เปรมปพัทธ ผลิตผลการพิมพ์
เชียงรายเป็นจังหวัดที่มีศักยภาพด้าน Wellness หรือสุขภาวะเพียบพร้อมที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย ทั้งในแง่ภูมิศาสตร์ วัฒนธรรม สังคม และจิตวิญญาณ หากเรานิยาม “สุขภาวะ” (wellness) ไม่ใช่แค่การมีสุขภาพกายดี แต่รวมถึงสุขภาพจิตที่มั่นคง ความเชื่อมโยงกับธรรมชาติ ความสงบในใจ และความสัมพันธ์กับผู้คนรอบตัว เชียงรายถือว่าตอบโจทย์นี้ได้ในเกือบทุกมิติ
ตัวเมืองเชียงรายตั้งอยู่ในพื้นที่ห้อมล้อมด้วยภูเขา ลำน้ำ ป่าเขียวขจี อากาศเย็นสบายตลอดปี โดยเฉพาะในฤดูหนาวที่มีหมอกบางปกคลุมภูเขาและทุ่งนา อุณหภูมิเฉลี่ยในเมืองอยู่ที่ประมาณ 23–26 องศาเซลเซียส เหมาะแก่การอยู่อาศัยระยะยาว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วง Green season อย่างฤดูฝน ซึ่งค่าฝุ่นและมลภาวะยังต่ำกว่าเมืองใหญ่อื่น ๆ อย่างมาก และหากสามารถแก้ไขเรื่องฝุ่นได้ ก็ยิ่งจะทำให้เมืองนี้น่าอยู่ตลอดทั้งปี สิ่งเหล่านี้ทำให้เชียงรายเหมาะแก่การฟื้นฟูสุขภาพกาย โดยเฉพาะสำหรับกลุ่มผู้สูงอายุ นักเดินทางสายธรรมชาติ หรือผู้ที่ต้องการพักฟื้นจากความเครียดสะสมในเมืองหลวง
ในเชิงวัฒนธรรม เชียงรายมีทุนทางจิตวิญญาณเข้มแข็ง ไม่ว่าจะเป็นวัดวาอารามที่สงบร่มเย็น งานศิลป์แบบล้านนาที่สะท้อนวิถีชีวิตเรียบง่าย หรือประเพณีที่ยังคงรักษาจิตวิญญาณของชุมชนไว้ได้ เช่น ประเพณีฟ้อนผีมดผีเม็ง งานวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับการบูชาธรรมชาติ และความเชื่อแบบร่วมโลก การอยู่ร่วมกันของพุทธและความเชื่อพื้นถิ่น เป็นรากฐานที่ทำให้ผู้คนมีความรู้สึกเชื่อมโยงกับสิ่งรอบตัว (oneness) ซึ่งเป็นหัวใจของ wellness ที่แท้จริง
เชียงรายยังเป็นจังหวัดที่มีผู้ประกอบการสร้างสรรค์จำนวนมาก ตั้งแต่กลุ่มศิลปินพื้นบ้าน กลุ่มรักษ์สุขภาพ ร้านกาแฟและอาหารท้องถิ่นที่ใช้วัตถุดิบอินทรีย์ ไปจนถึงรีสอร์ตหรือคาเฟ่ที่ผสานการออกแบบเชิงธรรมชาติไว้ได้อย่างนุ่มนวล ไม่ใช่แค่การท่องเที่ยว แต่คือ “ประสบการณ์การอยู่อาศัย” แบบที่ผู้มาเยือนหลายคนตกหลุมรักเมืองนี้ เชียงรายมอบประสบการณ์แห่งความเนิบช้าและลึกซึ้งซึ่งยากจะหาได้ในเมืองอื่น
เชียงรายจึงไม่ใช่แค่เมืองน่ารักที่มีธรรมชาติสวยแต่เป็นพื้นที่ทางจิตใจที่พร้อมจะถูกออกแบบให้เป็นโมเดลเมืองความสุขที่ยั่งยืนในประเทศไทย เมืองที่คนสามารถหายใจได้ลึกขึ้น นอนหลับได้ดีขึ้น กินที่มีคุณภาพ เชื่อมโยงกับผู้คนและชุมชนอย่างมีความหมาย และได้ใช้ชีวิตอย่างสงบ ไม่ใช่ด้วยความพยายามของปัจเจกเท่านั้น แต่ด้วยการออกแบบโครงสร้างเมืองที่เอื้อต่อการเป็นอยู่ที่ดี
Wellness City คืออะไร?
เมื่อพูดถึงคำว่า “Wellness City” หลายคนอาจนึกถึงภาพเมืองท่องเที่ยวสุดหรู มีโรงแรมระดับห้าดาวที่จัดโยคะบนดาดฟ้า มีสปาหรูที่ให้บริการนวดน้ำมันอโรมากลางป่า หรือคาเฟ่สีขาวสะอาดที่เสิร์ฟสมูทตี้ผักออร์แกนิก ความจริงถูกอยู่ครึ่งหนึ่ง เพราะอีกครึ่งนั้น แนวคิดเรื่อง Wellness City ลึกซึ้งและกว้างขวางกว่านั้นมาก ไม่ใช่แค่เมืองที่ “ขายสุขภาพ” เป็นบริการ แต่คือเมืองที่ “ออกแบบมาเพื่อเอื้อให้ผู้คนใช้ชีวิตอย่างสมดุล” ในทุกวันของชีวิต ไม่ว่าจะเป็นคนท้องถิ่นหรือผู้มาเยือน ไม่ใช่เมืองที่นักท่องเที่ยวกระเป๋าหนักได้มาใช้บริการแหล่ง Retreat ระดับไฮเอน แต่จิตใจและรายได้ของคนในเมืองกลับเหลื่อมล้ำ
Wellness City คือเมืองที่เข้าใจว่า “สุขภาวะ” ไม่ใช่ผลลัพธ์จากพฤติกรรมปัจเจกเท่านั้น แต่เป็นผลผลิตของสภาพแวดล้อม จากระบบและโครงสร้างรอบตัวผู้คน เมืองที่เป็น Wellness City จึงต้องพัฒนาใน 5 มิติหลัก ได้แก่ สังคม เศรษฐกิจ จิตใจ สิ่งแวดล้อม และความเป็นธรรม (equity) ซึ่งแต่ละมิตินี้ไม่ได้แยกขาดจากกัน
ในมิติสังคม เมืองต้องออกแบบให้คนมี “พื้นที่ร่วม” ทั้งทางกายภาพและทางใจ ไม่ว่าจะเป็นสวนสาธารณะ ห้องสมุด พื้นที่เงียบในสถานีขนส่ง หรือศูนย์กิจกรรมสร้างสรรค์ที่ผู้คนสามารถเข้าถึงได้โดยไม่ต้องมีเงิน พื้นที่เหล่านี้ช่วยให้คนได้พัก ได้ฟื้น ได้สร้างความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน ลดความโดดเดี่ยว และส่งเสริมความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน
ในมิติเศรษฐกิจ เมืองต้องส่งเสริมเศรษฐกิจท้องถิ่นที่ยั่งยืน ไม่ใช่แค่การดึงดูดทุนใหญ่หรือแบรนด์หรู แต่คือการสนับสนุนผู้ประกอบการขนาดเล็ก เกษตรกรอินทรีย์ ร้านอาหารพื้นถิ่น หรือศิลปินชุมชน ให้สามารถยืนหยัดอยู่ได้บนฐานของคุณภาพชีวิตและความยั่งยืน มากกว่าการแข่งขันแบบทุนนิยมที่บีบคั้นและไม่เอื้อต่อสุขภาวะของทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค
ในมิติสุขภาวะทางใจ เมืองต้องสร้างระบบสนับสนุน เช่น บริการให้คำปรึกษาที่เข้าถึงง่าย โรงเรียนที่มีนักจิตวิทยาประจำ ที่ทำงานที่เข้าใจสุขภาพจิต มีโปรแกรมเยียวยาภาวะหมดไฟ และฝึกอบรมผู้นำชุมชนให้สามารถดูแลความเปราะบางในพื้นที่ตนเองได้
ในมิติสิ่งแวดล้อม เมืองต้องเป็นพื้นที่ที่เอื้อต่อการหายใจ นั่นหมายถึงคุณภาพอากาศที่ดี การเข้าถึงธรรมชาติได้ง่าย มีการจัดการขยะและน้ำเสียอย่างเป็นระบบ และรักษาพื้นที่สีเขียวที่เพียงพอต่อประชากร ดังที่องค์การอนามัยโลกแนะนำให้มีพื้นที่สีเขียวอย่างน้อย 9 ตารางเมตรต่อคน (ในกรุงเทพฯ มีเพียง 6 ตารางเมตร)
ในมิติความเป็นธรรม เมืองต้องลดช่องว่างการเข้าถึงสุขภาวะระหว่างคนรวยกับคนจน เช่น การจัดบริการสุขภาพจิตฟรีหรือมีค่าใช้จ่ายต่ำ การมีที่อยู่อาศัยที่ปลอดภัยและไม่ไกลจากงานหรือโรงเรียน การจัดระบบขนส่งสาธารณะที่ดีในราคาที่คนทุกกลุ่มจ่ายได้ และการออกแบบเมืองที่รองรับทั้งเด็ก คนชรา คนพิการ และคนเปราะบางอื่น ๆ ไม่ให้ถูกกันออกจากโอกาสในการมีชีวิตที่ดี
Wellness City ไม่ใช่แค่เรื่องของการโยคะบนดาดฟ้า หรืออาหารคลีนในโรงแรม แต่มันคือการตั้งคำถามว่า “คนธรรมดาคนหนึ่งจะมีโอกาสมีชีวิตที่ดี โดยไม่ต้องดิ้นรนมากเกินไปได้ไหม?” ถ้าคำตอบคือ “ได้” เมืองนั้นก็เข้าใกล้ความเป็น Wellness City ทั้งต่อคนในเมืองและผู้มาเยือน
จุดแข็งของเชียงราย ศักยภาพในการพัฒนาสู่ Wellness City
ขนาดเมืองที่เหมาะสมกับการเป็น “เมืองเดินได้” (Walkable City)
หนึ่งในจุดแข็งที่สำคัญของจังหวัดเชียงรายคือขนาดของเขตเทศบาลเมืองที่กะทัดรัดพอเหมาะต่อการพัฒนาเป็น “เมืองเดินได้” โดยเขตเทศบาลนครเชียงรายมีขนาดพื้นที่ประมาณ 60.85 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 6,085 ไร่ และมีประชากรราว 73,000 คน (ข้อมูลปี 2566) ทำให้มีความหนาแน่นเฉลี่ยประมาณ 1,200 คนต่อตารางกิโลเมตร ซึ่งอยู่ในระดับที่เหมาะสมสำหรับการเดินเท้าได้สะดวกโดยไม่แออัดหรือกระจัดกระจายจนเกินไป
เมื่อเปรียบเทียบกับเมืองในต่างประเทศที่ได้รับการยกย่องด้าน walkability เช่น Kyoto ในญี่ปุ่น หรือ Freiburg ในเยอรมนี จะพบว่าเชียงรายมีขนาดและความหนาแน่นที่ใกล้เคียง โดยเฉพาะ Kyoto ซึ่งเขตกลางเมืองมีความหนาแน่นประมาณ 1,200–1,600 คนต่อตารางกิโลเมตร ขณะที่ core city ของ Freiburg ที่สามารถเดินได้จริงก็มีพื้นที่ราว 50 ตารางกิโลเมตรเท่านั้น นั่นหมายความว่า หากมีการวางแผนปรับปรุงผังเมืองและโครงสร้างพื้นฐานอย่างเป็นระบบ เช่น การสร้างทางเดินเท้าปลอดภัย การออกแบบพื้นที่สีเขียวสำหรับพักผ่อน และระบบทางจักรยาน เชียงรายสามารถกลายเป็น “เมืองที่เดินได้” อย่างสมบูรณ์
การวางระบบขนส่งสาธารณะสำหรับพื้นที่รอบนอก
แม้เขตเทศบาลเมืองจะมีศักยภาพสูงในการเป็น Walkable City แต่จังหวัดเชียงรายยังมีพื้นที่โดยรอบอีกมากกว่า 11,600 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุม 18 อำเภอ ซึ่งส่วนใหญ่ยังต้องพึ่งพาการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถโดยสารที่ไม่เป็นระบบ ขนส่งสาธารณะระหว่างอำเภอยังไม่ครอบคลุม และไม่มีความถี่มากพอที่จะรองรับการเดินทางอย่างยั่งยืน
การวางระบบขนส่งสาธารณะที่มีคุณภาพจึงเป็นเงื่อนไขจำเป็นที่ทำให้ Wellness City เกิดขึ้นทั้งในและนอกเขตเมือง เช่น การพัฒนาระบบรถโดยสารไฟฟ้า (EV Bus) ที่เชื่อมระหว่างตัวเมืองกับอำเภอรอบข้างแบบมีตารางเวลาแน่นอนและสามารถดูได้ทันทีผ่านแอปพลิเคชั่น (หรือมีตารางเวลาระบุที่ป้ายโดยสาร ในกรณีที่ไม่อยากใช้มือถือ) และมีจุดเชื่อมต่อ (hub) ที่มีสิ่งอำนวยความสะดวกครบถ้วน รวมถึงระบบ feeder เช่น รถสองแถว EV หรือบริการขนส่งขนาดเล็กที่สามารถรับผู้โดยสารจากหมู่บ้านเข้ามาสู่โครงข่ายหลักได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งหมดนี้สามารถนำไปสู่ Lanna Card ที่นอกจากจะใช้เดินทางภายในเชียงรายแบบที่หลาย ๆ เมืองทั่วโลกมีแล้ว ยังอาจใช้เดินทางไปจังหวัดอื่น ๆ รอบข้างได้
รวมถึงระบบอย่าง shuttle van ที่ช่วยเปิดการเข้าถึงศูนย์กลางเมืองได้ในรัศมีไกล หรือ mini electric bus ที่วิ่งฟรีในเขตเมืองเก่าของ Ljubljana (สโลวีเนีย) ซึ่งออกแบบมาเพื่อเชื่อมต่อกับรถโดยสารสายหลักอย่างราบรื่น
พื้นที่สีเขียวและภูมิประเทศที่หลากหลาย
เชียงรายได้เปรียบอย่างมหาศาลด้านทรัพยากรธรรมชาติ ซึ่งมีพื้นที่ป่ากว่า 2.37 ล้านไร่ หรือประมาณ 32.42% ของพื้นที่ทั้งจังหวัด ซึ่งถือว่าสูงมากเมื่อเทียบกับจังหวัดเมืองใหญ่ในประเทศไทย ความเขียวชอุ่มเหล่านี้ผสานเข้ากับภูมิประเทศที่มีความหลากหลาย ตั้งแต่เทือกเขาสูง ที่ราบสูง ไปจนถึงลุ่มแม่น้ำสำคัญ เช่น ดอยแม่สลอง ดอยช้าง และดอยตุง ที่มีระดับความสูงตั้งแต่ 1,500–2,000 เมตรจากระดับน้ำทะเล นอกจากนี้ยังมีแม่น้ำโขง แม่น้ำกก และแม่น้ำลาวไหลผ่าน ไม่เพียงให้ความชุ่มชื้นทางนิเวศเท่านั้น แต่ยังเปิดโอกาสให้เกิดกิจกรรมบำบัดทางธรรมชาติ เช่น aqua therapy, forest bathing และหลักสูตรบำบัด ทำสมาธิในป่าเขา
ภูมิประเทศที่เงียบงามและบริสุทธิ์นี้ เอื้อต่อการพัฒนาโปรแกรมด้านสุขภาวะที่เชื่อมโยงกับธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง ไม่ว่าจะเป็นการสร้างเส้นทางเดินป่าแบบระยะสั้นหรือ eco trail การออกแบบโปรแกรม silent retreat ในพื้นที่ป่าห่างไกล ไปจนถึงการตั้ง wellness hub ที่เชื่อมโยงกับเกษตรอินทรีย์ในหมู่บ้านรอบนอก เช่น แม่ฟ้าหลวง แม่สรวย หรือเวียงแก่น แนวคิดเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงความฝัน แต่มีต้นแบบที่จับต้องได้แล้วจากหลายประเทศทั่วโลก ซึ่งเชียงรายสามารถหยิบยืม ปรับใช้ และต่อยอดในบริบทของตนเองได้อย่างกลมกลืน
ตัวอย่างหนึ่งที่น่าสนใจคือเมือง Vilcabamba ในเอกวาดอร์ เมืองเล็กที่กลายเป็นจุดหมายปลายทางของผู้สูงวัยจากทั่วโลก เพราะมีภูมิอากาศที่ดี ระบบการอยู่อาศัยร่วมกับธรรมชาติ และชุมชนที่เน้นการใช้ชีวิตแบบสมดุล เป็นตัวอย่างของ “หมู่บ้านฟื้นฟู” ที่ออกแบบมาเพื่อรองรับความชราภาพอย่างมีเกียรติมีศักดิ์ศรี และไม่แยกคนแก่ไปไว้ในสถานพยาบาล
อีกกรณีคือเมือง Ubud บนเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซียที่เคยเป็นเพียงชุมชนศิลปินเล็ก ๆ แต่ได้พัฒนาให้กลายเป็นศูนย์กลางของโยคะ สมาธิ การแพทย์ทางเลือก และศิลปะการเยียวยาจากทั่วโลก โดยยังรักษาเอกลักษณ์วัฒนธรรมและธรรมชาติพื้นถิ่นไว้ได้อย่างเหนียวแน่น Ubud แสดงให้เห็นว่าเมืองแห่ง healing ไม่จำเป็นต้องถูกกลืนไปกับการพัฒนาเชิงทุน หากออกแบบอย่างตั้งใจ
นอกจากนี้ แนวคิดเรื่อง Blue Zones หรือ พื้นที่ที่มีคนอายุยืนที่สุดในโลก ยังเป็นอีกกรณีศึกษาที่สำคัญ พื้นที่อย่าง Okinawa ในญี่ปุ่น หรือ Nicoya ในคอสตาริกา ล้วนมีจุดร่วมคือการมีพื้นที่สีเขียวใกล้ตัว วิถีการกินอยู่ที่เรียบง่าย มีการเคลื่อนไหวทางร่างกายอย่างสม่ำเสมอผ่านกิจวัตรประจำวัน และมีความสัมพันธ์ทางสังคมที่แน่นแฟ้น
เชียงรายสามารถออกแบบหมู่บ้าน wellness แบบ Blue Zone ได้ในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะในชุมชนชาติพันธุ์ที่ยังคงรักษาวิถีเกษตรอินทรีย์และความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติไว้ได้
ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นว่า พื้นที่ธรรมชาติในเชียงรายไม่ควรถูกมองเป็นเพียงทรัพยากรท่องเที่ยว แต่ควรถูกออกแบบให้กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านสุขภาวะของเมืองอย่างยั่งยืน ท่ามกลางโอกาสเชิงยุทธศาสตร์ที่มีอยู่อย่างหลากหลาย เช่น การวางตำแหน่งให้เชียงรายเป็น “Eco-Wellness Capital of the North” ซึ่งจะสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวสายสุขภาพระดับบนจากทั่วโลก โดยเฉพาะกลุ่มที่มองหาประสบการณ์แท้จริงกับธรรมชาติและวัฒนธรรม อีกทั้งยังสามารถใช้ต้นทุนด้านค่าครองชีพที่จับต้องได้กว่าประเทศพัฒนาแล้วเพื่อดึงดูดการลงทุนในการพัฒนาศูนย์พักฟื้นระยะยาว (long-stay wellness village) สำหรับผู้สูงอายุชาวต่างชาติ
ยิ่งไปกว่านั้น โครงการฟื้นฟูสุขภาพจิตผ่านธรรมชาติในเชียงรายยังสามารถใช้เพื่อเยียวยาคนในประเทศได้ด้วย เช่น โปรแกรมพักใจ สำหรับกลุ่มคนรุ่นใหม่หรือคนทำงานในเมืองใหญ่ที่กำลังเผชิญความเหนื่อยล้าจากการใช้ชีวิต การเปิดพื้นที่แบบนี้ไม่เพียงจะช่วยลดต้นทุนสาธารณสุขในระยะยาว แต่ยังสร้างรายได้ใหม่ให้ชุมชนและยกระดับเชียงรายจากจังหวัดชายแดนกลายเป็นต้นแบบเมืองความสุขระดับโลกที่สงบ ลุ่มลึก และรุ่มรวย
เครือข่ายผู้ประกอบการท้องถิ่นด้านสุขภาวะ
จากข้อมูลสถานบริการสาธารณสุข โดยกระทรวงสาธารณสุข และชุดข้อมูลกลางด้านเศรษฐกิจ สำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่า จังหวัดเชียงราย มีผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องกับสุขภาวะจำนวนมาก กระจายตัวอยู่ทั่วทั้งเมืองและพื้นที่รอบนอก ปัจจุบันมีโรงแรม รีสอร์ท และที่พักรวมกันมากกว่า 400 แห่ง ครอบคลุมตั้งแต่กลุ่มที่พักระดับ high-end ไปจนถึงโฮมสเตย์ในชุมชน
นอกจากนี้ยังมีคลินิกแพทย์แผนไทยและคลินิกกายภาพบำบัดที่ได้รับการรับรอง รวมถึงกลุ่มผู้ผลิตสมุนไพร อาหารพื้นถิ่น และผลิตภัณฑ์ wellness ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นแบรนด์ท้องถิ่นระดับประเทศ เช่น กลุ่มชาสมุนไพรจากแม่สลอง กลุ่มผู้ปลูกกาแฟออร์แกนิกบนดอยช้าง และกลุ่มสมุนไพรพื้นบ้านในอำเภอเวียงแก่น
ความเข้มแข็งของผู้ประกอบการเหล่านี้คือ โครงสร้างเศรษฐกิจเชิงวัฒนธรรม ซึ่งเป็นต้นทุน Soft Power สำคัญที่พร้อมรองรับการขยายตัวของ Wellness Economy
พื้นที่จิตวิญญาณและศิลปวัฒนธรรมที่หล่อเลี้ยงใจคน
เชียงรายเป็นเมืองที่มีมิติทางจิตวิญญาณและศิลปวัฒนธรรมเข้มแข็งโดดเด่น ทั้งในแง่ของวัดวาอารามอันสงบงดงาม เช่น วัดร่องขุ่น วัดพระแก้วศูนย์กลางแห่งพุทธศรัทธา และวัดพระธาตุดอยตุงที่ตั้งอยู่บนยอดเขาสูง แวดล้อมด้วยธรรมชาติที่เงียบสงบและบริสุทธิ์ อีกทั้งยังมีศิลปินพื้นบ้านจำนวนมากที่สืบสานงานหัตถกรรมล้านนา เช่น การทอผ้า งานปั้น งานแกะสลักไม้ และงานจิตรกรรมซึ่งยังมีชีวิตอยู่ในหลายชุมชน วัฒนธรรมเหล่านี้ไม่เพียงสะท้อนรากเหง้าทางจิตใจของผู้คนในท้องถิ่น แต่ยังสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพจิต เช่น เวิร์กช็อปสมาธิผ่านงานศิลป์ (art-based mindfulness), การเดินจงกรมในวัดยามเช้า, หรือการฝึกโยคะแบบล้านนาในศาลาวัด เพื่อช่วยคืนสมดุลระหว่างกาย ใจ และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง
สถาบันการศึกษาที่เป็นฐานความรู้เพื่อการพัฒนา
ในมิติของการขับเคลื่อนแนวคิด Wellness City เชียงรายยังมีศักยภาพทางการศึกษาที่พร้อมจะเป็นกลไกสนับสนุนการวิจัยและการผลิตบุคลากรที่มีความรู้ความเข้าใจด้านสุขภาวะ เช่น มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย (CRRU) ตั้งอยู่บนพื้นที่กว่า 940 ไร่ มีนักศึกษามากกว่า 10,000 คน และมีคณะสำคัญอย่างครุศาสตร์ พยาบาลศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์ ซึ่งหากสามารถ Reskill – Upskill อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นระบบได้จะสามารถผสานองค์ความรู้ด้านสุขภาพกาย สุขภาพใจ และสุขภาวะทางสังคมเข้าไว้ในหลักสูตรต่าง ๆ นอกจากนี้สถาบันการศึกษาในจังหวัดหลายแห่งเองก็มีสาขาสาธารณสุขศาสตร์และหลักสูตรสายสุขภาพหลายแขนง ซึ่งสามารถเป็นพื้นที่ผลิตบุคลากรที่เชี่ยวชาญในการดูแลสุขภาวะแบบองค์รวม (integrative wellness professional) ได้เช่นกัน โดยสามารถเชื่อมโยงกับระบบบริการชุมชนและผู้ประกอบการท้องถิ่นได้โดยตรง
มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง (MFU) เองก็เป็นมหาวิทยาลัยนานาชาติของภาคเหนือ มีบทบาทสำคัญในด้านวิจัย นวัตกรรม และการผลิตบัณฑิตสายสุขภาพระดับคุณภาพสูง ทั้งในด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ การแพทย์แผนไทย การแพทย์ทางเลือก และการจัดการเชิงสุขภาวะสมัยใหม่แบบที่ยังคงอัตลักษณ์ท้องถิ่น ทั้งยังมีศูนย์วิจัยที่ทำงานกับภาคเอกชนและภาครัฐในด้านผลิตภัณฑ์สมุนไพร การเกษตรอินทรีย์ และการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบเพื่อสุขภาพ หากมีการสนับสนุนที่เหมาะสม มหาวิทยาลัยแห่งนี้สามารถกลายเป็นศูนย์กลางวิชาการด้าน Wellness ของภูมิภาคลุ่มน้ำโขงได้ไม่ยาก และมีศักยภาพในการเชื่อมโยงกับเครือข่ายมหาวิทยาลัยนานาชาติที่สนใจแนวทาง “Sustainable Wellness City” ที่ผสานทั้งวัฒนธรรม ภูมิปัญญา และเทคโนโลยีไว้ด้วยกัน
ในระยะยาว เชียงรายสามารถต่อยอดศักยภาพเชิงวิชาการไปสู่การจัดตั้ง “ศูนย์วิจัยด้านสุขภาวะทางใจและวัฒนธรรมล้านนา” (Lanna Mental Wellness and Cultural Research Center) เพื่อทำหน้าที่เป็นทั้งศูนย์ข้อมูล วิจัย และพัฒนาองค์ความรู้ที่เชื่อมโยงรากวัฒนธรรมล้านนาเข้ากับแนวคิดสุขภาพจิตยุคใหม่ ศูนย์นี้สามารถทำงานร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย และเครือข่ายหมอพื้นบ้าน ผู้นำทางจิตวิญญาณ และศิลปินชุมชน เพื่อผลิตฐานข้อมูลวิถีบำบัดพื้นถิ่นล้านนาอย่างเป็นระบบ เช่น การใช้สมุนไพรในพิธีกรรม การทำสมาธิผ่านดนตรีล้านนา หรือการเคลื่อนไหวกายแบบท้องถิ่น ศูนย์วิจัยนี้ไม่เพียงเป็นฐานในการเผยแพร่ความรู้เชิงวัฒนธรรมออกสู่สากล แต่ยังเป็นกลไกการพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในภาคเหนือที่ตั้งอยู่บนฐานความเข้าใจตนเองอย่างลึกซึ้ง
ควบคู่กัน เชียงรายสามารถจัดตั้ง “ระบบฝึกอบรม Wellness Facilitator ท้องถิ่น” โดยอาศัยกลไกของมหาวิทยาลัยและองค์กรพัฒนาเอกชนในการจัดอบรมบุคลากรในพื้นที่ให้เป็นผู้นำกิจกรรมส่งเสริมสุขภาวะที่เชื่อมโยงกับบริบทชุมชนของตน เช่น ผู้นำเวิร์กช็อปในสวนเกษตรอินทรีย์ ผู้นำกิจกรรม sound healing พื้นบ้าน หรือผู้ประสานงานเครือข่ายผู้สูงวัยให้เข้าถึงกิจกรรมการเคลื่อนไหวต่าง ๆ โครงการนี้จะช่วยสร้างงานให้กับคนรุ่นใหม่ที่อยากกลับบ้านเกิด ช่วยเสริมเศรษฐกิจฐานรากผ่านกิจกรรมที่มีความเฉพาะตัว และลดภาระของระบบสุขภาพในระยะยาว โดยเปลี่ยนความเข้าใจเรื่องสุขภาพ จากการรักษาโรคไปสู่การสร้างชีวิตที่สมดุล เชื่อมโยง และมีรากทางวัฒนธรรม
หากมีการบูรณาการนโยบายระดับท้องถิ่น ภูมิภาค และระดับชาติอย่างจริงจัง เชียงรายสามารถกลายเป็นเมืองต้นแบบของการฟื้นฟูสุขภาวะผ่านวัฒนธรรมที่มีชีวิต
นักท่องเที่ยวสุขภาพ กลุ่มเป้าหมายที่จ่ายมากกว่าและอยู่นานกว่า
ตามรายงานของ Global Wellness Institute (GWI) ในปี 2022 ตลาด Wellness Tourism ทั่วโลกมีมูลค่ากว่า 814,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และคาดว่าจะเติบโตเป็น 2.1 ล้านล้านดอลลาร์ ภายในปี 2030 ด้วยอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปี (CAGR) ที่ 12.42% ซึ่งเร็วกว่าการท่องเที่ยวทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ
นักท่องเที่ยวสาย Wellness ใช้จ่ายโดยเฉลี่ย 1,601 ดอลลาร์/ทริป หากเป็นนักท่องเที่ยวต่างประเทศ ตัวเลขนี้พุ่งสูงถึง 1,764 ดอลลาร์/ทริป หรือคิดเป็น 41% มากกว่านักท่องเที่ยวทั่วไป ทั้งยังมีแนวโน้มพักนานขึ้น และมีพฤติกรรมการใช้จ่ายในรูปแบบที่กระจายรายได้ เช่น เข้าร่วมกิจกรรมท้องถิ่น ใช้บริการร้านค้าชุมชน และสนับสนุนสินค้าสุขภาพที่มีคุณภาพ
หากเชียงรายสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยว wellness ได้ 100,000 คนต่อปี ซึ่งเป็นตัวเลขเริ่มต้นที่ไม่ไกลเกินจริง เมื่อเทียบกับจำนวนนักท่องเที่ยวของจังหวัดในปี 2566 ที่อยู่ราว 2.3 ล้านคน/ปี จะสามารถสร้างรายได้ อย่างน้อย 176 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 6,400 ล้านบาท/ปี ซึ่งเทียบเท่ารายได้จากอุตสาหกรรมท่องเที่ยวทั้งจังหวัดในบางปี และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในระยะยาว
การจ้างงาน กระจายรายได้ และดึงดูดการลงทุน
การพัฒนาเชียงรายให้เป็น Wellness City ไม่ได้แค่หมายถึงการทำรีสอร์ทเพิ่ม แต่คือการสร้างเศรษฐกิจสุขภาวะ (Well-being Economy) ที่เชื่อมโยงระบบต่าง ๆ ของเมืองเข้าด้วยกัน เช่น สาธารณสุข การศึกษา การท่องเที่ยว เกษตรอินทรีย์ งานหัตถกรรม และการดูแลผู้สูงวัย
รูปแบบกิจกรรมเหล่านี้ต้องการแรงงานคุณภาพ เช่น นักกายภาพบำบัด นักธรรมชาติบำบัด เชฟอาหารสุขภาพ ผู้นำสมาธิ หรือผู้จัดการโปรแกรมดูแลสุขภาพเชิงองค์รวม ซึ่งไม่เพียงสร้างอาชีพใหม่ให้คนรุ่นใหม่ แต่ยังช่วยลดการย้ายถิ่นของแรงงานจากภาคเหนือเข้าสู่เมืองหลวง
นอกจากนี้ การที่เมืองมีทิศทางพัฒนาอย่างชัดเจนด้าน wellness ยังสามารถดึงดูดนักลงทุนที่สนใจธุรกิจระยะยาว เช่น โรงแรมเชิงนิเวศ retreat center โรงเรียนทางเลือก หรือศูนย์ฝึกอบรมพนักงาน wellness ในระดับนานาชาติ โดยเฉพาะในกลุ่มประเทศที่กำลังมองหาเมืองคู่ค้าในอาเซียน เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และเยอรมนี
โมเดลเมือง Wellness ที่ประสบความสำเร็จ
อินเดีย สร้างชื่อเสียงด้าน Wellness Tourism ผ่านการผสานอายุรเวท โยคะ และโรงแรมหรู จนเมืองอย่าง Rishikesh และ Kerala กลายเป็นจุดหมายปลายทางของชาวยุโรปและอเมริกา ส่งผลให้มีรายได้เพิ่มขึ้นกว่า 300 ล้านดอลลาร์ในเวลาไม่กี่ปี และยังสร้างงานหลายหมื่นตำแหน่งในชุมชนท้องถิ่น
อูบุด (Ubud) บาหลี กลายเป็นแม่แบบของเมืองสุขภาวะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยใช้ความสงบและวัฒนธรรมบาหลีสร้างอุตสาหกรรม retreat, yoga school และการส่งเสริมสุขภาพพื้นบ้านจนสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยว wellness ได้มากกว่า 600,000 คนต่อปี
เมืองบิลเบา (Bilbao) สเปน แม้ไม่ใช่ wellness city อย่างตรงไปตรงมา แต่การฟื้นฟูเมืองโดยใช้พิพิธภัณฑ์ Guggenheim เป็นแกนกลาง ทำให้เศรษฐกิจเมืองเติบโตอย่างก้าวกระโดด สร้างรายได้มากกว่า 760 ล้านยูโร/ปี และเปลี่ยนภาพลักษณ์จากเมืองอุตสาหกรรมเสื่อมโทรมให้กลายเป็นเมืองศิลปะระดับโลก ในทำนองเดียวกันกับเมืองอย่าง Towada ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเต็มไปด้วยงานศิลปะที่คนจากทั่วทุกสารทิศเดินทางมาเยี่ยมชม
เชียงรายเองมีทั้งธรรมชาติ วัฒนธรรม และพื้นที่ทางจิตวิญญาณที่พร้อมรองรับกลุ่มเป้าหมายระดับเดียวกัน เพียงขาดการวางระบบโครงสร้างและแบรนด์เมืองที่ชัดเจน
การลงทุนเชิงโครงสร้างเพื่อเร่งการเติบโต
หากเชียงรายต้องการพัฒนาเศรษฐกิจสุขภาวะอย่างยั่งยืน การลงทุนใน “โครงสร้างพื้นฐานด้านชีวิต” จะเป็นกุญแจสำคัญ เช่น ระบบขนส่งสาธารณะเชื่อมโยงเมืองกับธรรมชาติ, พื้นที่สีเขียวและโซนสงบใจ อย่างการพัฒนาอุทยานสุขภาพ วัดในป่า ป่าในวัด หสวนสมาธิที่มีระบบรองรับนักท่องเที่ยว, การให้ทุนพัฒนาผู้ประกอบการท้องถิ่น เพื่อแปรความรู้พื้นบ้านให้เป็นบริการระดับมืออาชีพ โดยไม่สูญเสียรากเหง้า เช่น ครูสมาธิท้องถิ่น, หมอพื้นบ้าน, ช่างหัตถกรรมล้านนา รวมถึง การสร้างระบบการรับรองมาตรฐาน wellness แบบล้านนา เพื่อให้การดูแลสุขภาวะที่เชียงรายเสนอมีความน่าเชื่อถือในระดับสากล และสามารถดึงดูดตลาดญี่ปุ่น เกาหลี และชาติตะวันตกได้มากขึ้น
เศรษฐกิจสุขภาวะไม่ใช่แค่เรื่องของการพักผ่อน Wellness City ไม่ใช่เพียงแค่เมืองที่มีรีสอร์ทแพงหรือโยคะตอนเช้า แต่คือเมืองที่ทำให้คนรู้สึก “อยากอยู่ต่อ” และ “อยากกลับมา” อีกครั้ง เศรษฐกิจที่ตั้งอยู่บนฐานสุขภาวะนั้นยั่งยืนเพราะไม่ได้ขึ้นอยู่กับทรัพยากรที่หายาก แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถของเมืองในการทำให้คนรู้สึกดี เชียงรายสามารถเป็นมากกว่า Bucket List ที่มาครั้งเดียวก็พอ แต่สามารถเป็นบ้านที่อยู่ในใจของนักท่องเที่ยวได้
เชียงรายมีศักยภาพครบถ้วน ทั้งภูมิประเทศ วัฒนธรรม ชุมชน และทุนมนุษย์ เพียงแค่ต้องมีการลงทุน วางระบบ และสร้างการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง หากทำได้สำเร็จ เมืองนี้อาจไม่ใช่แค่ “ปลายทางของการท่องเที่ยวสุขภาพ” แต่คือเมืองต้นแบบของเศรษฐกิจใหม่ที่ทั้งโลกต้องหันมามอง
7 กรกฎาคม 2568 “แสงแรกแห่งความสำเร็จ แสงแรกแห่งล้านนา” การเจาะทะลุ (Break though) อุโมงค์ดอยหลวง จังหวัดเชียงรายสะท้อนความก้าวหน้าครั้งสำคัญของโครงการก่อสร้างรถไฟทางคู่สายเด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ ที่มาภาพ : เฟซบุ๊กรถไฟทางคู่ เด่นชัย เชียงราย เชียงของ
แนวทางการพัฒนาเชียงรายสู่การเป็น Wellness City
1. พัฒนาเมืองให้ “สงบ เดินได้ เชื่อมโยง”
ศักยภาพของตัวเมืองเชียงรายคือความกระชับ ไม่แออัด จึงเหมาะอย่างยิ่งกับการพัฒนาให้เป็น “เมืองเดินได้” (Walkable City) ที่ผู้คนสามารถใช้ชีวิตอย่างสมดุลและเข้าถึงบริการต่าง ๆ ได้ด้วยการเดินหรือจักรยาน โดยเทศบาลนครเชียงรายควรเร่งดำเนินการปรับปรุงฟุตบาท ทางจักรยาน และการเข้าถึงสถานที่สำคัญ เช่น วัด ร้านกาแฟ พิพิธภัณฑ์ รวมถึงปลูกต้นไม้ใหญ่สร้างร่มเงาและลดฝุ่นในเมือง รวมถึงเปิดบริการ Forest Therapy Walks หรือ Earthing ที่พาคนออกเดินป่าอย่างมีเป้าหมายเพื่อการบำบัด โดยชาวบ้านในพื้นที่จะเป็นผู้นำเดินทาง
การจัดตั้ง “โซนสงบ” (Silent Zones) เช่น ห้องเงียบในห้าง ร้านหนังสือ หรือสถานีขนส่ง จะช่วยสนับสนุนสุขภาวะจิตของคนเมือง ขณะที่สวนสาธารณะที่มีเบาะนั่ง สนามหญ้า และทางเดินจริงจัง ควรถูกพัฒนาให้กลายเป็นพื้นที่ฟื้นฟูใจกลางเมือง สามารถเป็นโครงการความร่วมมือของเทศบาลนครเชียงราย, กรมโยธาธิการและผังเมือง และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
นอกจากที่กล่าวไปข้างต้น เชียงรายยังสามารถเป็น “เมืองกลางคืนสงบ” โดยกำหนดเวลาในการลดเสียงจากร้านค้าและยานพาหนะ รวมถึงเสียงศาสนสถานที่ดังในยามวิกาลและเช้าตรู่ เพื่อส่งเสริมคุณภาพการนอน และลดความเครียดสะสม รวมถึงการออกแบบระบบขนส่งที่มีมิติทางจิตใจ เพื่อสร้างบรรยากาศผ่อนคลายระหว่างเดินทาง ในยุคที่ความเงียบเป็นของราคาแพง แต่หากเราสามารถส่งเสริมให้เชียงรายเป็นเมืองปลอดมลภาวะทางเสียงได้ ก็ย่อมจะเป็นแหล่งดึงดูดนักท่องเที่ยวที่ปรารถนาความสงบจากทั่วโลก
2. ยกระดับผู้ประกอบการท้องถิ่นสู่ตลาด Wellness โลก
ผู้ประกอบการท้องถิ่นถือเป็นหัวใจของเศรษฐกิจสุขภาวะในเชียงราย การพัฒนาหลักสูตรอบรมด้าน wellness entrepreneur, สปา สมุนไพร โฮมสเตย์ อาหารคลีน และการจัดประสบการณ์ท้องถิ่น ควรทำผ่านกลไกของศูนย์บ่มเพาะวิสาหกิจ (Chiang Rai Wellness Lab) โดยมีมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง และภาคเอกชน วิสาหกิจเพื่อสังคมที่เชี่ยวชาญเป็นผู้รับผิดชอบหลัก ซึ่งทำหน้าที่เป็นอินคิวเบเตอร์ผู้ประกอบการรายใหม่ในสายสุขภาวะ ทั้งในด้านผลิตภัณฑ์ การบริการ และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ พร้อมกันนี้ ยังควรสร้างแบรนด์รวมของจังหวัด เช่น “SATI เชียงราย” เพื่อสร้างภาพจำชัดเจนและเป็นที่รู้จักในตลาดต่างประเทศ
รวมถึงพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวใหม่ เช่น “เส้นทางชารักษ์ใจ” หรือ “เส้นทางสุขภาพล้านนา” สามารถออกแบบร่วมกับ ททท. สำนักงานเชียงราย โดยเน้นเรื่องการเยียวยาใจ ผ่อนคลาย และเชื่อมโยงธรรมชาติกับวัฒนธรรมเข้าด้วยกัน
3. เชื่อมโยงพื้นที่รอบนอกกับตัวเมือง
พื้นที่รอบนอก เช่น ดอยแม่สลอง ดอยช้าง แม่จัน มีศักยภาพมหาศาลในการเป็นแหล่งฟื้นฟูสุขภาวะ แต่ปัจจุบันการเดินทางยังไม่สะดวก การลงทุนในรถโดยสารพลังงานไฟฟ้าแบบ Feeder เชื่อมโยงตัวเมืองกับอำเภอรอบนอก พร้อมป้ายและข้อมูลท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ จะเป็นหัวใจในการสร้างความต่อเนื่องของประสบการณ์ wellness day trip โดยสำนักงานขนส่งจังหวัดและองค์การบริหารส่วนจังหวัดสามารถมีบทบาทในการวางระบบดังกล่าวร่วมกับภาคเอกชนในท้องถิ่น
4. พัฒนาระบบสุขภาพแบบองค์รวมระดับชุมชน
แต่ละตำบลควรมีศูนย์สุขภาวะชุมชนที่ให้บริการทั้งด้านร่างกายและจิตใจ โดยมีคลินิกแพทย์แผนไทยร่วมกับการจัดกิจกรรมฝึกจิต เช่น สมาธิ โยคะ และศิลปะบำบัด ผ่านความร่วมมือระหว่างสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด วัดในท้องถิ่น และโรงเรียน
ควรมีการจัดตั้ง “ศูนย์บำบัด Burnout” สำหรับคนเมือง, “ศูนย์บำบัดอารมณ์วัยรุ่น”, และ “โครงการห้องพักใจ” ในโรงพยาบาลชุมชน เพื่อรองรับกลุ่มเปราะบางด้วยวิธีไม่พึ่งพายาแต่เพียงอย่างเดียว ร่วมกับแผนกจิตเวช รพ.เชียงรายประชานุเคราะห์และ รพ.เอกชน
เชียงรายควรมุ่งไปสู่การเป็นศูนย์กลางของการแพทย์ทางเลือกและสุขภาพแบบองค์รวม โดยมีโรงพยาบาลเวลเนสแบบบูรณาการที่ผสานทั้งแพทย์แผนปัจจุบัน แพทย์แผนไทย สมุนไพร และศาสตร์ทางจิตวิญญาณเข้าไว้ด้วยกัน ผ่านกิจกรรมที่ช่วยคลายใจและลดแรงกดดัน เช่น meditation, body movement, หรือดนตรีบำบัด
สำหรับวัยรุ่นที่ต้องการพื้นที่ปลอดภัยในการเยียวยาอารมณ์ สามารถมีศูนย์เฉพาะทางที่ใช้ศิลปะ ดนตรี และการเคลื่อนไหวเป็นเครื่องมือฟื้นฟูจิตใจ นอกจากนี้ เชียงรายยังสามารถเปิดคอร์สฟื้นฟูใจแบบสั้น 3 วัน 2 คืน ที่มีทั้งการ detox ความคิด ฝึกหายใจ ได้อยู่กับตัวเอง เพิ่มคุณภาพการนอนหลับ เพิ่มค่า HRV และอยู่ร่วมกับธรรมชาติ ให้เป็นพื้นที่เงียบสงบสำหรับผู้ที่ต้องการหลบพักจากความเครียดและความวุ่นวายของโลกภายนอก ซึ่งกลุ่มคนที่ว่านี้มีเป็นจำนวนมากในปัจจุบัน
5. ยกระดับกิจกรรม Wellness เชิงพื้นที่
เชียงรายสามารถสร้างบริการใหม่ ๆ ที่เชื่อมโยงสุขภาวะกับวัฒนธรรม เช่น เส้นทางเดินสมาธิหรือปั่นจักรยานผ่านวัดเก่าและชุมชนล้านนา หรือ โยคะกลางแจ้งริมแม่น้ำกก สร้างมาตรฐานการนวดแผนไทยด้วยบรรยากาศที่เงียบสงบ สะอาด ปลอดภัย และใส่ใจสุขภาวะจิตใจของผู้รับบริการ ให้กลายเป็นแบรนด์เมืองนวดล้านนา, เวิร์กช็อปสมุนไพรและลูกประคบพื้นบ้าน, Sound Healing ด้วยเครื่องดนตรีพื้นเมือง, ห้องสมุดเงียบกลางเมืองและ SATI Garden (สวนสติแบบไทย) สำหรับการพักใจ โดย อพท., เทศบาล และเครือข่ายศิลปินล้านนา สามารถสนับสนุนได้
6. พัฒนาอาหารและผลิตภัณฑ์สุขภาพสู่การส่งออก
เชียงรายมีต้นทุนพืชสมุนไพรและชาอยู่แล้ว การสร้างแบรนด์อาหารสุขภาพแบบ “ครัวสุขภาพ” จากชุมชน และคาเฟ่แบบ Slow Life จะช่วยสร้างจุดขายใหม่ ควรส่งเสริมการผลิตสมุนไพรพื้นบ้านเพื่อเป็นสินค้าส่งออก เช่น สบู่ แชมพู น้ำมันหอมระเหย โดยมีเชียงรายเป็นต้นทางของ Wellness Product สู่ตลาดญี่ปุ่น เกาหลีใต้ เอเชียกลาง จีน และยุโรป พัฒนาแบรนด์ของจังหวัด โดยภาคเอกชนร่วมกับกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม และสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ สามารถใช้ความเชี่ยวชาญสนับสนุนให้เกิดสิ่งเหล่านี้ขึ้น
เชียงรายยังสามารถพลิกฟื้นมิติทางเศรษฐกิจผ่านอาหารและผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ โดยจัดให้มีถนนคนเดินเป็นประจำที่เน้นขายสมูทตี้ พร้อมผลิตภัณฑ์ Super Food จากท้องถิ่น น้ำชาสมุนไพร อาหารคลีน และผลิตภัณฑ์บำรุงสุขภาพจากท้องถิ่น พร้อมส่งเสริมให้เกิดคาเฟ่ให้ผู้คนได้ดื่มด่ำกับปัจจุบันขณะ
สร้างเครือข่ายครัวออแกนิค รวมกลุ่มพ่อครัวแม่ครัวในชุมชนที่มีความเข้าใจในอาหารบำรุงใจ เช่น ต้มยำสมุนไพร อาหารมังสวิรัติ หรือขนมพื้นบ้านที่ดีต่อใจและสุขภาพ ขณะเดียวกัน เชียงรายยังเป็นแหล่งผลิตพืชสมุนไพรพื้นบ้านจำนวนมาก เช่น ดอกพุดตาน ตะไคร้ และขิง ซึ่งสามารถพัฒนาเป็นแบรนด์สบู่ แชมพู และน้ำมันหอมระเหยที่เน้นคุณภาพและความเป็นธรรมชาติ ส่งออกไปยังตลาด wellness ทั่วโลก
7. ปรับผังเมืองเพื่อรองรับการมีชีวิตที่ดี
พัฒนาโครงสร้างเมือง เช่น “ระเบียงเมืองเดินได้” (Wellness Corridor) ที่มีต้นไม้ใหญ่ เบาะนั่งทุก 500 เมตร, การปิดเสียงร้านค้าและมอเตอร์ไซค์หลังสองทุ่ม, การจัดโซน Silent Living สำหรับผู้สูงอายุ ล้วนเป็นแนวทางที่เชียงรายสามารถเริ่มได้ทันที และจัดให้มีการทดลองนำร่องในบางย่าน เช่น บริเวณใกล้หอนาฬิกา หรือรอบสวนตุงและโคม โดยเทศบาลและกรมโยธาฯ
8. ใช้เศรษฐกิจสร้างสรรค์เป็นเครื่องจักรขับเคลื่อน
ตั้ง “Wellness Creative District” รวมคาเฟ่ ร้านหนังสือ ร้านโยคะ ศิลปะบำบัด และกิจกรรมสร้างสรรค์ เพื่อเป็นศูนย์กลางของเมืองที่เชื่อมโยง soft power เข้ากับสุขภาวะ จัดเทศกาลประจำปี เช่น “เทศกาลสุขภาวะแห่งสายน้ำ” ริมแม่น้ำกก เพื่อเชื่อมโยงน้ำ ศิลปะ และจิตใจ โดย ททท., สสส. และกรมส่งเสริมวัฒนธรรม
เชียงรายสามารถก้าวสู่การเป็นต้นแบบ “เมืองสุขภาวะแห่งแรกของประเทศไทย” โดยมีจุดแข็งครบทั้งต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำตามแนวคิดซอฟต์พาวเวอร์ ตั้งแต่ทุนวัฒนธรรมและธรรมชาติที่งดงาม (ต้นน้ำ) โครงสร้างพื้นฐานและการออกแบบเมืองที่เอื้อต่อการมีชีวิตสมดุล (กลางน้ำ) ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ บริการ และประสบการณ์ที่พร้อมส่งออกสู่ตลาดโลก (ปลายน้ำ) หากเราช่วยกันออกแบบและลงมือทำให้เกิดระบบที่รองรับนี้ให้เกิดขึ้นจริงได้ เชียงรายจะเป็น Wellness Destination ที่ไม่ใช่แค่การมีโรงแรมหรู ๆ ไม่กี่แห่ง แต่เมืองทั้งเมืองเหมาะแก่การมาพักผ่อนหย่อนใจอย่างยากที่จะหาได้จากที่อื่น ๆ
หากรัฐและภาคีสามารถลงทุนอย่างมียุทธศาสตร์ในการกระจายทรัพยากรและโอกาสสู่ระบบเศรษฐกิจฐานราก ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาขนส่งสาธารณะที่เชื่อมโยงตัวเมืองกับรอบนอก การปรับปรุงพื้นที่สาธารณะให้เป็นจุดพักใจอย่างแท้จริง หรือการสนับสนุนผู้ประกอบการท้องถิ่นให้เติบโตสู่เวทีนานาชาติ เชียงรายจะกลายเป็นมากกว่าแค่หมุดหมายท่องเที่ยว แต่คือโมเดลแห่งอนาคตของเมืองที่ใช้ซอฟต์พาวเวอร์ด้านความสงบ การเยียวยา และการฟื้นฟูจิตใจเป็นหัวใจหลักในการพัฒนาเศรษฐกิจ
