รายงานโดย ปรีดี บุญซื่อ
สัปดาห์ที่ผ่านมา กองกำลังกบฏฮูตี ซึ่งเป็นกลุ่มติดอาวุธนิกายชีอะห์ในเยเมนที่อิหร่านให้การสนับสนุน ได้ขยายปฏิบัติการทางทหารเมื่อวันอังคารสัปดาห์ที่แล้ว เริ่มจากใช้โดรนโจมตีข้ามพรมแดนไปแหล่งพลังงานซาอุดีอาระเบีย วันพฤหัสบดีเข้ายึดโมคา (Mokha) เมืองท่าสำคัญในทะเลแดง และวันศุกร์เข้ายึดเกาะเปริม (Perim Island) ใน “ช่องแคบบับ อัล-มันดับ” (Bab al-Mandab Strait) เส้นทางน้ำที่แคบ เชื่อมต่อทะเลแดงกับมหาสมุทรอินเดีย การรุกทางทหารอย่างรวดเร็วทำให้กองกำลังฮูตีสามารถยึดกุม “จุดคอขวด” สำคัญของเส้นทางเดินเรือขนส่งน้ำมันและสินค้าของโลก
ในบางช่วง ช่องแคบบับ อัล-มันดับมีความกว้างเพียง 20 กม. ทำให้เป็นเส้นทางเดินเรือขนส่งสินค้าที่มีขนาดแคบ จากเอเชียและตะวันออกกลางมายังคลองสุเอซ เส้นทางเดินเรือสากลผ่านช่องแคบบับ อัล-มันดับ ห่างจากเกาะเปริมไม่ถึง 5 กม. ทำให้เรือสินค้าอยู่ในรัศมีการโจมตีด้วยโดรนและขีปนาวุธของกลุ่มกบฏฮูตี
หลังจากอิหร่านปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซาอุฯ หันมาขนส่งน้ำมันทางท่อมายังทะเลแดง และอาศัยการขนส่งทางเรือมาเอเชียผ่านช่องแคบบับ อัล-มันดับ การยึดครองดินแดนมากขึ้นของกลุ่มกบฏฮูตี จะทำให้การเดินเรือสินค้าของโลกหยุดชะงักมากยิ่งขึ้น และทำให้สงครามสหรัฐฯ กับอิหร่านยากลำบากและซับซ้อนมากขึ้น
อุปทานพลังงานโลกเสี่ยงมากขึ้น
การรุกทางทหารของกลุ่มฮูตี ทำให้เยเมนกลายเป็นโดมิโนตัวล่าสุดที่กำลังล้มลงจากปฏิกิริยาลูกโซ่ความไม่มีเสถียรภาพในตะวันออกกลาง ที่เริ่มจากสงครามสหรัฐฯ กับอิหร่าน การขยายตัวของสงครามอิหร่านทำให้ความเสี่ยงต่ออุปทานพลังงานของโลกเพิ่มมากขึ้น และทำให้เกิดความยากลำบากมากขึ้น ต่อความพยายามที่จะหาทางออกทางการทูตต่อความขัดแย้ง
เยเมนเป็นประเทศยากจนที่มีสงครามกลางเมืองเกิดขึ้น แต่อยู่ในจุดที่ไม่มีใครในโลกให้ความสนใจ แต่การรุกทางทหารของกลุ่มกบถฮูตีที่อิหร่านให้การสนับสนุน โดยสามารถยึดพื้นที่สำคัญของช่องแคบบับ-อัลมันดับ เยเมนกลายเป็นตัวแปรสำคัญอีกตัวหนึ่งของความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ทำให้สมรรถนะทางทหารสหรัฐฯ ต้องกระจายกว้างทางพื้นที่ออกไปอีก และเพิ่มอำนาจต่อรองให้แก่อิหร่าน
ความขัดแย้งสหรัฐฯ กับอิหร่าน เป็นชนวนทำให้เกิดสงครามครั้งใหม่ในเลบานอนระหว่างอิสราเอลกับกลุ่มฮิสบอลเลาะห์ การรุกทางทหารของกลุ่มกบฏฮูตีทำให้เส้นทางพลังงานสำคัญสองเส้นทาง รวมทั้งช่องแคบฮอร์มุซที่อยู่อีกฝากหนึ่งของแหลมอาระเบีย ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอิหร่าน และซาอุฯ มีเส้นทางส่งออกน้ำมันที่ปลอดภัยน้อยลง
เจ้าหน้าที่อิหร่านกล่าวว่า สงครามจะไม่จบลง และจะไม่มีการเปิดเส้นทางเดินเรือ จนกว่าความขัดแย้งทั้งหมดในภูมิภาคจะได้รับการแก้ไข ประเทศอาหรับในอ่าวเปอร์เซียที่เคยหวังว่าสงครามจะจบลงอย่างรวดเร็ว มาบัดนี้ตระหนักแล้วว่า สหรัฐฯ ได้ดึงพวกเขาเข้าไปสู่ความขัดแย้งที่อาจดำเนินไปนานหลายปี โดยไม่มียุทธศาสตร์ชัดเจนที่จะทำให้สงครามยุติลง
แนวรบที่ 2 ของสงครามอิหร่าน
บทความใน foreignaffairs.com เรื่อง Iran’s Second Front วิเคราะห์ว่า การขยายปฏิบัติการทางทหารของกลุ่มฮูตีมีนัยสำคัญ เพราะเป็นของช่วงสงครามอิหร่านที่ทะเลแดงเป็นทางเลือกสำคัญในการส่งออกน้ำมันของซาอุฯ ที่ใช้ทดแทนช่องแคบฮอร์มุซ ส่วนพวกฮูตีกล่าวว่า เป้าหมายปฏิบัติการทางทหารเป็นเรื่องความขัดแย้งภายในของเยเมน แต่การเป็นพันธมิตรกับอิหร่านก็แน่นแฟ้นมากขึ้น การที่กลุ่มฮูตีโจมตีซาอุฯ และเรือของซาอุฯ เท่ากับเป็นการเปิดแนวรบที่ 2 ของสงครามอิหร่าน ขยายความขัดแย้ง และเพิ่มแรงกดดันต่อตลาดพลังงานโลก
พัฒนาการความขัดแย้งครั้งใหม่นี้แสดงให้เห็นว่า อิหร่านกับพันธมิตรพยายามสร้าง “สภาพปกติใหม่” ขึ้นมา โดยการควบคุมจุดคอขวดสำคัญของตะวันออกกลาง อำนาจต่อรองสำคัญของอิหร่านต่อสหรัฐฯ คือ การปิดช่องแคบฮอร์มุซ ทำให้ซาอุฯ ต้องหันไปอาศัยการส่งออกน้ำมันวันหนึ่ง 3-5 ล้านบาร์เรลผ่านท่าเรือในทะเลแดง
อิหร่านสามารถอาศัยกลุ่มฮูตีมาจำกัดการส่งออกน้ำมันของซาอุฯ เป้าหมายของอิหร่านคือสร้างสถานการณ์ที่กลุ่มฮูตีควบคุมช่องแคบบับ อัล-มันดับ ควบคู่กับกับที่อิหร่านควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ หากสามารถรักษาฐานะอย่างมั่นคง ยุทธศาสตร์นี้จะทำให้อิหร่านและพันธมิตร กลายเป็นคนเฝ้าประตูช่องทางการค้าโลกที่ปีหนึ่งมีมูลค่านับล้านล้านดอลลาร์
ทะเลแดงกับการค้าโลก
ทะเลแดงมีความสำคัญทางยุทธศาสตร์ เพราะเป็นเส้นทางการค้าหลัก ที่เชื่อมตะวันออกกลางกับเอเชียและยุโรป เป็นเส้นทางเข้าสู่คลองสุเอซ ที่มาจากทางใต้ เป็นเส้นทางทางเลือกการเดินเรือที่ไม่ต้องเดินทางอ้อมผ่านแหลมแหลมกู๊ดโฮปในแอฟริกา ปี 2023 เมื่อกลุ่มฮูตีโจมตีเรือสินค้าธงชาติอิสราเอล ทำให้บริษัทเดินทะเลยักษ์ใหญ่ต้องเปลี่ยนเส้นทางเดินเรือหลักที่เลี่ยงทะเลแดง หันไปใช้เส้นทางยาวนานขึ้นทางแหลมแอฟริกา
ดังนั้น ภัยการคุมคามต่อการเดินเรือในทะเลแดง ไม่เพียงแต่กระทบประเทศตะวันออกกลาง แต่ยังกระทบการค้าโลก องค์การพลังงานระหว่างประเทศเคยคาดการณ์ว่า การส่งออกน้ำมันผ่านช่องแคบบับ อัล-มันดับ วันหนึ่งเคยมีปริมาณ 8.8 ล้านบาร์เรล หรือ 8.7% ของความต้องการน้ำมันของโลก
ก้าวต่อไปขึ้นกับการตอบโต้จากซาอุฯ
บทความของ Foreign Affairs กล่าวว่า วงจรเหตุการณ์ที่ร้ายแรงของความขัดแย้งได้เกิดขึ้นแล้ว ลำดับต่อไปของเหตุการณ์ขึ้นอยู่กับว่า ซาอุฯ จะตอบโต้อย่างไร ซาอุฯ อาจใช้การรุกของพวกฮูตีมาระดมการสนับสนุนนานาชาติ เพื่อจัดการกับกลุ่มกบฏเยเมนที่อิหร่านสนับสนุน เช่น ดึงสหรัฐฯ และพันธมิตรทางทหาร เช่น ตุรกีและปากีสถาน มาเข้าร่วม
หลังจากอิหร่านปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซาอุฯ ต้องพึ่งพาทางออกทางทะเลแดงอย่างมาก ผู้นำซาอุฯ อย่างเจ้าชายมุฮัมมัด บิน ซัลมาน ต้องการที่จะลดความขัดแย้งลง หรือชะลอการเผชิญหน้ากับกลุ่มฮูตี จนกว่าเมื่อเกิดข้อตกลงสหรัฐฯ กับอิหร่าน ซึ่งจะทำให้ซาอุฯ พึ่งพาทะแดงน้อยลง แต่การรุกทางทหารทำให้พวกฮูตีไม่ปล่อยให้ซาอุฯ มีเวลารอเรื่องนี้
ส่วนรัฐบาลทรัมป์ต้องการเลี่ยงปฏิบัติการทางทหารครั้งใหม่ ในช่วงก่อนการเลือกตั้งกลางสมัยของสมาชิกรัฐสภาสหรัฐฯ ที่จะมีขึ้นในเดือนพฤศจิกายน มีรายงานข่าวว่าทรัมป์ปฏิเสธการโจมตีทางอากาศกับกลุ่มฮูตี ช่วงที่พวกฮูตีขยายปฏิบัติการทางทหารมากขึ้น ทรัมป์กล่าวว่า “พวกฮูตีไม่ต้องการให้สหรัฐฯ ไปเข้าร่วม พวกเขาปล่อยให้เรือแทบทั้งหมดผ่านไปได้ มีเพียงประเทศเดียวที่พวกนี้ไม่พอใจ”
ซาอุฯ อาจหันไปขอการสนับสนุนจากปากีสถานและตุรกีแทน ซาอุฯ ยังไม่ได้เรียกร้องเป็นทางการในการขอการสนับสนุน ตามข้อตกลงทางทหารร่วมมักกะฮ์ (Mecca Joint Defense Agreement) ที่สามประเทศลงนามเมื่อเดือนที่แล้ว ปากีสถานอาจกังวลเรื่องการต่อต้านในประเทศและการเผชิญหน้ากับอิหร่าน โดยอาจเสนอให้มีกองกำลังทางทะเลนานาชาติ เพื่อปกป้องช่องแคบบับ อัล-มันดับ
เอกสารประกอบ
Why the Houthis’ Lightning Advance Threatens Global Shipping, Spt 11, 2026, nytimes.com
Widening Mideast Instability Squeezes Global Oil Supplies, 14 SEP 2026, Wall Street Journal
Iran’s Second Front, September 11, 2026, foreignaffairs.com
