ดร.เสาวณี จันทะพงษ์ นักวิชาการอิสระด้านเศรษฐกิจมหภาคและการเงิน
วันที่ 22 พ.ค. 2026 จีนโดย 8 หน่วยงานทางการเงินที่เกี่ยวข้องออกแผนปฏิบัติการจำกัดช่องทางเงินทุนไหลออก และปราบการให้บริการซื้อขายหลักทรัพย์/อนุพันธ์/กองทุนข้ามพรมแดนที่ผิดกฎหมาย ตั้งกรอบเวลา 2 ปี (2026–2028) โดยห้ามบริการใหม่และให้ขาย-ถอนเงินออกได้เท่านั้นในช่วงเปลี่ยนผ่าน[1] สืบเนื่องจากข้อมูลเงินทุนไหลออกจากจีนสูงเป็นประวัติการณ์ประมาณ 1 ล้านล้าน USD สูงสุดนับตั้งแต่เริ่มบันทึกข้อมูลในปี 2006 ส่วนใหญ่ไหลไปตลาดการเงินสหรัฐฯ และฮ่องกง ส่วนหนึ่งมาจากรายได้ “การเกินดุลการค้า” ของจีนที่สูงถึง 1.2 ล้านล้าน USD ในปี 2025[2] สะท้อนมาตรการดูแลเงินทุนเคลื่อนย้ายของจีน เพื่อรักษาเสถียรภาพตลาดการเงินในประเทศ และค่าเงินหยวน ประเด็นข้างต้นล้วนเกี่ยวข้องกับบัญชี BOP บทความนี้เจาะลึกถึงโครงสร้างการค้า/การผลิตและการลงทุนต่างประเทศ และค่าความคลาดเคลื่อนสุทธิของไทย ซึ่งเขียนต่อจากตอน 1
3. พลวัตบัญชี BOP และ NEOs ในรอบกว่า 10 ปี: เล่าเรื่องจากข้อมูลอัปเดต
ผู้เขียนอัปเดตข้อมูลบัญชี BOP ล่าสุด ณ 16 ก.ค. 2026 นำเสนอโครงสร้างเศรษฐกิจไทยด้านต่างประเทศผ่านกิจกรรมการค้า/การลงทุนของไทยในช่วงกว่า 10 ปี 2015-2025 (รูป F1) ดังนี้
จากมุมมองดุลบัญชีเดินสะพัด (CA)[3]: ไทยสูญเสียความสามารถการแข่งขันด้านการส่งออกอย่างเห็นได้ชัดในช่วง Post-COVID-19 period (หลังโควิด-19, 2020-2025) ชี้ได้จากมูลค่าเกินดุล CA ลดลงมาก (พท. สีน้ำเงิน) เฉลี่ยปีละ 4.8 พันล้าน USD เทียบกับเกินดุลเฉลี่ยปีละ 36.4 พันล้าน USD ในช่วง Pre-COVID-19 period (ก่อนโควิด-19, 2015-2019) หรือเหลือเพียง 1/7 เท่านั้น เป็นผลจากโครงสร้างส่งออกกระจุกในสินค้าที่ใช้การผลิตรูปแบบเดิม และเนื่องจากยังไม่สามารถดึงการผลิตเซมิคอนดักเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะเข้ามาได้ครบ ส่งผลให้ขาดความเชื่อมโยงกับห่วงโซ่การผลิตใหม่ นอกจากนี้ ยังพบความ “ผิดปกติ” ในระบบการผลิตไทย เช่น รูปแบบการส่งออกซ้ำ (Re-Export) และการทะลักของสินค้านำเข้า[4] พบข้อสังเกตเชิงประจักษ์ 3 ข้อหลัก ดังนี้
(1) การผลิตเพื่อส่งออกในกว่า 10 ปี พึ่งพาอุตสาหกรรมดั้งเดิม มีสัดส่วนส่งออกแทบจะไม่เปลี่ยนแปลง จากมูลค่าส่งออกแยกตามกิจกรรมการผลิต[5] พบว่าในปี 2025 สินค้าเกษตรมีสัดส่วน 6% และสินค้าอุตสาหกรรม 87% ของการส่งออกทั้งหมด ในภาคอุตสาหกรรมพึ่งพาสาขาหลักคือ อิเล็กทรอนิกส์ 20% เพิ่มขึ้นจาก 14% ในปี 2015 ยานยนต์/ชิ้นส่วนและอุปกรณ์ยานยนต์ 15% ลดลงจาก 17% ในปี 2015 จากอุปสงค์ในและต่างประเทศชะลอตัว
สินค้าเกษตรแปรรูปยังแข่งได้สัดส่วน 14% หรือคิดเป็น 12.2% ของการส่งออกทั้งหมด ซึ่งหากรวม “สินค้าเกษตรเข้ากับเกษตรแปรรูปจะเป็น 18.6%” หรือเกือบ “1 ใน 5 ของการส่งออกทั้งหมด” และเครื่องใช้ไฟฟ้าสัดส่วน 9.7% ในปี 2025 เทียบกับ 9.2% ในปี 2015 โครงสร้างสินค้านำเข้า[6] ก็มีสัดส่วนค่อนข้างคงที่ กลุ่มใหญ่สุดคือ นำเข้าวัตถุดิบ/สินค้าขั้นกลางสัดส่วน 60% ทั้งในปี 2015 และ 2025 ขณะที่สินค้าทุนมีสัดส่วน 20% ลดลงจาก 23% ในปี 2015
(2) ไทยมีจุดแข็งด้านฐานตลาดส่งออกหลากหลายช่วยกระจายความเสี่ยง จากข้อมูลส่งออก/นำเข้าแยกตามกลุ่มประเทศ[7] พบว่าไทยส่งออกไปยังมากกว่า 80 ประเทศทั่วโลก ในปี 2025 ตลาดส่งออกหลักคือ (1) สหรัฐฯ 72.5 พันล้าน USD (21.3%) (2) จีน 39.8 พันล้าน USD (11.7%) และ (3) ญี่ปุ่น 23.5 พันล้าน USD (6.9%) ไทยเกินดุลการค้ากับสหรัฐ 51.6 พันล้าน USD แต่ขาดดุลการค้ากับญี่ปุ่น 6.1 พันล้าน USD และขาดดุลการค้ากับจีนถึง 67.8 พันล้าน USD โดยไทยนำเข้าจากจีนสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 107.6 พันล้าน USD” หรือคิดเป็นเกือบ 1 ใน 3 (31.2%) ของการนำเข้าทั้งหมด 344 พันล้าน USD
สรุปไทยเกินดุลการค้าลดลงในช่วงหลังโควิด-19 เฉลี่ย 25 พันล้าน USD ต่อปี เทียบกับเฉลี่ย 28.7 พันล้าน USD ต่อปีในช่วงก่อนโควิด-19
(3) ดุลบริการ[8]ขาดดุลต่อเนื่องในช่วงหลังโควิด-19 ตั้งแต่ปี 2020 (รูป F2) ขาดดุลเฉลี่ย 14 พันล้าน USD ต่อปี เทียบกับเกินดุลบริการเฉลี่ย 21.4 พันล้าน USD ต่อปีในช่วงก่อนโควิด-19
(3.1) รายได้ท่องเที่ยวหายไปและกลับมาช้า ในช่วงหลังโควิด-19 รายได้เฉลี่ย 24.9 พันล้าน USD ต่อปี เหลือเพียงครึ่งหนึ่งของช่วงก่อนโควิด-19 อยู่ที่เฉลี่ย 50.9 พันล้าน USD
(3.2) การเพิ่มขึ้นของรายจ่ายบริการระหว่างประเทศในช่วงหลังโควิด-19 (รูป F2) ที่สำคัญคือ ค่าขนส่ง (เฉลี่ยปีละ 24 พันล้าน USD) ค่าบริการวิชาชีพและบริการให้คำปรึกษาด้านการจัดการ (เฉลี่ย 12.1 พันล้าน USD) การท่องเที่ยวนอกประเทศของคนไทย (เฉลี่ย 9.6 พันล้าน USD) และค่าธรรมเนียมการใช้สิทธิทรัพย์สินทางปัญญา (เฉลี่ย 5.9 พันล้าน USD)
ภาพรวมดุลบริการ พบว่าในช่วงหลังโควิด-19 หมวดบริการที่ไทยขาดดุลคือ ค่าขนส่ง ค่าธรรมเนียมการใช้สิทธิทรัพย์สินทางปัญญา ค่าบริการวิชาชีพและบริการให้คำปรึกษาด้านการจัดการ ตามลำดับ ขณะที่ไทยเกินดุลบริการในหมวดท่องเที่ยว และหมวดบริการด้าน R&D บริการทางเทคนิค บริการด้านสิ่งแวดล้อมและบริการทางธุรกิจอื่นๆ
4. ข้อคิดเห็นปิดท้าย
บัญชี BOP เปรียบเสมือน “พิมพ์เขียว” แสดงโครงสร้างการค้า/การผลิต สะท้อนขีดความสามารถการผลิต ระดับเทคโนโลยี และปัจจัยอุปทานของเศรษฐกิจไทย ช่วยวางแผนพัฒนาการผลิตและเป็นเครื่องมือติดตามผลลัพธ์ของแผนพัฒนาฯ เนื่องจากเป็นข้อมูล time series ที่แยกตามประเภทธุรกรรมได้
ผู้เขียนเห็นว่า จากเทรนด์ใหญ่ของโลกคือ ความเร็วของนวัตกรรมเทคโนโลยี สังคมสูงวัย และเศรษฐกิจสีเขียว เป็นความท้าทายร่วมของทุกภาคส่วนที่ต้องทำนโยบายที่เขียนไว้แล้ว ให้เกิดขึ้นจริง ก่อน Window of Opportunity จะปิดลง ใน 3 ด้านหลักคือ (1) สาขาการผลิตยานยนต์และ/ชิ้นส่วนฯ และการผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้า งานศึกษาในอดีต[9], [10] ชี้ว่าสาขายานยนต์ฯ อยู่ในห่วงโซ่อุปทานโลกและเป็นบริษัทข้ามชาติที่ใช้เทคโนโลยีสูง และผลิตภาพรวม (TFP) ของสาขานี้ยังเติบโต ซึ่งในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่รถยนต์ EV ควรเร่งยกระดับห่วงโซ่อุปทานยานยนต์ไทยให้เกิดขึ้นเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะนโยบายผลักดันให้ผู้ผลิตรถยนต์ EV ใช้ชิ้นส่วนในประเทศที่ระดับ 60% และให้ผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยแข่งขันได้กับต่างชาติในชิ้นส่วนที่ไทยทำได้ดี[11], [12] (2) สาขาเกษตรและเกษตรแปรรูป ไทยมีทุนทรัพยากรดี ควรลดอุดหนุนระยะสั้น เสริมศักยภาพ เพิ่มผลิตภาพและมาตรฐาน และรับมือกติกาโลก CBAM สู่ศูนย์กลางเกษตร/อาหารของโลก[13], [14] ก้าวพ้นข้อจำกัดโครงสร้างที่ดินขนาดเล็ก น้ำไม่พอ นวัตกรรม/เทคโนโลยีไม่ทั่วถึง ต้นทุนสูง และราคาไม่แน่นอน และ (3) ด้านบริการสมัยใหม่ พัฒนาสาขาบริการที่ไทยขาดดุลสูงข้างต้นเพื่อลดรายจ่ายลง (โปรดติดตามตอน 3)
Disclaimer: ข้อคิดเห็นที่ปรากฏในบทความนี้เป็นความเห็นของผู้เขียน และการกล่าว คัด หรืออ้างอิงข้อมูลบางส่วนตามสมควรในบทความนี้ จะต้องกระทำโดยถูกต้องและอ้างอิงถึงผู้เขียนโดยชัดแจ้ง
Endnotes:
[1] China Securities Regulatory Commission, et al. (2026) “Notice on the issuance of the Implementation Plan for Comprehensive Rectification of Illegal Cross-Border Securities”, Futures and Fund Operations, 22 May
[2] Sweta Killa (2026) “China Cracks Down On Overseas Investing After Record $1 Trillion Capital Flight To US, Hong Kong Markets”, Yahoo/Finance, 31 May
[3] ธนาคารแห่งประเทศไทย, Balance of Payments (table EC_XT_049), (USD) (UNIT: Millions of USD), Last Updated: 31 Mar 2026: 14:31, Retrieved date: 16 Jul 2026: 00:04, Bank of Thailand
[4] Bangkok Biznews (2025) “‘ไทย’ ติดหล่มภาคการผลิตทรุด ‘สภาพัฒน์’ ชี้ 5 เหตุผลสวนทางส่งออกพุ่ง.” Bangkok Biznews, 30 Dec
https://www.bangkokbiznews.com/economics/1214449.
[5] ธนาคารแห่งประเทศไทย, Table EC_XT_009_S3: มูลค่าและปริมาณสินค้าออกจำแนกตามกิจกรรมการผลิต (ดอลลาร์ สรอ.) (หน่วย: ล้านดอลลาร์ สรอ.) ปรับปรุงล่าสุด: 30 Jun 2026 15:11 วันที่เรียกข้อมูล: 18 July 2026 17:26
[6] ธนาคารแห่งประเทศไทย, Table EC_XT_005_S3: สินค้าเข้าจำแนกตามภาคเศรษฐกิจ (ดอลลาร์ สรอ.) EC_XT_009_S3: มูลค่าและปริมาณสินค้าออกจำแนกตามกิจกรรมการผลิต (ดอลลาร์ สรอ.) (หน่วย: ล้านดอลลาร์ สรอ.) ปรับปรุงล่าสุด: 30 Jun 2026 15:11 วันที่เรียกข้อมูล: 18 July 2026 17:26
[7] ธนาคารแห่งประเทศไทย, EC_XT_003_S2: สินค้าออกและสินค้าเข้าจำแนกตามกลุ่มประเทศ/เขตเศรษฐกิจ (ดอลลาร์ สรอ.) ปรับปรุงล่าสุด: 30 Jun 2026 15:29 วันที่เรียกข้อมูล: 19 July 2026 16:31
[8] ดุลบริการ (Services Balance) เป็นผลสุทธิระหว่างรายรับและรายจ่ายของบริการระหว่างประเทศ ประกอบด้วยค่าขนส่ง ค่าท่องเที่ยว ค่าบริการและค่าใช้จ่ายอื่นๆ ของทางการ ค่าสื่อสารโทรคมนาคม ค่ารับเหมาก่อสร้าง ค่าลิขสิทธิ์/เครื่องหมายการค้า/สิทธิบัตร ค่าประกันภัย เป็นต้น, คำอธิบายข้อมูลดุลการชำระเงิน
https://app.bot.or.th/BTWS_STAT/statistics/DownloadFile.aspx?file=EC_XT_046_TH.PDF
[9] เสาวณี จันทะพงษ์ และ อโนทัย พุทธารี (2023) “ไทยจะอยู่ในห่วงโซ่อุปทานโลกหลังโควิด-19 และปัญหาภูมิรัฐศาสตร์ได้อย่างไร? วิเคราะห์จากมุมมองการนำเข้าสินค้าทุน: ตอน 2.” คอลัมน์แจงสี่เบี้ย, หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ, และ บทวิเคราะห์ทางเศรษฐกิจสายนโยบายการเงิน, ธนาคารแห่งประเทศไทย, 16 May
[10] เกริกเกียรติ พรหมมินทร์ และรัตติยากร ลิมัณตชัย (2023) “ภาคธุรกิจไทย จะเติบโตได้ไกลแค่ไหน”, คอลัมน์แจงสี่เบี้ย, หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ, บทวิเคราะห์ทางเศรษฐกิจสายนโยบายการเงิน, ธนาคารแห่งประเทศไทย 14 Mar
[11] BOI (Board of Investment) (2026) “บีโอไอถกกลุ่มยานยนต์ เตรียมแพ็กเกจหนุนผู้ประกอบการ เสนอรัฐบาลใหม่” BOI news, 5 Mar
[12] สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม. (2024). รายงานฉบับสมบูรณ์ (Final Report) โครงการยกระดับผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ไทยเพื่อเตรียมความพร้อมในการเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานของอุตสาหกรรมยานยนต์สมัยใหม่ (Parts Transformation) ประจำปีงบประมาณ 2024. โดยอุตสาหกรรมพัฒนามูลนิธิ สถาบันยานยนต์, 5 Sep
[13] ธีรวัฒน์ หวังธิติธีรกุล. (2024). ทำอย่างไรก้าวให้พ้น วงจรอุบาทว์ ประชานิยมภาคเกษตร. Thai PBS Policy Watch, 18 Oct
ทำอย่างไรก้าวให้พ้น วงจรอุบาทว์ ประชานิยมภาคเกษตร
[14] เสาวณี จันทะพงษ์ และ พรชนก เทพขาม. (2018) “นวัตกรรมการเกษตร: ทางออกปัญหาความเหลื่อมล้ำของไทย ตอน 2”, คอลัมน์แจงสี่เบี้ย, หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ, 24 Apr
นวัตกรรมการเกษตร: ทางออกปัญหาความเหลื่อมล้ำของไทย ตอน 2
