วิชาญ ศิริชัยเอกวัฒน์
- เกริ่นนำ
หากย้อนกลับไปในช่วงปี 2530-2535 ประเทศไทยคือดาวรุ่งที่สว่างไสวที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในยุคของพลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ เราประกาศนโยบายที่เปลี่ยนประวัติศาสตร์อย่าง “เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า” เปิดประตูสู่ตลาดอินโดจีนในวันที่เพื่อนบ้านยังบอบช้ำจากสงคราม จนโลกต้องขนานนามว่าเรากำลังจะกลายเป็น “เสือตัวที่ 5 แห่งเอเชีย” เดินตามรอยความสำเร็จของญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ไปติดๆ กลายเป็นประเทศพัฒนาแล้วและนิคมอุตสาหกรรมใหม่ (NICs)
แต่ความเป็นเสือในวันนั้น กลับเป็นเสือที่ “อ้วนเพราะฉีดสารเร่ง” เราประมาทและลุ่มหลงกับตัวเลขการเติบโตจนขาดสติ การเปิดเสรีทางการเงิน (BIBF) กลายเป็นกับดักที่ทำให้เรากู้เงินดอกเบี้ยต่ำจากต่างประเทศมาปั่นฟองสบู่ในตลาดหุ้นและอสังหาริมทรัพย์ การกู้ร้อยละ 4-6 มาฝากกินส่วนต่างร้อยละ 12-18 คือความมักง่ายทางการเงินที่ทำลายระบบในระยะยาว สุดท้ายฟองสบู่แตกในปี 2540 เสือตัวที่ 5 ล้มลงอย่างอนาถจนต้องยอมเข้าคูหา IMF เพื่อประทังชีวิต
เราโชคดีที่ได้รับโอกาสครั้งที่สองในยุคปี 2544 เมื่อนายทักษิณ ชินวัตร เข้ามาสร้างนวัตกรรมนโยบายที่จับต้องได้จริง พลิกฟื้นเศรษฐกิจจากฐานรากจนเราใช้หนี้ IMF ได้ก่อนกำหนด และกลับมาผงาดในเวทีโลกอีกครั้ง แต่โอกาสนั้นก็อยู่กับเราไม่นาน…
จากเสือที่เคยผงาด วันนี้ไม่ต่างจาก “แมวขี้เรื้อนที่กำลังป่วยหนัก”
ทำไมผมถึงใช้คำที่เจ็บปวดเช่นนี้? เพราะหากเรามองข้ามกะลาใบเดิมที่ครอบเราไว้ เราจะเห็นความจริงที่น่าตกใจว่า สัตว์ที่เราเห็นเป็น “เสือ” ที่กำลังจะโตนั้น มันกลับกลายเป็น “แมว” ที่มีลวดลายคล้ายเสือ และ “แมว” ตัวนี้กำลังเผชิญกับวิกฤติซ้ำซ้อน
ทำไมต้องเป็น “แมวขี้เรื้อน” และ “ป่วยหนัก”?ประเด็น ความหมาย “ขี้เรื้อน” คืออะไร? (แผลภายนอกที่ทำให้เสียบุคลิกและขาดความเชื่อมั่น) ขี้เรื้อนในที่นี้คือ “ความเสื่อมถอยที่มองเห็นได้จากภายนอก” ที่ทำให้นักลงทุนและชาวโลกเบือนหน้าหนี : กฎกติกาที่บิดเบี้ยว : กฎหมายและรัฐธรรมนูญที่เขียนขึ้นเพื่อสืบทอดอำนาจ ไม่เป็นสากล เปรียบเสมือนผิวหนังที่อักเสบจนดูน่าเกลียด ใครเห็นก็ไม่ยากเข้าใกล้ คอร์รัปชันและเส้นสาย : แผลขี้เรื้อนที่ลุกลามไปทุกวงการ ตั้งแต่การเมืองจนถึงข้าราชการ ทำให้คนเก่งไม่มีที่ยืน มีแต่ “เห็บหมัด” ที่คอยสูบเลือดกินเนื้อแมวตัวนี้ ภาพลักษณ์ที่ร่วงโรย : จากเคยเป็น “เสือตัวที่ 5” ที่เท่และสง่างาม วันนี้ไทยกลายเป็นประเทศที่น่าสงสารในสายตาเพื่อนบ้าน เป็นแมวที่นั่งเกาแผลตัวเอง (ความขัดแย้งภายใน) จนขนหลุดร่วงหมดสภาพ “ป่วย” คืออะไร? (ความอ่อนแอจากภายในระบบอวัยวะที่ล้มเหลว) ความป่วยคือ “โครงสร้างที่พังทลาย” จนแมวตัวนี้ไม่มีแรงแม้แต่จะลุกขึ้นเดิน : ป่วยที่หัว (การศึกษา) : ระบบการศึกษาที่แช่แข็งปัญญา ผลิตคนไม่ทันโลก คิดวิเคราะห์ไม่เป็น เหมือนสมองที่เริ่มสั่งการผิดพลาด ป่วยที่ใจ (วิสัยทัศน์) : ผู้นำที่ขาดความเข้าใจโลกยุคใหม่ มัวแต่รักษาอำนาจใน “กะลา” ใบเดิม ทำให้แมวตัวนี้ขาด “กำลังใจ” และ “ทิศทาง” ในการวิ่ง ป่วยที่กระดูกและเส้นเลือด (หนี้ครัวเรือนและสังคมสูงวัย) : หนี้ที่พุ่งสูงร้อยละ 90 ของ GDP คืออาการกระดูกพรุนที่แบกน้ำหนักไม่ไหว ส่วนสังคมสูงวัยคือเส้นเลือดที่ตีบตัน ทำให้เศรษฐกิจไม่มีเลือดใหม่มาหล่อเลี้ยง
(1) เป็น “ขี้เรื้อน” จากแผลภายนอก : คือความเสื่อมถอยที่โลกเห็นแต่เราแกล้งไม่มอง แผลสดจากความขัดแย้งทางการเมืองและการรัฐประหารที่ยืดเยื้อร่วม 20 ปี กฎกติกาที่บิดเบี้ยวเพื่อสืบทอดอำนาจเปรียบเสมือนผิวหนังที่อักเสบจนดูน่าเกลียด ทำให้นักลงทุนต่างชาติเบือนหน้าหนีและเลือกไปหา “ดาวรุ่ง” อย่างเวียดนามที่มีกติกาเป็นสากลและนิ่งกว่า
(2) มี “อาการป่วย” รุมเร้าจากภายใน : คือความล้มเหลวของอวัยวะสำคัญ ทั้งระบบการศึกษาที่ผลิตคนไม่ทันโลก (ป่วยที่สมอง) หนี้ครัวเรือนที่พุ่งสูงร้อยละ 90 ของ GDP (กระดูกผุพัง) และสังคมที่แก่ก่อนรวย (เส้นเลือดตีบตัน) ทำให้ “แมว” ตัวนี้ไม่มีแรงแม้แต่จะลุกขึ้นวิ่งแข่งกับใคร
(3) มี “พยาธิคอร์รัปชัน” สูบเลือดกินเนื้อ : นี่คือส่วนที่สาหัสที่สุด! แมวตัวนี้ไม่ได้แค่ป่วยเพราะขาดสารอาหาร แต่ถูกพยาธิที่ชื่อว่า “คอร์รัปชันผูกขาด” กัดกินอยู่ทุกลมหายใจ มันไม่ใช่แค่การโกงกินงบประมาณทั่วไป แต่มันคือการเขียนกติกาเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุนไม่กี่เจ้ากินรวบประเทศ พยาธิพวกนี้ไม่ได้แค่สูบเลือด แต่ยังขวางไม่ให้แมวตัวเล็กๆ (SME หรือคนรุ่นใหม่) ได้เข้าถึงทรัพยากร จนหัวใจของประเทศอ่อนแรงลงเรื่อยๆ
ผมจำได้แม่นยำ วันที่ผมพาคุณแม่ไปซัวเถาในปี 2520 ในวันนั้น “แมวจีน” ดูป่วยและผอมโซกว่าเราหลายเท่าตัว แต่เขา “รู้ตัวว่าป่วย” จึงกล้าผ่าตัดใหญ่เปลี่ยนแปลงตัวเองจนวันนี้กลายเป็นพญามังกร
ผิดกับ “แมวไทย” ในวันนี้ ที่นอกจากจะไม่ยอมรับว่าตัวเองป่วยแล้ว ยังนั่งเลียแผลขี้เรื้อนของตัวเอง และเที่ยวไล่กัดคนที่พยายามจะเข้ามาเตือน เพียงเพราะอยากรักษา “กะลาแห่งอดีต” ใบเดิมไว้
สิ่งที่เกิดขึ้น หากเรามองในภาพ 3 มิติประกอบด้วย เศรษฐกิจ การเมือง และสังคม เราจะพบว่า
1) มิติเศรษฐกิจ : จาก “เสือคำราม” สู่ “กับดักหนี้และโครงสร้างที่ล้าหลัง”ประเด็น รายละเอียด ยุคเสือตัวที่ 5 (2530-2539) เศรษฐกิจไทยเติบโตในระดับ 10% ต่อเนื่องหลายปี เราดึงดูดการลงทุนจากญี่ปุ่นหลังข้อตกลง Plaza Accord ทำให้ไทยกลายเป็นฐานผลิตอุตสาหกรรมที่สำคัญ จนมีคำกล่าวว่าเราจะเป็น “เสือตัวที่ 5” แห่งเอเชีย สนามรบสู่สนามการค้า : ไทยเป็นดาวรุ่งพุ่งแรงที่สุดในอาเซียน นโยบายเปลี่ยนอินโดจีนเป็นตลาดทำให้เราเป็นพี่ใหญ่ในภูมิภาค กับดัก BIBF : การเปิดเสรีทางการเงิน (BIBF) คือจุดเริ่มต้นของหายนะ เพราะเราอนุญาตให้กู้เงินต่างประเทศดอกเบี้ยต่ำ (4-6%) เข้ามาปล่อยกู้หรือฝากในไทยที่ดอกเบี้ยสูงลิ่ว (12-18%) [Arbitrage] ทำให้เกิดการเก็งกำไรมหาศาล Over Invested : เงินทะลักเข้าสู่อสังหาริมทรัพย์และตลาดหุ้นจนเกินความจริง เสือตัวที่ 5 ในตอนนั้นจึงเป็นเสือที่ “อ้วนเพราะฉีดสารเร่ง” ไม่ใช่กล้ามเนื้อจริง จนนำไปสู่วิกฤติต้มยำกุ้งปี 2540 ที่ทำให้เราล้มทั้งยืน สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างทาง เราหลงระเริงกับตัวเลขการเติบโตจนเกิด “ฟองสบู่” ในอสังหาริมทรัพย์และตลาดหุ้น จนนำไปสู่วิกฤติต้มยำกุ้งปี 2540 นโยบายกินได้ : การเข้ามาของทักษิณคือการใช้ “นวัตกรรมนโยบาย” (เช่น 30 บาทฯ กองทุนหมู่บ้าน OTOP) มากระตุ้นเศรษฐกิจจากฐานราก และการใช้หนี้ IMF ก่อนกำหนด สร้างความเชื่อมั่นจนไทยกลับมา “ผงาด” ในเวทีโลกอีกครั้ง Soft Power ยุคแรก : ในช่วงนั้น ไทยถูกมองว่าเป็น “ต้นแบบ” ของประเทศกำลังพัฒนาที่ฟื้นตัวได้เร็ว จนเพื่อนบ้าน (รวมถึงเวียดนามในตอนนั้น) ต่างต้องหันมามองและศึกษาโมเดลของไทย สภาวะปัจจุบัน ไทยติดอยู่ใน “กับดักรายได้ปานกลาง” (Middle Income Trap) มานานกว่า 20 ปี โครงสร้างอุตสาหกรรมยังเป็นแบบเดิมๆ (รับจ้างผลิต) ในขณะที่เวียดนามและจีนขยับไปสู่เทคโนโลยีขั้นสูงแล้ว เรากลายเป็นประเทศที่มี หนี้ครัวเรือนสูงเป็นอันดับต้นๆ ของโลก และขีดความสามารถในการแข่งขันลดลงอย่างน่าใจหาย จุดเริ่มต้นของโรคเรื้อรัง : หลังรัฐประหารปี 2549 ประเทศไทยตกลงสู่ “หลุมดำ” ของความขัดแย้งเชิงโครงสร้าง เรามัวแต่ทะเลาะกันเรื่องการแบ่งเค้กอำนาจ จนลืมปรับปรุง “ครัว” (โครงสร้างเศรษฐกิจ) เวียดนาม “ตื่น” ไทย “หลับ” : ในขณะที่ไทยลุ่มๆ ดอนๆ เวียดนามเริ่มนโยบาย Doi Moi อย่างจริงจัง ลุยสร้าง FTA ทั่วโลก และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับการย้ายฐานผลิตจากจีน
2) มิติการเมือง : จาก “ความหวังปฏิรูป” สู่ “วงจรอุบาทว์ที่แช่แข็งประเทศ”ประเด็น รายละเอียด ยุคเสือตัวที่ 5 (2530-2539) เราเริ่มเห็นแสงสว่างของการเป็นประชาธิปไตยเต็มใบ มีรัฐธรรมนูญปี 2540 ที่ได้ชื่อว่าเป็น “ฉบับประชาชน” ซึ่งเน้นการปฏิรูปโครงสร้างอำนาจและการตรวจสอบ สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างทาง ความขัดแย้งทางความคิดที่ฝังรากลึกนำไปสู่รัฐประหาร (2549 และ 2557) และการประท้วงที่ยืดเยื้อร่วม 2 ทศวรรษ ทำให้การวางนโยบายระยะยาวสะดุดลง สภาวะปัจจุบัน การเมืองไทยถูกมองว่าเป็น “การเมืองแช่แข็ง” กติกาถูกออกแบบมาเพื่อ “รักษาอำนาจเดิมมากกว่าการขับเคลื่อนประเทศสู่สากล” ส่งผลให้ความเชื่อมั่นจากนักลงทุนต่างชาติหดหาย และเราสูญเสียบทบาทการเป็น “ผู้นำภูมิภาค” ไปอย่างถาวร
3) มิติสังคม : จาก “สังคมเปี่ยมพลัง” สู่ “สังคมสูงวัยที่ไร้คุณภาพการศึกษา”ประเด็น รายละเอียด ยุคเสือตัวที่ 5 (2530-2539) คนไทยมีความหวังและพลังในการสร้างเนื้อสร้างตัว การศึกษาเริ่มขยายตัวสู่ต่างจังหวัดอย่างกว้างขวาง สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างทาง ระบบการศึกษาไทยล้มเหลวในการปรับตัวให้ทันโลก เราเน้นการ “ท่องจำ” และ “ก้มหัว” มากกว่าการ “คิดวิเคราะห์” ขณะเดียวกัน เราก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัยระดับสุดยอด” (Aged Society) เร็วเกินไปในขณะที่ประชาชนส่วนใหญ่ยัง “แก่ก่อนรวย” สภาวะปัจจุบัน เกิด “ช่องว่างระหว่างวัย” (Generation Gap) ที่รุนแรง เด็กเก่งๆ เริ่มมีทัศนคติ “อยากย้ายประเทศ” เพราะมองไม่เห็นอนาคต “ในกะลาใบเดิม” สังคมกลายเป็นที่อยู่ของ “แมวขี้เรื้อน” ที่เต็มไปด้วยปัญหาเชิงโครงสร้างทั้งยาเสพติด ความเหลื่อมล้ำ และภาวะสมองไหล
หากเราสามารถกลับไปดูภาพชัดๆ ของเศรษฐกิจไทยใน 3 ยุค เราจะพบภาพดังนี้ยุคเสือตัวที่ 5 (2530-2539) : เติบโตบนฟองสบู่ ยุคทองสั้นๆ (2544-2549) : การกลับมาผงาด (The Resurgence) ยุคแมวขี้เรื้อน (ปัจจุบัน) : ป่วยเรื้อรังและถอยหลัง อัตราการเติบโต (GDP Growth) : เฉลี่ยสูงถึง ร้อยละ 9-10 ต่อปี (ปี 2531 เคยพุ่งไปถึงร้อยละ 13.3) ซึ่งสูงที่สุดในโลกในขณะนั้น ทำให้เราหลงเชื่อว่าเราคือ “เสือ” จริงๆ การไหลเข้าของเงินทุน : หลังเปิด BIBF ในปี 2536 เงินกู้ระยะสั้นจากต่างประเทศทะลักเข้าไทยมหาศาล จากไม่กี่แสนล้านพุ่งเป็น ร้อยละ 50 ของ GDP ภายในไม่กี่ปี เงินเหล่านี้ไม่ได้ไปสร้างโรงงานหรือนวัตกรรม แต่ไปลงที่ “ตึกสูง” และ “ที่ดินเก็งกำไร” ความประมาท : เราพ่วงเงินบาทไว้กับดอลลาร์ (Fixed Exchange Rate) ทำให้คนกล้ากู้เงินถูกมาปล่อยแพงกินส่วนต่างดอกเบี้ย จนสุดท้าย “ทุนสำรองฯ” หมดเกลี้ยงในปี 2540 การฟื้นตัว : GDP กลับมาโตเฉลี่ย ร้อยละ 5-7 หนี้สาธารณะ : ลดลงอย่างรวดเร็ว และใช้หนี้ IMF หมดก่อนกำหนด 2 ปี อันดับโลก : ไทยกลายเป็นจุดหมายปลายทางอันดับ 1 ในการลงทุนของอาเซียน (ก่อนที่จะถูกการเมืองแช่แข็งในเวลาต่อมา) อัตราการเติบโต (GDP Growth) : ในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา ไทยโตเฉลี่ยเพียง ร้อยละ 1.9 – 2.5 ซึ่งรั้งท้ายในอาเซียน (เวียดนามโตเฉลี่ยร้อยละ 6-7) หนี้ครัวเรือน (หัวใจของความป่วย) : ยุคเสือเรามีหนี้ครัวเรือนต่ำมาก แต่ปัจจุบันพุ่งสูงถึง ร้อยละ 90+ ของ GDP นี่คืออาการของแมวที่ “ไม่มีแรงเดิน” เพราะแบกภาระหนักเกินตัว ขีดความสามารถในการแข่งขัน (IMD Ranking) : ไทยร่วงลงเรื่อยๆ ขณะที่เวียดนามและอินโดนีเซียพุ่งสวนทาง เพราะเขาเปิดประเทศรับไฮเทค (ชิปเซ็ต, รถยนต์ไฟฟ้า) แต่เรายังอยู่กับอุตสาหกรรมเก่าที่ตกยุค
“ย้อนไปปี 2520 ผมเห็น ‘แมวจีน’ ที่ป่วยหนัก ผอมโซ ต้องปันส่วนอาหาร แต่เขารู้ตัวว่าป่วยจึง ‘ยอมผ่าตัด’ จนวันนี้กลายเป็นพญามังกร
แต่ในปี 2569 ผมเห็น ‘แมวไทย’ ที่เคยเป็นเสือคำราม กลับกลายเป็น ‘แมวขี้เรื้อน’ ที่นอกจากจะไม่ยอมหาหมอแล้ว ยังนั่งเลียแผลตัวเอง และเที่ยวไล่กัดคนที่พยายามจะเข้ามาช่วยรักษา เพียงเพราะอยากรักษา ‘กะลา’ ใบเดิมไว้”
ในปี 2531 เราเคยโตถึงร้อยละ 13 จนโลกยกย่องให้เป็น “เสือตัวที่ 5” แต่เราเป็นเสือที่กู้เงินมาแต่งตัวจนฟองสบู่แตก พอเราเริ่มกลับมาลืมตาอ้าปากได้ในยุค 2544 เรากลับเลือกที่จะ ‘ขังตัวเองไว้ในกะลาความขัดแย้ง’ ตั้งแต่ปี 2549 เป็นต้นมา
ผลลัพธ์คือวันนี้ ในวันที่เพื่อนบ้านอย่าง “เวียดนาม” เติบโตเร็วกว่าเรา 3 เท่า ไทยเรากลับทำได้เพียงโตแค่ร้อยละ 2 ซึ่งไม่พอแม้แต่จะจ่ายดอกเบี้ยหนี้ครัวเรือนด้วยซ้ำ นี่คือสภาพของ ‘แมวขี้เรื้อน’ ที่นอกจากจะป่วยแล้ว ยังถูกรุมเร้าด้วยหนี้สินและสายตาที่ดูแคลนจากเพื่อนบ้านที่ครั้งหนึ่งเคยตามหลังเราหลายช่วงตัว
เปรียบเทียบการไหลเข้าของเงินลงทุน (FDI Inflows) : ไทย vs เวียดนาม
- ช่วงปี 2530 – 2540 (ยุคเสือตัวที่ 5) : ไทยเป็นเบอร์ 1 ในอาเซียน เงินลงทุนไหลเข้าไทยมากกว่าเวียดนามหลายสิบเท่า เพราะเวียดนามเพิ่งเริ่มเปิดประเทศ (Doi Moi) และยังไม่มีความพร้อม
- ปัจจุบัน (2566 – 2567) : เวียดนาม มียอด FDI ไหลเข้าจริงสูงถึงประมาณ 23,000-25,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ทำสถิติสูงสุดเป็นประวัติการณ์ ในขณะที่ไทย มียอดไหลเข้าจริงประมาณ 10,000-15,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (และส่วนใหญ่เป็นการลงทุนในภาคบริการหรืออสังหาฯ ไม่ใช่การสร้างฐานผลิตเทคโนโลยีใหม่)
ความหมายคือ ตอนนี้เวียดนามดึงดูดเงินทุนได้มากกว่าไทย 2 เท่าตัว และเป็นเงินทุน “คุณภาพสูง” เช่น โรงงานชิปเซ็ตของ Intel และฐานผลิตหลักของ Samsung
“เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า” (อดีต) vs “เปลี่ยนสนามการค้าเป็นสนามความขัดแย้ง” (ปัจจุบัน)ยุคพลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ ยุคปัจจุบัน เราใช้ความเปรี้ยงปร้างทางการเมืองสร้าง “ความเชื่อมั่น” จนเงินทุนแย่งกันเข้าไทย ไทยเรามี “ต้นทุนแฝง” ที่นักลงทุนส่ายหน้า คือ : ความไม่แน่นอนของกฎหมาย : เปลี่ยนรัฐบาลที กติกาเปลี่ยนที (หรืออยู่ยาวแต่ไม่มีวิสัยทัศน์ใหม่ๆ) โครงสร้างประชากร : เราเป็นแมวขี้เรื้อนที่ “แก่” แรงงานน้อยลงและค่าแรงแพงกว่าเวียดนาม ในขณะที่ทักษะ (Skill) ยังอยู่ที่เดิม กะลาทางปัญญา : เรามัวแต่ทะเลาะกันเรื่องการสืบทอดอำนาจ จนไม่ได้ทำ FTA (เขตการค้าเสรี) กับยุโรปหรือกลุ่มประเทศสำคัญๆ ในขณะที่เวียดนามเซ็นสัญญาไปทั่วโลกแล้ว
คอร์รัปชัน : พยาธิสูบเลือดที่ทำให้แมวป่วยไม่มีวันฟื้น
ความแตกต่าง (คอร์รัปชัน” ของสองยุคคอร์รัปชันยุคเสือ (2530-2540) คอร์รัปชันยุคแมวขี้เรื้อน (ปัจจุบัน) ตอนนั้นก็มีบ้าง แต่มันมาในรูปแบบของการ “เร่งการเติบโต” (Rent-seeking) คือคนทำธุรกิจยังได้งาน ประเทศยังได้โครงสร้างพื้นฐาน แม้จะมีความเหลื่อมล้ำอยู่บ้าง โดยเริ่มมีประเด็นการ “คอร์รัปชันเชิงนโยบาย” อ่อนๆ เปลี่ยนเป็น “คอร์รัปชันเชิงนโยบายและผูกขาด” ที่รุนแรงกว่าเดิม มันไม่ใช่แค่การหักค่าหัวคิว แต่มันคือการเขียนกติกาในกะลาเพื่อให้ “ทุนใหญ่” ไม่กี่เจ้ากินรวบประเทศ พยาธิพวกนี้ไม่ได้แค่สูบเลือด แต่พวกมันสร้างเกราะกำบังไม่ให้แมวตัวอื่น (SME หรือคนรุ่นใหม่) เข้ามาแบ่งสารอาหารได้เลย
หลักฐานที่ยืนยันได้ชัดเจน คือ อันดับดัชนีคอร์รัปชัน (CPI) ในช่วงหลายปีหลัง อันดับของประเทศไทยร่วงลงมาอยู่ในจุดที่น่าเป็นห่วง ปัจจุบันเราอยู่อันดับที่ 116 จาก 182 ประเทศ ในขณะที่เวียดนามเริ่มปราบปรามคอร์รัปชันอย่างจริงจัง จนอันดับเขาขยับดีขึ้นเรื่อยๆ นอกจากนี้ ค่าส่วนต่าง (Tea Money) ปัจจุบันการคอร์รัปชันแทรกซึมไปถึงระดับ “ใบอนุญาต” และ “ระบบราชการ” ทำให้ต้นทุนการทำธุรกิจในไทยสูงลิ่วจนนักลงทุนส่ายหน้า
และที่สาหัสที่สุด… แมวขี้เรื้อนตัวนี้ไม่ได้ป่วยเพราะขาดสารอาหารเพียงอย่างเดียว แต่มันถูกรุมเร้าด้วย ‘พยาธิคอร์รัปชัน’ ที่ฝังรากลึก
คอร์รัปชันในวันนี้ไม่ได้มาแค่ในรูปแบบการโกงกินงบประมาณทั่วไป แต่มันคือการ ‘กินรวบโครงสร้าง’ ผ่านกติกาที่เอื้อประโยชน์ให้พวกพ้องและทุนผูกขาด พยาธิเหล่านี้สูบเอาความมั่งคั่งของชาติไปกระจุกตัวอยู่กับคนเพียง 1% ในขณะที่ 99% ที่เหลือต้องอยู่อย่างอดอยากและแบกหนี้สิน
ข้อมูลดัชนีการรับรู้การทุจริต (Corruption Perceptions Index: CPI) ย้อนหลัง 30 ปีนี้ จะเป็น “หลักฐานมัดตัว” ชั้นดีที่แสดงให้เห็นว่า พยาธิคอร์รัปชันในตัวแมวไทยนั้นมันเรื้อรังและทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ
ตารางคะแนนดัชนีการรับรู้การทุจริตของประเทศไทยย้อนหลัง (โดยสังเขป)ปี (พ.ศ.) คะแนน (เต็ม 100) อันดับ 2538 2.79 (จาก 10) 39 2545 3.2 (จาก 10) 64 2556 35 102 2557 38 85 2560 37 96 2563 36 104 2564 35 110 2565 36 101 2566 35 108 2567 34 107 2568 33 116
ข้อสังเกตจากข้อมูล
- แนวโน้มภาพรวม : คะแนน CPI ของไทยมักแกว่งตัวอยู่ในระดับ 30-38 คะแนน ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่ต้องเฝ้าระวังเรื่องการทุจริตสูง
- คะแนนต่ำสุด : คะแนนในช่วง 35-36 เป็นระดับที่ค่อนข้างคงที่ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา โดยคะแนนต่ำสุดเทียบเท่าที่เคยได้คือช่วงปี 2556 และ 2559
- ความผันผวน : อันดับมีการเปลี่ยนแปลงตามจำนวนประเทศที่เพิ่มขึ้นและการเมืองภายในประเทศ
- มาตรฐาน : องค์กรเพื่อความโปร่งใสนานาชาติ (Transparency International-TI) จัดทำข้อมูลนี้เพื่อชี้วัดความโปร่งใส
- อันดับโลกที่ดิ่งเหว : ในยุคเสือปี 2538 เราเคยอยู่อันดับที่ 34 ของโลก แต่ปัจจุบัน (2568) เราหล่นมาอยู่อันดับที่ 116 นี่คือการพิสูจน์ว่าในขณะที่โลกเขาสะอาดขึ้น แต่เรากลับปล่อยให้ “พยาธิ” กัดกินจนเน่าเฟะ
- คะแนนที่ถอยหลัง : จากที่เคยพยายามไต่ขึ้นไปถึง 3.8 (เทียบเท่า 38 คะแนน) ในปี 2548 วันนี้เรากลับถอยหลังมาเหลือเพียง 33 คะแนน (2568) ซึ่งเป็นจุดต่ำสุดนับตั้งแต่มีการเปลี่ยนเกณฑ์วัดในปี 2555
- เมื่อเทียบกับเวียดนาม : ในขณะที่เราถอยหลัง เวียดนามกลับเร่งทำความสะอาดบ้านตัวเองจนดัชนีของเขาเริ่มขยับดีขึ้นเรื่อยๆ (41 คะแนน/อันดับที่ 81 ในปี 2568) แซงหน้าความเชื่อมั่นจากนักลงทุนไปแล้ว
“ข้อมูลนี้บอกเราชัดเจนว่า ‘ยา’ ที่เราพยายามฉีดเข้าไปในช่วง 10-20 ปีมานี้ไม่ได้ผล เพราะเราเกาไม่ถูกที่คัน เราปราบคอร์รัปชันด้วยปาก แต่กติกาและโครงสร้างอำนาจกลับเอื้อให้พยาธิเจริญเติบโตได้ดีกว่าเดิม”
“ต่อให้เรามีผู้นำที่เก่งแค่ไหน หรือมีนโยบายดีเพียงใด แต่ถ้าไม่จัดการ ‘ฆ่าพยาธิ’ ที่กัดกินระบบรากฐานนี้ก่อน แมวไทยก็จะเป็นได้เพียงแมวที่รอวันสิ้นลม เพราะไม่มีสารอาหารปัญญาใดๆ จะเหลือไปเลี้ยงสมองและกล้ามเนื้อได้เลย”
“จากเสือตัวที่ 5 สู่แมวขี้เรื้อนป่วยหนัก” : ปัจจุบันไทยไม่ได้แค่ทรุด แต่ “หมดสภาพ” เพราะ : (ก) การเมือง : ติดหล่มรัฐประหารและการสืบทอดอำนาจจนขาดวิสัยทัศน์สากล (ข) เศรษฐกิจ : ทรงกับทรุด หนี้ครัวเรือนพุ่ง แต่ขีดความสามารถในการแข่งขันร่วง และ (ค) สังคม : แก่ก่อนรวย และระบบการศึกษาที่ผลิตคนไม่ทันโลก
- ทางออก/ทางแก้ : “ยาแรง” 3 เข็มเพื่อรักษาแมวป่วยตัวนี้
| เข็มที่ 1 | เข็มที่ 2 | เข็มที่ 3 |
| ผ่าตัดกะลา (Political Reform) – “สร้างกติกาที่คนเชื่อมั่น” หากกติกาการเมืองยังไม่เป็นสากลและไม่นิ่ง เปลี่ยนรัฐบาลทีเปลี่ยนกติกาทางเศรษฐกิจที หรือสร้างกติกาเพื่อสืบทอดอำนาจในกะลาใบเดิม “หมอเก่งๆ” หรือนักลงทุนที่มีคุณภาพเขาก็จะไม่เข้ามารักษาหรือร่วมลงทุนกับเรา เราต้องผ่าตัดโครงสร้างอำนาจให้มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และเป็นประชาธิปไตยที่กินได้จริง เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กลับคืนมาในเวทีโลกอีกครั้ง | ล้างแผลขี้เรื้อน (Economic Restructuring) – “กล้าทิ้งอดีตเพื่ออนาคต” เราต้องเลิกภูมิใจกับความสำเร็จเก่าๆ ในการเป็นผู้รับจ้างผลิต (OEM) ที่เน้นค่าแรงถูก เพราะตอนนี้เราสู้เวียดนามไม่ได้แล้วทั้งในแง่ค่าแรงและสิทธิประโยชน์ทางการค้า ไทยต้องเร่งทำความสะอาดแผลเดิมด้วยการกระโดดเข้าสู่อุตสาหกรรมยุคใหม่ เช่น เทคโนโลยีสีเขียวนวัตกรรมดิจิทัล และเซมิคอนดักเตอร์ เหมือนที่จีนยอมเจ็บตัวผ่าตัดใหญ่จนกลายเป็นพญามังกรในวันนี้ | บำรุงเซลล์สมอง (Education & Human Capital) – “สร้างคนที่ไม่เชื่องแต่คิดเป็น” ยาเข็มนี้สำคัญที่สุดเพื่อบำรุงหัวใจและสมองของชาติ เราต้องเลิกการศึกษาแบบท่องจำหรือสอนให้คนเชื่องอยู่ในกะลา แต่ต้องสอนให้เด็กไทยคิดวิเคราะห์เป็น มีทักษะสากล และพร้อมที่จะออกไปสู้ในเวทีระดับโลก เพื่อหยุดภาวะสมองไหลและสร้าง “เลือดใหม่” มาหล่อเลี้ยงเศรษฐกิจที่กำลังตีบตัน |
บทสรุป : จากบทเรียนนองน้ำตา สู่การถอนพิษพยาธิเพื่อกลับมาผงาด
จากอดีตที่เคยสง่างามในฐานะ “เสือตัวที่ 5” ที่โลกจับตามอง เรากลับปล่อยให้ความประมาทพัดพาเราเข้าสู่กะลาแห่งความขัดแย้งและการคอร์รัปชันผัดผ่อน จนวันนี้เรากลายเป็น “แมวขี้เรื้อนป่วยหนัก” ที่รุมเร้าด้วยหนี้สินและพยาธิที่สูบกินอนาคตของชาติ
ถึงเวลาหรือยังที่เราจะเลิกหลอกตัวเอง? การยอมรับว่าเรากำลังเป็น “แมวขี้เรื้อนที่ป่วยหนัก” ไม่ใช่ความพ่ายแพ้ แต่มันคือ “ก้าวแรกของการรักษา” หากเราไม่เริ่ม “ฆ่าพยาธิคอร์รัปชัน” และไม่ยอมออกจาก “กะลา” ไปดูโลกความจริง วันหน้าเราอาจจะไม่เหลือแม้แต่ชื่อ “เสือตัวที่ 5″ ให้ลูกหลานได้ภาคภูมิใจอีกต่อไป
ทางเลือกของเราในวันนี้มีเพียงสองทาง คือนั่งเลียแผลในกะลาต่อไปจนสิ้นลมไปพร้อมกับเสียงดูแคลนจากเพื่อนบ้าน หรือจะกล้ายอมรับความจริงว่าเราป่วย แล้วยอมรับ “ยาแรง 3 เข็ม” เพื่อฆ่าพยาธิคอร์รัปชัน ผ่าตัดกะลาการเมือง และสร้างระบบปัญญาใหม่ให้คนในชาติ
หากเราเริ่มลงมือ “ล้างแผล” และ “ถอนพิษ” ตั้งแต่วันนี้ “แมวขี้เรือนและป่วย” ตัวนี้อาจจะไม่ได้กลับไปเป็น “เสือ” ในรูปแบบเดิม แต่จะเป็น “แมว” ที่แข็งแรง มีสติปัญญา และกลับมาเป็น “เสือ” ตัวใหม่ มีที่ยืนที่ทรงเกียรติในเวทีโลกอีกครั้ง
“ถึงเวลาแล้วที่เราต้องทุบกะลาทิ้ง เพราะทางเดียวที่จะกลับมาสู้ได้ คือต้องเลิกหลอกตัวเองว่าเรายังแข็งแรง ในวันที่พยาธิกำลังกัดกินเราจนถึงหัวใจ”
