รายงานโดย ปรีดี บุญซื่อ
หนังสือพิมพ์ New York Times รายงานว่า ผู้ใหญ่บ้านหมู่บ้าน “นามาโซโก” ของมาลาวี ประเทศทางใต้ของแอฟริกา ได้เรียกประชุมชาวบ้านหลายร้อยคน เพราะเจ้าหน้าที่รัฐบาลจะเดินทางมาที่หมู่บ้านเพื่อประกาศเตือนว่า ภาวะภัยแล้งจะเกิดในเร็วๆ นี้ ขอให้ชาวนาเตรียมความพร้อมเพื่อรับมือ
เจ้าหน้าที่รัฐบาลบอกชาวบ้านว่า สาเหตุภัยแล้งที่จะเกิดขึ้นมาจากเอลนีโญที่ผิดปกติจากที่เคยเกิดขึ้น เอลนีโญเป็นปรากฏการณ์สภาพอากาศของโลกที่เกิดขึ้นในมหาสมุทรแปซิฟิก ซึ่งอยู่ห่างจากหมู่บ้านนามาโซโกไปกว่าครึ่งโลก หากชาวนาซื้อเมล็ดพันธุ์ลูกผสมที่ทนทานต่อภัยแล้ง อาจจะช่วยบรรเทาความอดอยากและปัญหาเรื่องรายได้ แต่เมล็ดพันธุ์พืชพิเศษราคาถุงหนึ่ง 43 ดอลลาร์ ขณะที่ชาวนาส่วนใหญ่มีได้วันหนึ่งไม่ถึง 3 ดอลลาร์
ยามปกติ รับมือเอลนีโญก็น่ากังวลอยู่แล้ว
ในยามปกติ การเตรียมรับมือกับเอลนีโญก็เป็นเรื่องน่ากังวลอยู่แล้ว ปรากฏการณ์เอลนีโญทำให้เกิดสภาพอากาศ ทั้งที่สามารถคาดหมายได้กับความเสียหายทางเศรษฐกิจที่จะเกิดขึ้น ตามปกติจะทำให้เกิดภัยแล้งในลาตินอเมริกากับแอฟริกาทางใต้ และส่งผลกระทบต่อคนกลุ่มหนึ่งมากที่สุด คือชาวนาฐานะยากจน ที่ทำการเกษตรโดยอาศัยดินฟ้าอากาศ
แต่ปีนี้ การเตรียมรับมือกับเอลนีโญลำบากมากขึ้น สงครามสหรัฐฯ กับอิหร่าน ทำให้ราคาปุ๋ยเคมีและพลังงานแพงขึ้นไปอีก การตัดความช่วยเหลือต่างประเทศของสหรัฐฯ และประเทศอื่นๆ ทำให้มีเงินทุนช่วยเหลือน้อยลงแก่ประเทศในแอฟริกา เดือนมิถุนายน 2026 สหประชาชาติเสนอ “แผนงานเอลนีโญ” เพื่อช่วยเหลือ 22 ประเทศ ที่เสี่ยงมากที่สุด แต่การระดมเงินทุนไม่ได้มากพอ ทำให้ไม่สามารถเริ่มต้นโครงการในมาลาวีและอีก 6 ประเทศ ขณะที่ฤดูการเพาะปลูกได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว
ชาติยากจนมีแผนงาน แต่ขาดเงินทุน
รายงาน New York Times กล่าวว่า รัฐบาลมาลาวีเองมีแผนงานเอลนีโญที่มีวัตถุประสงค์หลายอย่าง ทำให้เจ้าหน้าที่รัฐเดินทางตามหมู่บ้านต่างๆ เพื่อแจ้งข่าวเรื่องเอลนีโญ และบอกประชาชนให้หาทางซื้อเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดที่ปลูกแล้วได้ผลเร็ว แต่มีงบประมาณพอแค่ 1 ใน 3 ของโครงการต่างๆ จึงไม่มีงบประมาณช่วยชาวนาให้ซื้อเมล็ดพันธุ์ที่ต้องการ แม้จะเป็นวัตถุประสงค์หนึ่งของแผนงาน
หมู่บ้านนามาโซโกเป็นหนึ่งในหลายร้อยหมู่บ้านในมาลาวี ที่การเพาะปลูกพึ่งพาน้ำฝน หลายสัปดาห์หลังจากการประชุมกับเจ้าหน้าที่ทางการ ผู้ใหญ่บ้านกล่าวกับ New York Times ว่า ประชาชนในหมู่บ้านมีทั้งหมด 2,860 คน ไม่มีใครมีเงินพอที่จะซื้อเมล็ดพันธุ์แบบผสม รวมทั้งไม่มีเงินที่จะซื้อปุ๋ยเคมี ถุงหนึ่งหนัก 15 กิโล ราคา 115 ดอลลาร์
ชาวบ้านเองไม่ได้ขาดความพยายามที่จะหารายได้ เช่น ชาวบ้านคนหนึ่งในหมู่บ้าน ถีบจักรยานข้ามพรมแดนไปยังประเทศโมซัมบิก ไปซื้อมันฝรั่ง ใช้เวลาเดินทางไปกลับ 16 ชม. นำกลับมาขายในตลาด ได้กำไร 8 ดอลลาร์
ชาวนาที่ไม่มีเมล็ดพันธุ์แบบผสม คงจะหันไปใช้เมล็ดพันธุ์แบบเดิม ที่เก็บไว้จากการเพาะปลูกเมื่อปีที่แล้ว แต่พันธุ์พืชแบบเดิมจะไม่ให้ผลผลิตเหมือนกับที่เคยคาดหมายได้ มาลาวีเคยเผชิญภัยแล้งจากเอลนีโญมาแล้ว 2 ครั้ง คือ ปี 2015-2016 และ 202-2024 ปรากฏว่าเป็นช่วงที่ผลผลิตตกต่ำ จนความอดอยากเพิ่มขึ้นอย่างมาก
ปีนี้ มีการคาดการณ์กันว่า เอลนีโญจะรุนแรงที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึกกันมา จะทำให้เกิดสภาพอากาศที่รุนแรงอย่างมาก ในด้านคลื่นความร้อน น้ำท่วม และความแห้งแล้ง สถาบันวิจัยนโยบายอาหารนานาชาติ (IPPRI) คาดการณ์ว่า ประชากรมาลาวี 20% หรือ 4.6 ล้านจะตกอยู่ในสภาพขาดแคลนอาหาร
การเตรียมรับมือกับเอลนีโญของเอเชีย
ส่วนหนังสือพิมพ์ The Guardian รายงานการรับมือของประเทศต่างๆ ในเอเชียต่อภัยแล้ง ไฟป่า พายุไต้ฝุ่น และน้ำท่วม ที่เกิดจากเอลนีโญว่า รัฐบาลในเอเชียเร่งดำเนินการเตรียมรับมือกับเอลนีโญที่จะรุนแรงเป็นประวัติการณ์ ประชาชนหลายร้อยล้านคนจะเผชิญกับวิกฤติหลายอย่างจากสภาพอากาศร้อนรุนแรง ฝนตกหนัก และการขาดแคลนอาหาร ที่จะกระทบต่อภูมิภาคนี้ ภาวะรุนแรงของเอลนีโญจะดำเนินไปจนสิ้นปี 2026 และเข้าสู่ปี 2027
สำหรับประเทศในเอเชีย ได้มีการเตรียมการรับมือเอลนีโญดังนี้
เอเชียใต้ เอลนีโญได้สร้างความเสียหายร้ายแรงต่อเอเชียใต้ กันยายนที่ผ่านมา พื้นที่บางส่วนของอินเดียมีปริมาณน้ำฝนลดลง 50% ส่งผลต่อการเพาะปลูกข้าว ฝ้าย ข้าวโพด และถั่ว ทำให้เกิดความกังวลว่า ปริมาณผลผลิตจะลดลง ซึ่งจะทำให้ราคาอาหารสูงขึ้น รัฐบาลอินเดียได้ออกมาตรการช่วยเหลือชาวนา เช่น มาตรการอนุรักษ์น้ำในพื้นที่มีความเสี่ยงกว่า 350 แห่ง ส่งเสริมชาวนาปลูกพืชใช้น้ำน้อยและเก็บเกี่ยวได้เร็ว เช่น ถั่วและข้าวฟ่าง
แต่ศรีลังกาได้รับผลกระทบมากที่สุด เนื่องจากภาวะรุนแรง อันเนื่องมาจากการขาดแคลนน้ำฝน และอุณหภูมิที่สูงขึ้น ทำให้ประเทศประสบภัยแล้งรุนแรงที่สุดในรอบทศวรรษ ประชากรกว่า 160,000 คนขาดแคลนน้ำดื่ม เพราะแหล่งสำรองน้ำขาดแคลนน้ำ
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เอลนีโญไปซ้ำเติมปัญหาของภูมิภาคนี้ จากวิกฤติหลายอย่างที่ยังดำเนินอยู่ สงครามอิหร่านทำให้เกิดการชะงักด้านพลังงาน ห่วงโซ่อุปทาน และราคาปุ๋ยที่สูงขึ้น ขณะเดียวกัน ไฟป่าตามฤดูกาลของอินโดนีเซียและมาเลเซียที่รุนแรง สร้างมลพิษทางอากาศแก่เมืองต่างๆ และเป็นผลเสียหายต่อพืชต่างๆ
ช่วงเอลนีโญในปี 2023-2024 รัฐบาลภูมิภาคนี้ประสบผลสำเร็จ ในการลดผลกระทบต่อภาคการเกษตร โดยการปรับเวลาการเพาะปลูกและการจัดการเรื่องน้ำ แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า ยุทธศาสตร์นี้อาจไม่พอที่จะรับมือกับวิกฤติเอลนีโญครั้งนี้ มีการคาดการณ์ว่า ผลผลิตข้าวของภูมิภาคจะลดลง 8-10%
นักวิชาการของสถาบัน ISEAS ในสิงคโปร์กล่าวว่า ฟิลิปปินส์ มาเลเซีย และอินโดนีเซีย มีความเสี่ยงเรื่องการเพิ่งสูงขึ้นของราคาอาหาร ส่วนสิงคโปร์ไม่ได้รับผลกระทบ เพราะรายได้ส่วนใหญ่ของคนสิงคโปร์ไม่ได้หมดไปกับค่าอาหาร คือน้อยกว่า 10% แต่คนอินโดนีเซีย 50% ของรายได้หมดไปกับค่าอาหาร เพราะฉะนั้น การเพิ่มขึ้นของราคาอาหาร จะส่งผลกระทบไม่เท่ากับต่อประเทศต่างๆ ในภูมิภาคนี้
เอเชียตะวันออก BBC รายงานว่า สำหรับประชาชนในแถบเอเชียตะวันออก คือ ฟิลิปปินส์ ไต้หวัน จีน และญี่ปุ่น สภาพอากาศแปรปรวนถือเป็นสิ่งปกติธรรมดาในชีวิตอย่างหนึ่ง แต่ไม่กี่เดือนที่ผ่านมา กลายเป็นสิ่งผิดปกติ เอลนีโญทำให้เกิดคลื่นพายุที่รุนแรงและคาดการณ์ไม่ได้ สนามบินสำคัญของเอเชียตะวันออก ต้องปิดลง พืชผลและโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ ถูกทำลาย ญี่ปุ่นเองต้องมีการเตรียมรับมือกับ “ซูเปอร์ไต้ฝุ่น”
เดือนตุลาคม ไต้หวันทั้งประเทศต้องเผชิญไต้ฝุ่นขนาดใหญ่ “จำปี” ความเร็วลม 295 กม. ต่อชั่วโมง ที่ความแรงเท่ากับพายุเฮอร์ริเคนระดับ 5 แต่ในที่สุด พายุไม่ได้ผ่านเข้าไต้หวัน แต่ก็ส่งผลกระทบต่อเที่ยวบินหลายร้อยเที่ยวในฮ่องกง ไต้หวัน และญี่ปุ่น 
เอลนีโญเป็นปรากฏการณ์สภาพอากาศที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ น้ำทะเลที่อุ่นขึ้นในมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันออก ทำให้ทิศทางลมเกิดการเปลี่ยนแปลง กลายเป็นสาเหตุของการเกิดสภาพอากาศที่รุนแรงไปทั่วโลก
โครงการ UN Development Program ในเอเชียแปซิฟิกกล่าวถึงผลกระทบของเอลนีโญต่อชุมชนต่างๆ ว่า สิ่งที่จะเกิดขึ้นในระยะยาวยังไม่ชัดเจน ช่องทางของรัฐบาลที่จะรับมือกำลังลดน้อยลง ชุมชนต่างๆ จะประสบกับปัญหาเอลนีโญรุนแรงขนาดไหน จะตัดสินกันในอนาคตหลายปีข้างหน้า เช่น จะสร้างถนนและแหล่งพักพิงที่ไหน จะจัดการน้ำอย่างไร ใครจะได้รับสวัสดิการคุ้มครองทางสังคม และงบประมาณรัฐมีพอที่จะรองรับเหตุรุนแรงหรือไม่
อ่านเพิ่มเติม:
เอกสารประกอบ
Living in fear of El Nino, 16 November 202, nytimes.com
Forcing a reckoning: How Asia is preparing for a supersized El Nino, 18 SEP 2026, theguardian.com
Typhoons batter East Asia as El Nino makes Pacific burn with fever, 4 November 2026, bbc.com


