พิเศษ เสตเสถียร
เรามักจะได้ยินการพูดติดตลกเกี่ยวกับลายมือของแพทย์ที่แย่จนมีเพียงเภสัชกรเท่านั้นที่สามารถถอดรหัสได้ อย่างไรก็ตาม ปัญหานี้ได้ก้าวข้ามจากเรื่องตลกมาสู่ประเด็นทางกฎหมาย เมื่อศาลสูงแห่งปัญจาบและหรยาณา (Punjab and Haryana High Court) ได้ออกคำสั่งที่เน้นย้ำความสำคัญของลายมือที่ชัดเจน โดยระบุว่า “ใบสั่งยาทางการแพทย์ที่อ่านออกถือเป็นสิทธิขั้นพื้นฐาน” ของผู้ป่วย
คำสั่งศาลนี้เกิดขึ้นจากคดีที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับลายมือโดยตรง แต่มาจากการพิจารณาคำร้องขอประกันตัวของชายคนหนึ่งที่ถูกกล่าวหาว่าข่มขืน ฉ้อโกง และปลอมแปลง ผู้พิพากษา Jasgurpreet Singh Puri ซึ่งกำลังพิจารณาคำร้องนี้ และได้ตรวจสอบรายงานทางนิติเวช (medico-legal report) ที่เขียนโดยแพทย์ของรัฐ ซึ่งได้ทำการตรวจหญิงผู้เสียหาย
สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ ผู้พิพากษา Puri พบว่ารายงานดังกล่าว “ไม่สามารถเข้าใจได้” (incomprehensible)ท่านได้เขียนในคำสั่งว่า “มันสั่นคลอนมโนธรรมของศาลแห่งนี้ เนื่องจากไม่มีแม้แต่คำหรือตัวอักษรเดียวที่สามารถอ่านออกได้”
สำนักข่าว BBC ได้เห็นสำเนาคำตัดสินนี้ ซึ่งรวมถึงรายงานและใบสั่งยาความยาวสองหน้าที่แสดงให้เห็นถึงลายมือหวัด ๆ ที่อ่านไม่ออกของแพทย์ ผู้พิพากษา Puri แสดงความตกใจว่า “ในขณะที่เทคโนโลยีและคอมพิวเตอร์เข้าถึงได้ง่ายอย่างนี้ น่าตกใจที่แพทย์ของรัฐยังคงเขียนใบสั่งยาด้วยมือซึ่งไม่มีใครสามารถอ่านได้ยกเว้นบางทีอาจเป็นเภสัชกรบางราย”
ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า การเน้นย้ำเรื่องลายมือของแพทย์ไม่ใช่เรื่องของความสวยงามหรือความสะดวกสบาย แต่เป็นเพราะใบสั่งยาที่คลุมเครือหรือเปิดช่องให้ตีความผิดพลาดอาจนำมาซึ่งผลลัพธ์ที่ร้ายแรงหรือแม้กระทั่งโศกนาฏกรรมได้
ข้อมูลจากสหรัฐอเมริกา ชี้ให้เห็นถึงความร้ายแรงของปัญหา โดยรายงานของ Institute of Medicine ในปี 1999 ประเมินว่า ความผิดพลาดทางการแพทย์เป็นสาเหตุของการเสียชีวิตที่ป้องกันได้ประมาณ 44,000 รายต่อปี โดยในจำนวนนี้ 7,000 รายเป็นผลมาจากลายมือที่แย่ ในสกอตแลนด์ เมื่อไม่นานมานี้ มีผู้หญิงคนหนึ่งได้รับบาดเจ็บจากสารเคมีหลังจากที่เธอได้รับครีมรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศโดยเข้าใจผิด แทนที่จะเป็นครีมสำหรับอาการตาแห้ง
แม้ว่าอินเดียจะไม่มีข้อมูลที่ชัดเจนเกี่ยวกับอันตรายที่เกิดจากลายมือที่อ่านยาก แต่การอ่านใบสั่งยาผิดพลาดในประเทศที่มีประชากรหนาแน่นที่สุดในโลกนี้ เคยส่งผลให้เกิดภาวะฉุกเฉินทางสุขภาพและการเสียชีวิตมาแล้วหลายครั้ง เช่น มีกรณีที่ถูกรายงานเกี่ยวกับผู้หญิงคนหนึ่งที่ต้องทนทุกข์ทรมานจากอาการชักหลังจากรับประทานยาเบาหวานที่ชื่อคล้ายกับยาแก้ปวดที่เธอได้รับ
Chilukuri Paramathama เภสัชกรในเมือง Nalgonda เคยยื่นคำร้องต่อศาลสูงในปี 2014 หลังจากอ่านข่าวเกี่ยวกับเด็กอายุสามขวบที่เสียชีวิตเพราะได้รับยาฉีดผิดสำหรับรักษาไข้
ข้อเรียกร้องของเขาที่ต้องการห้ามการสั่งยาด้วยลายมือประสบผลสำเร็จเมื่อในปี 2016 เมื่อแพทยสภาแห่งอินเดีย (Medical Council of India) ได้ออกคำสั่งว่า “แพทย์ทุกคนควรสั่งยาโดยใช้ชื่อสามัญที่อ่านออกได้และควรใช้ตัวพิมพ์ใหญ่ (capital letters)”
แต่เวลาก็ผ่านไป 9 ปีแล้ว คุณ Chilukuri (และเภสัชกรคนอื่น ๆ) บอกว่าใบสั่งยาที่เขียนหวัด ๆ ยังคงถูกส่งถึงร้านของพวกเขาอยู่เรื่อย ๆ เภสัชกรต้องใช้ประสบการณ์ในการถอดรหัสใบสั่งยา เนื่องจากเภสัชกรส่วนใหญ่มักได้รับใบสั่งยาจากโรงพยาบาลและคลินิกในบริเวณใกล้เคียง ทำให้พวกเขาคุ้นเคยกับลายมือของแพทย์เหล่านั้น และรู้ว่ามียาชนิดใดบ้างที่ถูกสั่งเป็นประจำ
อย่างไรก็ตาม ยังคงมีการ “คาดเดา” เข้ามาเกี่ยวข้องในบางครั้ง Ravindra Khandelwal ซีอีโอของ Dhanwantary ซึ่งเป็นร้านขายยาใหญ่ในกัลกัตตา กล่าวว่า บางครั้งใบสั่งยาที่มาถึงร้านนั้นเกือบจะอ่านไม่ออก หากไม่สามารถเข้าใจยาตัวใดตัวหนึ่งได้ เภสัชกรจะต้องโทรศัพท์ไปหาแพทย์เพื่อยืนยันเพื่อให้แน่ใจว่าลูกค้าได้รับยาที่ถูกต้อง
เพื่อให้เกิดการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม ศาลสูงแห่งปัญจาบและหรยาณาได้กำหนดมาตรการดังนี้:
1. การใช้ตัวพิมพ์ใหญ่: จนกว่าระบบดิจิทัลจะถูกนำมาใช้ แพทย์ทุกคนต้องเขียนใบสั่งยาให้ชัดเจนโดยใช้ ตัวพิมพ์ใหญ่ (capital letters)
2. หลักสูตรลายมือ: ศาลได้ขอให้รัฐบาลบรรจุบทเรียนเรื่องลายมือเข้าในหลักสูตรแพทยศาสตร์
3. การเปลี่ยนเป็นดิจิทัล: กำหนดเส้นตาย 2 ปีสำหรับการนำระบบใบสั่งยาดิจิทัลมาใช้
ในปัจจุบัน โรงพยาบาลเอกชนขนาดใหญ่ในเมืองได้เปลี่ยนไปใช้ใบสั่งยาที่พิมพ์ออกมา (printed prescriptions) มานานหลายปีแล้ว ซึ่งเป็นแนวทางที่หลายฝ่ายแนะนำ แต่ Dr. Bhanushali จาก Indian Medical Association ยอมรับว่า การนำระบบการพิมพ์ใบสั่งยามาใช้ในพื้นที่ชนบทหรือเมืองเล็ก ๆ หรือในสถานพยาบาลของรัฐที่มีโครงสร้างพื้นฐานจำกัดนั้นเป็นเรื่องยาก นอกจากนี้ สำหรับแพทย์สูงอายุที่อาจไม่คุ้นเคยกับเทคโนโลยี การพิมพ์ใบสั่งยาอาจทำให้กระบวนการใช้เวลานานขึ้น
อ้างอิง:
“No more scribbling: Indian court tells doctors to fix their handwriting” สำนักข่าว BBC,
“Why do doctors have horrible handwriting, and can it be cured?” สำนักข่าว India Today,
“Punjab and Haryana High Court Tells Doctors to Fix Their Handwriting” สำนักข่าว The CSR Journal
