์ และวัสดุก่อสร้างอื่นๆ
วัสดุก่อสร้างที่ล้นเกินเหล่านี้ รวมทั้งการทำธุรกิจของบริษัทก่อสร้างของจีน ทำให้แหล่งคาสิโน เขตเศรษฐกิจพิเศษ และพื้นที่หวงห้ามของพวกอาชญากรไซเบอร์ มีการพัฒนาและก่อสร้างขยายตัวอย่างรวดเร็ว ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
การผลิตสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ที่ล้นเกินของจีน ประกอบด้วยโทรศัพท์มือถือราคาถูก คอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์สื่อสาร ทำให้เครือข่ายพวกอาชญากรสามารถดำเนินงานในธุรกรรมการหลอกลวงได้ในขอบเขตที่เป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ พฤศจิกายน 2025 เมื่อทหารเมียนมาโจมตีชเวก๊กโก แหล่งหลอกหลวงไซเบอร์ที่ใหญ่สุดแห่งหนึ่งในเมียนมา ยึดโทรศัพท์มือถือได้ 10,000 เครื่องจากจุดเดียว ทั้งหมดน่าจะผลิตในจีน
การหยุดยั้งธุรกรรมผิดกฎหมาย
บทความของ Foreign Affairs กล่าวว่า แม้จีนจะมีการปราบปรามเป็นครั้งคราว แต่ก็ยากที่จะหยุดยั้งธุรกิจผิดกฎหมายเหล่านี้ เพราะผู้นำระดับต่างๆ ของจีนได้สะสมประโยชน์จากธุรกรรมเหล่านี้ รัฐบาลท้องถิ่นถูกกดดันเรื่องการบรรลุเป้าการเติบโตทางเศรษฐกิจ ผู้นำท้องถิ่นจึงต้องปกป้องบริษัทที่มีค่าทางเศรษฐกิจ และการไหลเวียนทางการเงิน ที่มีต่อเศรษฐกิจท้องถิ่น แม้ว่าอาจเกี่ยวข้องกับธุรกิจผิดกฎหมาย
ในบางกรณี จีนเต็มใจที่จะปราบปรามธุรกรรมผิดกฎหมาย เมื่อพลเมืองจีนตกเป็นเหยื่อการถูกลักพาตัวหรือการหลอกลวง เช่น ศูนย์หลอกลวงออนไลน์ตามพรมแดนเมียนมา เจ้าหน้าที่จีนดำเนินการจับกุมอย่างรวดเร็ว หรือกรณีที่หัวหน้าอาชญากรพวกนี้กลายเป็นผลเสียหายต่อความสัมพันธ์ของจีนกับนานาประเทศ
ตัวอย่างเช่น เดือนตุลาคม 2025 สหรัฐฯ กล่าวโทษดำเนินคดีกับเฉินจื้อ เจ้าพ่อสแกมเมอร์ในกัมพูชา เจ้าของธุรกิจ Prince Group เครือข่ายธุรกิจผิดกฎหมายใหญ่ที่สุดในภูมิภาคนี้ หลังจากมีหลายประเทศอายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวพันกับเฉินจื้อ จีนเรียกร้องทันทีให้มีการจับกุม และส่งตัวเฉินจื้อจากเขมรกลับมาดำเนินคดีที่จีน
การจัดการกับหัวหน้าอาชญากรเศรษฐกิจรายใหญ่เป็นผลดีแก่จีน ด้านหนึ่งแสดงว่าจีนเอาจริงเอาจังเรื่องการปราบปราม อีกด้านหนึ่งลดความเสี่ยงที่เฉินจื้อจะเปิดเผยความลับที่เกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่จีน
การพัฒนาเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว ทำให้จีนเกิดความก้าวหน้าในหลายด้าน รวมทั้งการยกฐานะความเป็นอยู่ของคนจีนกว่า 800 ล้านคน ให้หลุดพ้นจากความยากจน แต่การที่จีนขึ้นเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ ก็ทำให้เกิดต้นทุนจากด้านลบต่อเศรษฐกิจโลก คือบทบาทของจีนทางเศรษฐกิจผิดกฎหมายที่ใหญ่โตเกินปกติทั่วไป โครงสร้างเศรษฐกิจที่ไม่สมดุล ถือเป็นปัจจัยส่งเสริมอาชญากรรมออนไลน์ เครือข่ายการลักลอบโอนเงินข้ามพรมแดน หรือสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์
เอกสารประกอบ
Why Criminals Love the Chinese Economy, Alvin Camba, August 21, 2026, foreignaffairs.com
