‘ผู้ว่าวิทัย’ ตอบ7 ประเด็นข้อกังขา ‘สมชัย สัจจพงษ์ ประธานแบงก์ชาติ’ ยัน ไม่มีทะเลาะไม่ใช่การตอบโต้

นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการ ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)

“แล้วประเด็นที่แก้ มันแก้ไม่ได้ มันเป็นหลักการที่แก้ไม่ได้ มันไม่ใช่หนึ่งปี สองปี สามปี หรือสี่ปี มันแก้ไม่ได้ ผมไม่สามารถแก้แล้วทำให้แบงก์ชาติ หรือผู้ว่าคนถัด ๆ ไปเสียความเป็นอิสระ ทำยังไงก็ทำไม่ได้ ทำยังไงก็ไม่ยอม”

คำยืนยันหนักแน่นของนายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ต่อประเด็นการแก้ไขพระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย (พ.ร.บ. ธปท.) สะท้อนจุดยืนที่ว่า ความเป็นอิสระของธนาคารกลางเป็นหลักการสำคัญที่ไม่อาจประนีประนอมได้ โดยเฉพาะข้อเสนอที่อาจเปิดทางให้นำผลการประเมินการปฏิบัติงานของผู้ว่าการไปเชื่อมโยงกับเหตุให้พ้นจากตำแหน่งก่อนครบวาระ

ถ้อยคำยืนยันเป็นส่วนหนึ่งของการแถลงชี้แจงของผู้ว่าการ ธปท. และคณะผู้บริหาร ต่อข้อสังเกตเกี่ยวกับกระบวนการพิจารณาแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. รวมถึงการดำเนินงานของ ธปท. ภายหลังมีการเผยแพร่บันทึกความเห็นของประธานคณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทยช่วงสุดสัปดาห์ ซึ่งก่อให้เกิดคำถามและความไม่สบายใจจากสังคมต่อความเห็นที่แตกต่างกันภายในองค์กร

วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) จัดงาน “เล่าสู่กันฟังเรื่องการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท.” นำโดยนายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศ ดร.ปิติ ดิษยทัต รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพการเงิน นางสาวสุวรรณี เจษฎาศักดิ์ รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน นางสาวดารณี แซ่จู รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพระบบการชำระเงินและกำกับบริการทางการเงิน และนายจิรานุวัฒน์ ธัญญะเจริญ ผู้ช่วยผู้ว่าการ สายกฎหมาย

ตลอดการแถลงข่าวผู้ว่าการ ธปท. ย้ำหลายครั้งว่า การแถลงครั้งนี้ไม่ใช่การตอบโต้หรือความขัดแย้งกับประธานคณะกรรมการ ธปท. และได้เน้นหลายครั้งเช่นกันว่า การแก้ไขกฎหมายต้องไม่กระทบหลักการความเป็นอิสระของธนาคารกลาง ซึ่งเป็นรากฐานของความน่าเชื่อถือในการดำเนินนโยบายการเงิน โดยระบุว่าหากมีประเด็นอื่นที่ควรแก้ ธปท. ยินดีพิจารณา เพียงแต่ประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาในครั้งนี้เป็นสิ่งที่ “แก้ให้ไม่ได้”

นายวิทัยยืนยันด้วยว่า คณะกรรมการ ธปท. ไม่เคยมีมติให้แก้ไข พ.ร.บ. ธปท. “บอร์ดไม่เคยมีมติให้แก้ไข เป็นแต่เพียงท่านประธานแจ้งที่ประชุม” ขณะที่ ธปท. เห็นว่า การนำผลประเมินการปฏิบัติงานของผู้ว่าการมาเชื่อมโยงกับเหตุถอดถอน อาจทำให้กลไกการตรวจสอบและถ่วงดุลกลายเป็นช่องทางสร้างแรงกดดันต่อการตัดสินใจเชิงนโยบายของธนาคารกลางได้

“วิทัย” แจงเหตุเปิดแถลง ย้ำไม่ใช่ความขัดแย้งภายในแบงก์ชาติ

นายวิทัย เปิดการแถลงด้วยการขอให้ทำความเข้าใจให้ชัดเจนว่า เรื่องนี้ไม่ใช่ความขัดแย้งภายในองค์กร ผู้บริหารทุกคนยังเคารพประธานกรรมการ และไม่มีใครทะเลาะกับประธาน “ ไม่ใช่เรื่องความขัดแย้งภายใน เราทุกคนก็ยังเคารพท่านประธานอยู่ แล้วก็ไม่มีใครขัดแย้งกับท่านเลย”

พร้อมเล่าว่าการประชุมคณะกรรมการเมื่อเดือนที่แล้วยังพูดคุยกันได้ดีและไม่มีประเด็นปัญหา และเท่าที่ตรวจสอบกัน กรรมการรายอื่นก็ไม่ได้มีจุดยืนเดียวกับที่ประธานนำเสนอ

“กรรมการท่านอื่นก็ไม่ได้มี position ลักษณะเดียวกันด้วย เราเองก็ตรงไปตรงมา แล้วก็แปลกใจในสิ่งที่เกิดขึ้น”

นายวิทัยเล่าที่มาของเรื่องว่า ฝ่ายบริหารส่งเอกสารถึงประธานบอร์ดราวต้นเดือน เพื่อเตรียมการประชุมเชิงปฏิบัติการ (เวิร์กช็อป) ของคณะกรรมการ ซึ่งมีวาระสรุปผลการศึกษาการแก้ไขกฎหมายและความเห็นจากบุคคลภายนอก โดยสรุปว่า พ.ร.บ. ฉบับปัจจุบัน “ยังเหมาะสมที่จะใช้” หลังจากนั้นไม่กี่วันก็เกิดความไม่สบายใจ และมีความเห็นเผยแพร่ออกมา จนทำให้คนภายนอกจำนวนมากมองว่าเกิดความขัดแย้งขึ้นภายในแบงก์ชาติ

นายวิทัยระบุด้วยว่า ตนเองไม่ได้เกี่ยวข้องกับการพิจารณาแก้ไข พ.ร.บ. เลย เพราะบางมาตราเกี่ยวกับตำแหน่งและการถอดถอน

“บางเรื่องไม่ใช่เรื่องของระยะเวลาว่าจะหนึ่งปีหรือเท่าไหร่ แต่เป็นเรื่องของหลักการที่แก้ให้ไม่ได้ เรื่องที่เป็นหลักการใหญ่เหล่านี้ จะหนึ่งปี สองปี หรือสามปี ก็แก้ไม่ได”

ผู้ว่าการธปท.ยืนยันด้วยว่า ที่ผ่านมาไม่เคยมีการบรรจุวาระเพื่อพิจารณาแก้ไข พ.ร.บ. ธนาคารแห่งประเทศไทยในที่ประชุมคณะกรรมการธนาคารเลย จึงไม่เคยมีมติเห็นชอบหรืออนุมัติให้ดำเนินการแก้ไข

นายวิทัยกล่าวว่า การแถลงครั้งนี้จะชี้แจงกระบวนการที่เกิดขึ้นและความคืบหน้าของแต่ละเรื่อง โดยย้ำว่าไม่ใช่การทะเลาะหรือตอบโต้ โดยแบ่งการชี้แจงเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือเรื่อง พ.ร.บ. ธปท. ส่วนที่สองคือการนำบันทึกความเห็นที่เผยแพร่ออกไปมาชี้แจงว่า ธปท. มีมุมมองต่างจากบันทึกอย่างไร

จากนั้นนายวิทัยให้มอบให้ นางสาวสุวรรณี เจษฎาศักดิ์ รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน ซึ่งเป็นประธานคณะทำงานแก้ไขกฎหมาย และนายจิรานุวัฒน์ ธัญญะเจริญ ผู้ช่วยผู้ว่าการ สายกฎหมาย เป็นผู้ชี้แจงรายละเอียดในส่วนของพ.ร.บ.ธปท.

วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) จัดงาน “เล่าสู่กันฟังเรื่องการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท.” นำโดยนายวิทัย รัตนากร(กลาง) ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศ ดร.ปิติ ดิษยทัต(ที่ 2 จากซ้าย) รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพการเงิน นางสาวสุวรรณี เจษฎาศักดิ์ (ที่ 2 จากขวา)รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน นางสาวดารณี แซ่จู(ซ้ายสุด) รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพระบบการชำระเงินและกำกับบริการทางการเงิน และนายจิรานุวัฒน์ ธัญญะเจริญ (ขวาสุด)ผู้ช่วยผู้ว่าการ สายกฎหมาย

บอร์ดไม่เคยมีมติแก้ พ.ร.บ. ผลประเมินปี 2568 ชี้กฎหมายยังเหมาะสม

นางสาวสุวรรณี เจษฎาศักดิ์ รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน ในฐานะประธานคณะทำงานศึกษาแก้ไขกฎหมาย อธิบายว่า กรอบกฎหมายของประเทศกำหนดให้มีการประเมินผลสัมฤทธิ์ว่ากฎหมายแต่ละฉบับยังมีความจำเป็นหรือไม่ในทุก 5 ปี ซึ่งธปท. ได้ดำเนินการประเมินผลสัมฤทธ์ของพระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทยตามรอบ 5 ปีเมื่อกลางปี 2568 โดยเปิดรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ (public hearing) ก่อนเสนอรายงานต่อที่ประชุมคณะกรรมการ ธปท. เป็นวาระเพื่อทราบ ซึ่งที่ประชุมมีมติรับทราบ “โดยไม่ได้มีมติให้แก้ไข พ.ร.บ.”

ผลการพิจารณาในครั้งนั้นพบว่า พ.ร.บ. ฉบับปัจจุบันยังมีความเหมาะสม ไม่จำเป็นต้องแก้ไข และ ธปท. ได้มีหนังสือแจ้งรายงานต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเพื่อทราบแล้วตั้งแต่ปีที่แล้ว

นางสาวสุวรรณีกล่าวว่า พ.ร.บ. ธนาคารแห่งประเทศไทย ได้มีการแก้ไขครั้งใหญ่เมื่อปี 2551 และแก้ไขเพิ่มเติมมาแล้ว 3 ครั้ง ได้แก่ ปี 2559 แก้ไขเรื่ององค์ประกอบของคณะกรรมการและคณะกรรมการคัดเลือก ปี 2560 เรื่องการบริหารจัดการสินทรัพย์ของ ธปท. และปี 2561 เรื่องมาตรการและกลไกการแก้ปัญหาสถาบันการเงิน

นางสาวสุวรรณีชี้แจงว่า แม้คณะกรรมการ ธปท. ไม่เคยมีมติอนุมัติหรือเห็นชอบให้แก้ไข พ.ร.บ. ธปท. แต่ในการประชุมเมื่อเดือนตุลาคม 2568 มีการหารือกันถึงความประสงค์ที่จะให้ดำเนินการแก้ไข รวมถึงแนวทางว่าจะนำคณะทำงานจากบุคคลภายนอกเข้ามาร่วมหรือไม่

ที่ประชุมวันนั้นมีข้อสังเกตไปในทิศทางเดียวกันเกือบทั้งหมดว่า ควรดำเนินการจากภายในก่อน จึงนำมาสู่การแต่งตั้งคณะทำงานสองชุด ชุดแรกศึกษาการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ชุดที่สองศึกษาการแก้ไข พ.ร.บ. ธุรกิจสถาบันการเงิน

หลังตั้งคณะทำงานแล้ว ธปท. สอบถามกรรมการธนาคารทุกคน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นกรรมการภายนอก รวมถึงเลขาธิการสภาพัฒน์ ผู้อำนวยการสำนักงาน ศศค.เลขาธิการก.ล.ต. และเลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา ว่ามีความประสงค์จะแก้ไขประเด็นใดของ พ.ร.บ. ธปท. หรือไม่ ผลคือไม่มีกรรมการรายใดเสนอประเด็นที่ควรปรับแก้กลับมา

จากนั้นคณะทำงานนำประเด็นที่เคยมีการหยิบยกหารืออย่างไม่เป็นทางการ มาพิจารณาร่วมกับความเห็นของหน่วยงานภายใน ธปท. ซึ่งนางสางสุวรรณีกล่าวว่า หากตกลงกันได้ว่าจะแก้ไข จะต้องทำ public hearing เพื่อรับฟังความเห็นจากบุคคลภายนอกอีกครั้ง

นายจิรานุวัฒน์ ธัญญะเจริญ ผู้ช่วยผู้ว่าการ สายกฎหมาย ชี้แจงประเด็นที่คณะทำงานพิจารณา ทั้งเกณฑ์ของ ธปท. และกฎหมายต่างประเทศ เพื่ออธิบายว่าเหตุใดจึงเห็นว่ายังไม่ควรแก้ไข

โดยอธิบายว่า คณะทำงานศึกษาประเด็นสำคัญ 4 ประเด็น ได้แก่

ประเด็นที่หนึ่ง คือการประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ว่าการ ซึ่งอยู่ในมาตรา 25 (1) ของกฎหมาย ธปท. ว่ามีความเชื่อมโยงกับเหตุให้ปลดจากตำแหน่งก่อนวาระ ตามมาตรา 28/19 หรือไม่ โดยเฉพาะเรื่องการหย่อนความสามารถ คณะทำงานศึกษาแล้วพบว่า การประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ว่าการไม่ได้เชื่อมโยงกับเหตุแห่งการปลด กฎหมายให้คณะกรรมการ ธปท. เป็นผู้ประเมินผู้ว่าการในแง่การบริหารจัดการและการดำเนินงานของ ธปท. ในภาพรวมเท่านั้น ส่วนเหตุให้ปลดจากตำแหน่งก่อนวาระเขียนแยกไว้ต่างหากอย่างเฉพาะเจาะจงและชัดเจน เช่น การขาดคุณสมบัติและลักษณะต้องห้าม

แนวทางนี้สอดคล้องกับกฎหมายธนาคารกลางของต่างประเทศที่ศึกษา เช่น อังกฤษและนอร์เวย์ ซึ่งแยกเรื่องการปลดก่อนวาระออกจากการประเมินผล เพราะหากนำผลปฏิบัติงานของผู้ว่าการมาเป็นเหตุหรือเชื่อมโยงกับการปลด จะกระทบความเป็นอิสระในการดำเนินงานของธนาคารกลาง อันเป็นหลักใหญ่ของความน่าเชื่อถือ

กฎหมายปัจจุบันสอดคล้องกับหลักการนี้ คือแยกไว้คนละมาตราอย่างชัดเจน และไม่ได้กำหนดให้ผลการประเมินเป็นเหตุให้ปลด สาระสำคัญคือเพื่อให้ผู้ว่าการมีอิสระในการดำเนินงานภายใต้กลไกตรวจสอบและถ่วงดุลจากคณะกรรมการ ธปท. อย่างเหมาะสม และที่สำคัญอย่างยิ่งคือไม่ให้ผู้ว่าการถูกปลด แม้เกิดความขัดแย้งเชิงนโยบาย เพราะจะเท่ากับเป็นการแทรกแซงด้วยแรงกดดันจากการเมืองและกลุ่มผลประโยชน์ ซึ่งกระทบความน่าเชื่อถือของธนาคารกลาง

ประเด็นที่สอง คือคณะกรรมการ ธปท. ควรมีส่วนร่วมในการคัดเลือกผู้ว่าการหรือไม่ กฎหมายปัจจุบันกำหนดกลไกคัดเลือกไว้เหมาะสมแล้ว เพราะเป็นเรื่องการรักษาความเป็นอิสระของผู้ว่าการ ในปี 2551 ซึ่งเป็นการปฏิรูปกฎหมาย ธปท. ครั้งใหญ่ มีการนำหลักความเป็นอิสระมาใช้ โดยกำหนดให้มีคณะกรรมการคัดเลือกผู้ว่าการ ทำให้ผู้ว่าการที่ได้รับการคัดเลือกมีอิสระจากการเมืองอย่างชัดเจน และในปี 2559 มีการแก้ไขคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของกรรมการคัดเลือก เพื่อให้การคัดเลือกผู้ว่าการเป็นอิสระอย่างแท้จริง

ประเด็นที่สาม คือผู้ว่าการไม่ควรเป็นผู้เสนอชื่อกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการ ธปท. หรือไม่ กฎหมายปัจจุบันแยกบทบาทผู้เสนอชื่อออกจากผู้คัดเลือกเพื่อให้เป็นไปตามหลักถ่วงดุล ผู้ว่าการในฐานะหัวหน้าหน่วยงานเป็นผู้เสนอชื่อ เพราะทราบว่าใครมีความเชี่ยวชาญและเหมาะกับงานของ ธปท. อีกหนึ่งช่องทางคือปลัดกระทรวงการคลังในฐานะกระทรวงผู้กำกับดูแล เมื่อเสนอชื่อแล้ว คณะกรรมการคัดเลือกซึ่งเป็นกรรมการอิสระที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังแต่งตั้งก็เป็นผู้คัดเลือกในท้ายที่สุด

ประเด็นสุดท้าย คือผู้ว่าการไม่ควรเป็นรองประธานคณะกรรมการ ธปท. แต่ควรเป็นเพียงเลขานุการหรือไม่ การให้ผู้ว่าการเป็นรองประธานตามกฎหมายปัจจุบันมีหลักการว่า ผู้ว่าการเป็นหัวหน้าหน่วยงาน จึงเชื่อมโยงการทำงานของคณะกรรมการนโยบายต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น กนง. กรช. และคณะกรรมการ ธปท. ให้ไปในทิศทางเดียวกันได้ จึงเหมาะสมที่จะเป็นรองประธาน ส่วนในต่างประเทศ ทั้งตามกฎหมายและแนวปฏิบัติ ไม่ว่าจะเป็นสหรัฐอเมริกา เยอรมนี ออสเตรีย ญี่ปุ่น กำหนดให้ผู้ว่าการเป็นประธานคณะกรรมการธนาคาร และไม่ปรากฏว่ามีประเทศใดกำหนดให้ผู้ว่าการเป็นเลขานุการของคณะกรรมการธนาคารกลาง

ผู้ว่าการ ธปท. ย้ำอีกครั้งว่า ธปท. ได้ทบทวนการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ไปแล้วเมื่อเดือนมิถุนายน 2568 โดยเปิดรับฟังความเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และทำ public hearing ผลการพิจารณาพบว่า พ.ร.บ. ฉบับนี้ซึ่งแก้ไขมาแล้ว 3 ครั้ง ยังมีความเหมาะสม ไม่จำเป็นต้องแก้ไข

นายวิทัยกล่าวว่า คณะกรรมการ ธปท. ไม่เคยมีมติให้แก้ไข พ.ร.บ. มีเพียงประธานบอร์ดแจ้งเรื่องการให้ศึกษาในวาระ “ประธานแจ้งที่ประชุมทราบ” ซึ่งเป็นวาระที่มีทุกครั้งหลังรับรองรายงานการประชุม เมื่อเดือนตุลาคม 2568 และอาจมีอีกเล็กน้อยหลังจากนั้นหนึ่งถึงสองครั้ง แต่ไม่เคยเป็นมติของคณะกรรมการ

นายวิทัยเล่าว่า ในการประชุมวันนั้นมีการหารือกันว่า เพื่อให้ประเด็นถูกต้อง ควรสรุปประเด็นจากฝ่ายบริหารภายในก่อน แล้วรับฟังความเห็นจากกรรมการทั้งหมด ซึ่งมี 12 คน เป็นกรรมการภายนอก 8 คน ธปท. ได้รับฟังกรรมการภายนอกทั้ง 8 คน และหารือกับหน่วยงานที่ดูแลเรื่องนี้โดยตรง ผลคือไม่มีกรรมการรายใดหรือหน่วยงานดังกล่าวแจ้งความประสงค์ หรือเห็นว่าควรแก้ไขกลับมา

ผู้ว่าการเล่าว่า ในการประชุมวันดังกล่าวมีการหารือกันว่า เพื่อให้ประเด็นถูกต้อง ควรสรุปประเด็นจากฝ่ายบริหารภายในก่อน แล้วรับฟังความเห็นจากกรรมการทั้งหมด ซึ่งมี 12 คน เป็นกรรมการภายนอก 8 คน ธปท. ได้รับฟังกรรมการภายนอกทั้ง 8 คน และหารือกับหน่วยงานที่ดูแลเรื่องนี้โดยตรง ผลคือไม่มีกรรมการท่านใดหรือหน่วยงานแจ้งความประสงค์ หรือเห็นว่าควรแก้ไขกลับมา

นายวิทัยกล่าวว่า คณะทํางานฯได้นําสิ่งที่ประธานกรรมการระบุถึงมาพิจารณา ซึ่งประเด็นใหญ่ที่สุดก็คือ มาตรา 28/19 การปลดผู้ว่าการกรณีที่หย่อนความสามารถ

ผู้ว่าการ ธปท. อธิบายว่า คณะทำงานพิจารณาว่า การประเมินผลการดำเนินงานของ ธปท. และการปฏิบัติหน้าที่โดยทั่วไปของผู้ว่าการ ซึ่งเป็นหน้าที่ของคณะกรรมการ ธปท. ตามมาตรา 25/1 ควรเชื่อมโยงกับเหตุ “หย่อนความสามารถ” ที่นำไปสู่การปลดผู้ว่าการหรือไม่ กล่าวคือ หากผลประเมินไม่ผ่าน จะถือเป็นเหตุหย่อนความสามารถและเป็นเหตุให้ปลดได้หรือไม่

คณะทำงานพบว่าไม่มีประเทศใดทำเช่นนี้ และเห็นว่าอาจเกิดปัญหา หากทิศทางของผู้ว่าการไม่ตรงกับรัฐบาล เพราะจะเปิดช่องให้กำหนดเงื่อนไขการประเมินให้เป็นไปตามที่ต้องการได้

นอกจากประเด็นนี้ ยังมีประเด็นอื่นอีกประมาณ 3-4 ประเด็น เช่น การให้คณะกรรมการมีอำนาจร่วมตั้งผู้ว่าการ หรือร่วมเสนอรายชื่อกรรมการ

ตอบ7 ประเด็นข้อกังขา

นายวิทัยได้ชี้แจงส่วนที่สอง เรื่องบันทึกความเห็นของประธานกรรมการธปท.ที่มีการเผยแพร่ โดยระบุเป็นรายข้อ ซึ่งข้อแรกจากบันทึกความเห็นของประธานกรรมการที่ระบุว่า ทั้งๆ ที่ตั้งแต่การประชุมคณะกรรมการครั้งแรกของผมเมื่อเดือนมิถุนายน 2568 ผมและกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทยได้มีมติ สั่งการให้ผู้บริหารของธนาคารฯ ไปศึกษาและเสนอประเด็นที่จำเป็นจะต้องแก้ไข โดยใช้เวลาศึกษามานานถึง 1 ปี 6 เดือน

นายวิทัยชี้แจงในส่วนนี้ โดยยืนยันว่า “ไม่เคยมีมตินี้” คณะกรรมการไม่เคยมีมตินี้ และหากนับจากเดือนตุลาคม 2568 ที่ประธานแจ้งที่ประชุมในวาระประธานแจ้งที่ประชุมทราบ ระยะเวลาก็ราว 1 ปี ไม่ใช่ 1 ปี 6 เดือน

กับอีกท่อนหนึ่ง สิ่งที่ควรทำตั้งแต่ต้นคือการแต่งตั้งคณะทำงานแก้ไขกฎหมายที่มีองค์ประกอบของคณะทำงานที่มีบุคคลจากหน่วยงานภายนอก เช่น กระทรวงการคลัง สนง. กฤษฎีกา สภาพัฒน์ ฯลฯ นอกเหนือจากผู้บริหารของ ธปท. ศึกษาและรวบรวมประเด็นจากคณะทำงานฯ รวมทั้งสอบถาม stakeholder อื่นๆ ให้ครบ

นายวิทัยชี้แจงว่า ธปท.ไม่ได้ดำเนินการตามนี้ เนื่องจากในวาระเรื่องที่ประธานแจ้งเพื่อทราบในเดือนตุลาคมที่ผ่านมา กรรมการรายอื่นในที่ประชุมไม่ได้เห็นด้วยกับแนวทางนี้

โดยหลักการของการแก้ไขกฎหมาย จะต้องเริ่มจากหน่วยงานเจ้าของเรื่อง หรือหน่วยงานกำกับดูแลอย่างกระทรวงการคลัง เป็นผู้กำหนดประเด็นให้ตกผลึกเสียก่อน แล้วจึงนำมาเปิดรับฟังความคิดเห็นจากบุคคลภายนอก คณะทำงานจึงดำเนินการตามข้อคิดเห็นของคณะกรรมการ โดยที่ประชุมยังไม่ได้มีมติให้แก้ไขกฎหมายแต่อย่างใด เพราะเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ในวาระการประชุมเพื่อพิจารณา เป็นเพียงวาระที่ประธานแจ้งเพื่อทราบเท่านั้น”

นายวิทัยยังระบุเพิ่มเติมเพื่ออธิบายข้อเท็จจริงและเหตุผลที่ไม่มีบุคคลภายนอกเข้าร่วมในขั้นตอนแรกว่า “ไม่ได้มีความขัดแย้งกัน แต่ขอเล่าให้ฟังว่าข้อเท็จจริงเป็นอย่างไร และทำไมถึงไม่มีคนนอกในชั้นต้น” ซึ่งในทางปฏิบัติ คณะทำงานได้รับฟังความเห็นจากคณะกรรมการที่เป็นบุคคลภายนอกทั้ง 8 รายอยู่แล้ว ในนั้นมีทั้งเลขาธิการสภาพัฒน์ ผู้อำนวยการ สศค. เลขาธิการ ก.ล.ต. รวมถึงบุคคลภายนอกผู้ทรงคุณวุฒิอีกหลายราย นอกจากนี้ช่วงที่ประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายเพื่อพิจารณาแนวทางปรับปรุงแก้ไขในปี 2568 คณะทำงานก็ได้จัดทำประชาพิจารณ์ (Public Hearing) เต็มรูปแบบอีกครั้งหนึ่ง เท่ากับว่าได้ดำเนินการเปิดรับฟังความคิดเห็นมาแล้วถึง 2 รอบตามขั้นตอนที่ชี้แจงไป

ข้อต่อมา ตั้งแต่วันนั้นจนถึงวันนี้ ธปท นำเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงินแค่มาตราเดียว

นายวิทัยกล่าวว่า เมื่อคณะกรรมการทั้งหมดไม่มีใครเสนอขอแก้ไข และสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ก็ไม่ได้มีความประสงค์จะแก้ไข ประกอบกับประเด็นที่หยิบยกขึ้นมาหารือเป็นสาระสำคัญและหลักการใหญ่ที่กระทบต่อความเป็นอิสระในการดำเนินงานของธปท. อย่างแน่นอน เมื่อพิจารณาจากหลักการนี้ จึงได้ข้อสรุปว่าไม่สมควรแก้ไข พ.ร.บ. ธนาคารแห่งประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม ธปท. เห็นควรให้แก้ไขกฎหมายอีกฉบับหนึ่ง คือ พ.ร.บ. ธุรกิจสถาบันการเงิน เนื่องจากปัจจุบันการกำกับดูแลสถาบันการเงินแบ่งออกเป็น 2 ส่วน โดย พ.ร.บ. ธุรกิจสถาบันการเงิน ใช้กำกับดูแลธนาคารพาณิชย์และธนาคารของรัฐ ขณะที่ผู้ประกอบธุรกิจที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน (Non-bank) ซึ่งปัจจุบันขยายตัวใหญ่ขึ้นมาก ทั้งกลุ่มสินเชื่อรายย่อย (Nano Finance) บัตรเครดิต สินเชื่อจำนำทะเบียน สินเชื่อส่วนบุคคล ผู้ให้บริการชำระเงิน (Payment) ธุรกิจแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ (FX) รวมถึงบริษัทบริหารสินทรัพย์ (AMC) ยังคงถูกกำกับดูแลผ่านประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 58 (ปว.58) ซึ่งขาดความครอบคลุมและความยืดหยุ่น

“non-bank ทั้งหมด ถูกกํากับผ่านประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 58 ซึ่งทําให้ความครอบคลุม ความยืดหยุ่นไม่ดี เราก็เห็นว่า เพื่อให้การกํากับมีมาตรฐานเดียวกันระหว่างธนาคาร และสถาบันการเงินประเภท non-bank ซึ่งมีขนาดใหญ่ขึ้นมาก ๆ ก็ควรจะกํากับด้วย พรบ. สถาบันการเงินเช่นเดียวกัน ธปท. จึงเสนอแก้ไข พ.ร.บ. ธุรกิจสถาบันการเงิน” นายวิทัยกล่าว

ธปท. เสนอแก้ไข พ.ร.บ. ธุรกิจสถาบันการเงิน เพียง 1 มาตราหลัก แต่มีรายละเอียดจำนวนมาก พร้อมเพิ่มอีก 2 วรรค เพื่อยกระดับการกำกับดูแลให้เป็นมาตรฐานเดียวกันและเพิ่มประสิทธิภาพการคุ้มครองผู้บริโภค (Consumer Protection)

นางสาวดารณี แซ่จู รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน อธิบายรายละเอียดเพิ่มเติมว่า ปว.58 ที่บังคับใช้มาตั้งแต่ปี 2515 มีข้อจำกัดหลายประการ การแก้ไขครั้งนี้จึงมุ่งเน้น 3 ประเด็นหลัก คือ 1. ขยายขอบเขตธุรกิจที่กำกับดูแล (What) ให้ครอบคลุมถึงกิจการที่ขายคืนสินเชื่อด้วย 2. เพิ่มเหตุผลในการเข้าไปกำกับดูแล (Why) จากเดิมที่ต้องรอให้เกิดผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจมหภาคโดยรวม ขยายให้ครอบคลุมถึงด้านเสถียรภาพและการคุ้มครองผู้บริโภคอย่างมีนัยสำคัญ และ 3. ปรับวิธีการกำกับดูแล (How) ให้ยืดหยุ่นตามระดับความเสี่ยง (Risk-based) โดยไม่จำเป็นต้องบังคับให้แปรสภาพเป็นบริษัทมหาชนจำกัดทั้งหมดเหมือนธนาคารพาณิชย์

ส่วนการเพิ่มอีก 2 วรรค จะเปิดทางให้คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน (กนส.) ซึ่งมีบุคคลภายนอกร่วมเป็นกรรมการ เข้ามาช่วยกลั่นกรองเพิ่มเติม รวมถึงให้อำนาจ ธปท. สามารถเรียกข้อมูลจากผู้ประกอบการที่ยังไม่ได้อยู่ภายใต้การกำกับดูแลมาตรวจสอบล่วงหน้าได้หากพบความเสี่ยง เพื่อไม่ให้เป็นการสร้างภาระเกินความจำเป็นแก่ผู้ประกอบการ

นายวิทัยกล่าวเสริมว่า แนวทางทั้งหมดยังเป็นเพียงหลักการเบื้องต้น โดยเดิมทีผลการศึกษาเรื่องการไม่แก้ไข พ.ร.บ. ธนาคารแห่งประเทศไทย และข้อเสนอแก้ไข พ.ร.บ. ธุรกิจสถาบันการเงิน มีกำหนดจะนำเข้าสู่การประชุมสัมมนาเชิงปฏิบัติการร่วมกันของคณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน (กนส.) และคณะกรรมการระบบการชำระเงิน (กรช.) ในวันที่ 12 พฤศจิกายน แต่เนื่องจากประธานกรรมการธปท.ได้ยกเลิกไป จึงยังไม่ได้นำทั้งพ.ร.บ. แบงก์ชาติกับ พ.ร.บ. สถาบันการเงินเข้าไปรายงานในที่ประชุม

ข้อต่อมา การปล่อยสินเชื่อ SME ของธนาคารพาณิชย์มีอัตราเติบโตติดลบมาเป็นเวลานานจนปัจจุบันติดลบมาเกือบ 17 ไตรมาสแล้ว

นายวิทัยชี้แจงข้อที่มีการเชื่อมโยงระหว่างประเด็นการไม่แก้ไข พ.ร.บ.ธนาคารแห่งประเทศไทย กับปัญหา “สินเชื่อ SME ติดลบ” โดยยืนยันว่าเรื่องทั้งสองส่วนนี้ไม่มีความเกี่ยวเนื่องกัน

“การแก้ไขหรือไม่แก้ไข พ.ร.บ.ธปท.ไม่มีความเกี่ยวเนื่องกับสินเชื่อ SME ติดลบหรือการกํากับสินเชื่อ SME เลย ทุกอย่างไม่เกี่ยวกันเลย” นายวิทัยกล่าว พร้อมทั้งยกโครงสร้างของ พ.ร.บ.ธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งมีทั้งหมด 11 หมวด มาอธิบายว่า ตั้งแต่หมวดนิยาม การจัดตั้ง ทุนและเงินสำรอง คณะกรรมการทุกชุด หมวดผู้ว่าการซึ่งยังคงระบุชัดเจนเรื่องการปฏิบัติหน้าที่ด้วยความเป็นอิสระ หมวดกองทุนฟื้นฟู การดำเนินงานหน้าที่ ธปท. การกำกับดูแล ไปจนถึงบัญชีตรวจสอบและหมวดการลงทุน ไม่มีหมวดใดที่มีความเชื่อมโยงกับการปล่อยสินเชื่อหรือการกำกับดูแล SME เลย แต่เนื่องจากประเด็นทั้งสองถูกนำเสนอคาบเกี่ยวกัน จึงทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่าเป็นเรื่องเดียวกัน

สำหรับประเด็นเรื่องสินเชื่อ SME ที่หดตัวต่อเนื่อง นายวิทัยกล่าวว่า ตนเองเป็นคนแรกที่หยิบยกประเด็น “สินเชื่อ SME ติดลบ 15 ไตรมาส” ขึ้นมาพูดถึงตั้งแต่การแถลงแผนงาน Governor Connect ในช่วงแรกหลังเข้ารับตำแหน่งผู้ว่าการ เพื่อสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของประเทศ หลังจาก GDP เติบโตต่ำ ส่งผลให้ประชาชนขาดรายได้ เกิดปัญหาหนี้ครัวเรือน และ SME จนกลายเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่กระทบต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจในที่สุด

นายวิทัยกล่าวว่า ธปท.ได้ขยายบทบาทเข้ามาช่วยประคับประคองเศรษฐกิจและแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง 4 ด้าน ได้แก่ หนี้ครัวเรือน, การเข้าถึงสินเชื่อของ SME, ความเป็นธรรมในการใช้บริการทางการเงิน (Fairness) เช่น ค่าธรรมเนียมที่สูง และการจัดการเงินสีเทาที่หมุนเวียนผ่านระบบสถาบันการเงิน

“เราปรับบทบาทเข้าไป ช่วยดูแล SME ผ่านภารกิจการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างข้อที่สอง ก็คือการช่วย SME เข้าถึงสินเชื่อให้ได้มากที่สุด ซึ่งแต่เดิมแบงก์ชาติอาจจะทําเรื่องนี้บ้างเล็กน้อย เราปรับให้เป็นภารกิจหลัก”

ธปท. ได้ขยายบทบาทเข้ามาช่วยเหลือผ่านโครงการสำคัญ เช่น โครงการ SME Credit Boost ซึ่งดึงกำไรจากธนาคารพาณิชย์มาร่วม 20,000 ล้านบาท แม้จะมีการลดเงินนำส่ง FIDF แต่แบงก์พาณิชย์ต้องรับภาระจ่ายคืนภายหลัง จนสามารถสร้างกลไกค้ำประกันและปล่อยสินเชื่อได้ถึง 80,000 ล้านบาท ซึ่งวงเงินหมดเร็วกว่ากำหนด และในปีหน้าเตรียมขยายโครงการเพิ่มเป็น 100,000 ล้านบาทต่อปี ต่อเนื่อง 5 ปี รวมเป็น 500,000 ล้านบาท นอกจากนี้ยังมีโครงการ Secure Plus ที่ผ่อนปรนเกณฑ์การตรวจสอบและหลักประกัน ซึ่งปล่อยสินเชื่อได้เพิ่มขึ้นอีก 5,000 ล้านบาท รวมสองโครงการ 85,000 ล้านบาท

“โครงการทั้งหมดนี้ไม่ได้ใช้งบประมาณจากรัฐบาลและไม่ได้ใช้เงินของ ธปท. แต่ธนาคารพาณิชย์เป็นผู้รับภาระ ธปท. เป็นผู้ริเริ่มชี้ประเด็นปัญหา SME ติดลบนี้ขึ้นมาเอง เพื่อขยายขอบเขตบทบาทในการเข้ามาช่วยเหลือและลงมือทำอย่างจริงจัง ” นายวิทัยกล่าว

นายวิทัยย้ำว่า การแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของประเทศ ไม่สามารถอาศัยการทำงานเพียงหน่วยงานเดียวได้ แต่หน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงจำเป็นต้องเข้ามาบูรณาการและลงมือทำร่วมกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ปัญหาค่อย ๆ คลี่คลายลง

ส่วนการดำเนินงานในประเด็นปัญหาเชิงโครงสร้างข้อที่ 4 เกี่ยวกับการจัดการ “เงินสีเทาและคอร์รัปชั่น” นายวิทัยกล่าวว่า ธปท. ได้มีมาตรการควบคุมและสกัดกั้นการฟอกเงินอย่างเข้มงวด ทั้งการจำกัดวงเงินฝาก-ถอนเงินสดก้อนใหญ่ การควบคุมการแปลงธนบัตรไปเป็นทองคำหรือสินทรัพย์ดิจิทัล (USDT) ให้ทำได้ยากขึ้น รวมถึงการทำงานร่วมกับสำนักงาน ปปง. (สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน) เพื่อสกัดกั้นการแปลงสภาพเป็นธนบัตรต่างประเทศซึ่งเป็นช่องทางยอดนิยม

“มาตรการเหล่านี้อาจสร้างความยากลำบากและช่วยลดปัญหาคอร์รัปชั่นได้ส่วนหนึ่ง แต่ต้องยอมรับว่าปัญหาคอร์รัปชั่นในประเทศไทยไม่สามารถขจัดให้หมดไปได้ แต่เป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องทำ หากไม่เริ่มทำประเทศก็คงย่ำอยู่กับที่ เช่นเดียวกับปัญหา SME ที่แม้ทำโครงการช่วยเหลือไปแล้วก็ไม่สามารถแก้เสร็จในทันที แต่เป็นสิ่งที่ต้องทำอย่างต่อเนื่อง” นายวิทัยกล่าวและว่า ในปีหน้า รองผู้ว่าการฯ ทั้งสองรายได้รับมอบหมายตัวชี้วัด (KPI) สินเชื่อ SME กลับมาเป็นบวก

” การแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง ไม่ว่าจะเป็นปัญหา SME หรือปัญหาเงินเทาคอร์รัปชั่น หน่วยงานเดียวทําไม่ได้ ต้องทําร่วมกัน และช่วยกันทําซ้ํา ๆ ไปเรื่อย ๆ ปัญหา SME ก็ดี ปัญหาเงินเทาก็ดี คอร์รัปชั่น น่าจะค่อยๆดีขึ้นถ้าทําจริงจัง และไม่อาจแก้ไขได้ด้วยการพูดหรือวิจารณ์เพียงอย่างเดียวโดยไม่มีการลงมือปฏิบัติจริง” นายวิทัยกล่าว

ความเห็นของประธานกรรมการธปท.ในข้อถัดมาเป็นเรื่องการจัดสรรเงินทุนผิดที่ SME โดยระบุว่า ส่วนใหญ่มีข้อพิสูจน์เชิงประจักษ์จากเอกสารวิจัยของสถาบันวิจัย เศรษฐกิจ ป๋วย อึ้งภากรณ์ เรื่อง “Misallocation: โจทย์ใหญ่ภาคการเงินในการเพิ่มศักยภาพเศรษฐกิจไทย” เผยแพร่เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 2569

นายวิทัยกล่าววว่า งานวิจัย Misallocation จัดทำขึ้นโดย “สถาบันวิจัยเพื่อตลาดทุน หรือสถาบันป๋วย อภากรณ์วงศ์” ซึ่งเป็นหน่วยงานภายใต้ ธปท. โดย ธปท. เป็นผู้ขอให้สถาบันฯ ทำศึกษาวิจัยเรื่องนี้ขึ้นมาเอง เพื่อใช้เป็นฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ (Evidence-based) ในการสนับสนุนความถูกต้องของนโยบายที่ ธปท. กำลังดำเนินการอยู่ เนื่องจากในทางทฤษฎีแล้ว ปัญหา Misallocation of Capital ส่งผลให้ SME เข้าถึงสินเชื่อได้ยาก เกิดปัญหาเงินสีเทารั่วไหล และทรัพยากรถูกใช้ไปอย่างไม่เต็มประสิทธิภาพ ธปท. จึงต้องเข้ามาแก้ไข

ดร.ปิติ ดิษยทัต รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพการเงิน ในฐานะดูแลสถาบันป๋วยฯ อธิบายถึงที่มาของงานวิจัยว่า งานวิจัยชิ้นนี้ศึกษาเกี่ยวกับพลวัตของธุรกิจ (Business Dynamics) เพื่อดูบทบาทของภาคการเงินที่มีต่อ SME ซึ่งทำหน้าที่เป็นหัวใจสำคัญในการจัดสรรทรัพยากร

โดยผลศึกษาชี้ชัดว่า SME เผชิญกับปัญหาการเข้าถึงแหล่งเงินทุน ทั้งในแง่ของโอกาสและความสามารถในการเข้าถึง รวมถึงอัตราดอกเบี้ยหรือต้นทุนทางการเงินที่อาจสูงเกินไป งานวิจัยชิ้นนี้จึงถูกจัดทำขึ้นตั้งแต่ต้นปี เพื่อนำข้อมูลมาสนับสนุนแนวทางนโยบายที่ผู้ว่าการ ธปท. ได้เคยแสดงปาฐกถาไว้ที่คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา เพื่อสะท้อนภาพใหญ่ว่า SME คิดเป็นสัดส่วนถึง 35% ของ GDP, 99.5% ของธุรกิจทั้งหมด และจ้างงานถึง 70% ของแรงงานในประเทศ

นายวิทัยแสดงความแปลกใจกรณีที่มีการนำงานวิจัยชิ้นนี้ไปใช้อ้างอิงในลักษณะที่สะท้อนว่า ธปท. ทำงานบกพร่อง ทั้งที่จริงแล้ว งานวิจัยนี้เป็นสิ่งที่ ธปท. เป็นผู้ริเริ่มให้จัดทำขึ้น เพื่อใช้เป็นเหตุผลและมีความถูกต้องในการดำเนินนโยบายช่วยเหลือ SME และจัดการปัญหาเงินสีเทา พร้อมทั้งส่งสัญญาณให้หน่วยงานอื่น ๆ หันมาร่วมมือกันแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง

ความเห็นข้อต่อมา ธปท. อุ้มธนาคารพาณิชย์เกินควร ทั้งๆ ที่เห็น ปัญหาเชิงประจักษ์อยู่

นายวิทัยกล่าวว่า เป็นความเชื่อเดิม ๆ ที่มองว่าธนาคารพาณิชย์มีกำไรสูงแต่ ธปท. ไม่เข้าไปกำกับดูแลหรือเอื้อประโยชน์ให้ธนาคารพาณิชย์ พร้อมยืนยันว่าไม่เคยมียุคใดที่ ธปท. จะเข้ามาควบคุมและผลักดันมาตรการเข้มงวดที่กระทบต่อผลกำไรของธนาคารพาณิชย์เพื่อช่วยเหลือประชาชนมากเท่านี้มาก่อน

นายวิทัยได้ยกตัวอย่างมาตรการที่ ธปท. ดำเนินการไปแล้วและส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้ของธนาคารพาณิชย์ ได้แก่ การปรับลดอัตราดอกเบี้ยนโยบาย 2 ครั้ง การดึงเงินจากธนาคารพาณิชย์มาลงขันในโครงการ SME Credit Boost จำนวน 20,000 ล้านบาท รวมถึงการสั่งปรับลดค่าธรรมเนียมทางการเงินถึง 19 รายการ ซึ่งเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่ ธปท. ดำเนินการในคราวเดียว และในปีหน้าจะมีมาตรการเพิ่มเติมอีก ซึ่งคาดว่าจะทำให้รายได้ค่าธรรมเนียมของธนาคารพาณิชย์หายไปอีกประมาณ 8,000 ล้านบาท

“เรื่องที่บอกว่าแบงก์ชาติ ปล่อยแบงก์พาณิชย์ไม่ได้สนใจเข้าไปกํากับ หรืออุ้มธนาคารพาณิชย์ ผมว่าน่าจะเป็นคําพูดหรือข้อกล่าวหาที่ไม่ถูกต้อง เพราะว่าเราทําอย่างนี้จริง ๆ แล้วก็ไม่มียุคไหนด้วยทําขนาดนี้” นายวิทัยกล่าว

“หากดูจากผลประกอบการจริง กำไรรวมของระบบธนาคารพาณิชย์ในปี 2568 ปรับตัวลดลงจากปี 2567 และในไตรมาส 3 ของปี 2569 กำไรก็ลดลงจากช่วงเดียวกันของปีก่อนถึง 9% ขณะที่ภาพรวม 9 เดือนแรกของปี 2569 ลดลงประมาณ 2% ” นายวิทัยกล่าว

นายวิทัยย้ำว่า ในระบบเศรษฐกิจเสรี ธปท. ไม่สามารถไปบังคับให้ธนาคารพาณิชย์ปล่อยสินเชื่อให้ลูกหนี้ทุกรายได้โดยตรง เพราะธนาคารต้องบริหารจัดการต้นทุนความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Cost) เนื่องจากปัจจุบันหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ (NPL) ของกลุ่ม SME อยู่ที่ระดับ 9.7% ซึ่งสูงกว่าธุรกิจขนาดใหญ่ที่อยู่เพียง 2% มาก ธปท. จึงต้องเข้ามาช่วยแก้ปัญหาผ่านกลไกค้ำประกันความเสี่ยงอย่าง SME Credit Boost เพื่อลดความเสียหายให้ธนาคารกล้าปล่อยสินเชื่อมากขึ้น

“เรามีการทำงานร่วมกับธนาคารพาณิชย์อย่างใกล้ชิดและเต็มที่มาก ซึ่งต้องขอบคุณทางสมาคมธนาคารไทยและธนาคารพาณิชย์ที่ให้ความร่วมมือในการช่วยเหลือประชาชน แม้ว่ากำไรของเขาจะปรับตัวลดลงจริงก็ตาม” นายวิทัยกล่าว

นอกจากนี้ ผู้ว่าการธปท.ยังได้ชี้แจงเพิ่มเติมถึงบทบาทการกำกับดูแลธนาคารพาณิชย์ โดยยืนยันว่า ธปท. ไม่ได้มีเป้าหมายหรือเจตนาที่จะไปกดดันให้ธนาคารพาณิชย์มีกำไรลดลง เพราะไม่ใช่หน้าที่และเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ แต่ยอมรับว่าภารกิจและมาตรการต่าง ๆ ที่ ธปท. ผลักดันออกมาเพื่อช่วยเหลือประชาชนและกลุ่ม SME ส่งผลให้ธนาคารพาณิชย์มีรายได้ลดลงและมีต้นทุนสูงขึ้นจริง ไม่ว่าจะเป็นการดึงเงิน 20,000 ล้านบาทมาทำโครงการค้ำประกันสินเชื่อ การปรับลดค่าธรรมเนียมที่จะทำให้รายได้แบงก์หายไปอีก 8,000 ล้านบาท รวมถึงการปรับลดอัตราดอกเบี้ยนโยบายลง 2 ครั้ง

ในประเด็นเรื่องส่วนต่างอัตราดอกเบี้ยสุทธิ (NIM) นายวิทัย ระบุว่า ตามข้อกฎหมายแล้ว ธปท. ไม่มีอำนาจในการเข้าไปกำหนดหรือสั่งการว่าส่วนต่างอัตราดอกเบี้ยจะต้องอยู่ที่ระดับเท่าใด

“เมื่อเปิดกฎหมายดูแล้ว เราไม่พบอำนาจในส่วนที่จะไปชี้ว่าส่วนต่างดอกเบี้ยต้องอยู่เท่าไหร่ และเราก็ไม่ได้มีวัตถุประสงค์ที่จะทำให้กำไรของธนาคารลดลง แต่เรามีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยเหลือประชาชนและ SME ซึ่งโครงการที่ออกมาอาจทำให้ธนาคารมีภาระค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นหรือรายได้ลดลงก็เป็นผลที่ตามมา ส่วนเรื่อง NIM นั้นไม่สามารถดูเพียงตัวเลขเดียวได้ เพราะเป็นเรื่องโครงสร้างของสินเชื่อ ดอกเบี้ยเงินกู้ และเงินฝาก แต่ต้องพิจารณาจากกำไรโดยรวมซึ่งยังมีค่าใช้จ่ายด้านอื่น ๆ อีกมาก และจากตัวเลขก็เห็นชัดเจนว่ากำไรของธนาคารพาณิชย์ไม่ได้เพิ่มขึ้น แต่ปรับตัวลดลงมาอย่างต่อเนื่อง” นายวิทัยกล่าว

ความเห็นข้อสุดท้าย มูลค่าการถอนเงินสดที่อยู่ภายใต้มาตรการลดลงกว่า 57% และธุรกรรมถอนทองคำจริงลดลงกว่า 85% เมื่อเทียบกับเดือนมกราคม 2569 ตามแถลงวันที่ 29 ตุลาคม แต่ธุรกรรมเงินสดและทองคำไปเพิ่มมากขึ้นในส่วนที่ต่ำกว่าตัวเลขขั้นต่ำที่ ธปท. ประกาศกำหนดเพื่อเลี่ยงการรายงาน มีหลักฐานว่าเกิดขึ้นจริงในระบบการเงิน เรียกว่า การแบ่งธุรกรรมเพื่อหลีกเลี่ยงเกณฑ์รายงาน

นายวิทัยกล่าวว่า เป้าหมายหลักของ ธปท. คือการสร้างความยากลำบากให้การทุจริตทำได้ยากขึ้น ซึ่งจะส่งผลดีในระยะยาว โดยชี้ว่าการเลือกตั้งครั้งถัดไป การเบิกถอนเงินสดก้อนใหญ่ไปใช้จ่ายจะทำได้ลำบากขึ้น และบีบให้ผู้กระทำผิดต้องหันไปใช้ช่องทางหรือสินทรัพย์อื่นแทน

พร้อมกันนี้ ได้ชี้แจงข้อวิจารณ์ที่มองว่า การกำหนดเพดานควบคุมการเบิกถอนเงินสดที่ 5 ล้านบาท และการเบิกถอนทองคำแท่งที่ 2 กิโลกรัม จะทำให้กลุ่มผู้กระทำผิดหันไปใช้วิธีซอยยอดเบิกถอนให้ต่ำกว่าเกณฑ์ เช่น ถอนเงินสดครั้งละ 4.9 ล้านบาทแทน โดยนายวิทัยยืนยันว่าไม่ว่า ธปท. จะตั้งเกณฑ์ไว้ที่ตัวเลขใด ก็ย่อมมีคนพยายามปรับตัวหลบเลี่ยงได้เสมอ แต่ ธปท. ไม่ได้นิ่งนอนใจและได้ติดตามตรวจสอบธุรกรรมที่ต่ำกว่าเกณฑ์อย่างใกล้ชิดทั้งในส่วนของเงินสดและทองคำ

“หากใครมีพฤติกรรมถอนเงินครั้งละ 4.9 ล้านบาทซ้ำ ๆ แล้วธนาคารพาณิชย์ไม่รายงานเข้ามา ธนาคารพาณิชย์จะมีความผิดทันที เพราะถือเป็นรูปแบบธุรกรรมที่ผิดปกติ (Pattern) ที่ต้องตรวจพบ ดังนั้น ข้อความที่ว่าการซอยยอดเบิกถอนทำให้มาตรการนี้ไร้ประโยชน์ จึงเป็นการมองที่ขาดข้อมูล” นายวิทัยกล่าว

นายวิทัย ได้เปิดเผยตัวเลขสถิติล่าสุด เปรียบเทียบระหว่างเดือนมกราคม กับเดือนตุลาคม ซึ่งสะท้อนว่าปริมาณธุรกรรมต้องสงสัยปรับตัวลดลงอย่างมีนัยสำคัญในทุกระดับ

  • การเบิกถอนเงินสดเกิน 5 ล้านบาท: ลดลงถึง 69% จากระดับ 100,000 ล้านบาท ในเดือนมกราคม เหลือเพียง 30,000 ล้านบาทในปัจจุบัน ซึ่งสะท้อนว่าในทางปฏิบัติ ธุรกรรมที่สุจริตและมีมูลค่าสูงกว่า 5 ล้านบาทล้วนใช้วิธีโอนผ่านระบบทั้งสิ้น ไม่ได้เบิกเป็นธนบัตร
  • การเบิกถอนเงินสดระหว่าง 1 – 4.99 ล้านบาท: ไม่ได้เพิ่มขึ้นจากการซอยยอดแต่อย่างใด แต่กลับปรับตัวลดลงเช่นกัน จาก 206,000 ล้านบาท ในเดือนมกราคม เหลือ 183,000 ล้านบาท ในเดือนตุลาคม
  • การเบิกถอนทองคำแท่งเกิน 2 กิโลกรัม: ปรับตัวลดลงถึง 85%
  • การเบิกถอนทองคำแท่งต่ำกว่า 2 กิโลกรัม: ปรับตัวลดลงถึง 66%

คงหลักการเพื่อปกป้องสถาบัน

ก่อนเปิดให้สื่อซักถาม นายวิทัยกล่าวว่าคณะผู้บริหารและทีมงานทั้งหมดมีความเป็นปึกแผ่นร่วมกัน และไม่มีความขัดแย้งใด ๆ กับประธานกรรมการ พร้อมทั้งขอความร่วมมือสื่อมวลชนไม่ให้นำเสนอข่าวในทำนองว่ามีความขัดแย้ง เนื่องจากเกี่ยวข้องกับความเชื่อมั่นต่อธนาคารแห่งประเทศไทย

“เราอยู่ด้วยกัน ผมกับรองผู้ว่า และผู้ช่วยฯ ทุกคนเป็นปึกแผ่น เราไม่ได้ทะเลาะกับท่านประธาน และเมื่อท่านมาประชุมเราก็ดูแลท่านเป็นอย่างดีเช่นเดิม” นายวิทัยกล่าว

นายวิทัยได้กล่าวย้ำประเด็นการแก้ไขกฎหมายว่า ประเด็นการแก้ไข พ.ร.บ.ธนาคารแห่งประเทศไทย ที่มีการพูดคุยกันมาประมาณ 1 ปี ไม่ใช่ 1 ปี 6 เดือน นั้น คณะกรรมการธปท.ไม่เคยมีมติให้ดำเนินการแก้ไข เป็นเพียงวาระที่ประธานแจ้งให้ที่ประชุมทราบเท่านั้น ขณะที่คณะทำงานได้ดำเนินการศึกษาและเปิดรับฟังความคิดเห็น (Hearing) โดยมีบุคคลภายนอกและบอร์ดภายนอกร่วมให้ความเห็นมาโดยตลอด

“ประเด็นที่ถูกหยิบยกมานั้น เป็นหลักการสำคัญที่ไม่สามารถแก้ไขได้ ไม่ว่าจะเป็นระยะเวลา 1 ปี, 2 ปี, 3 ปี หรือ 4 ปี ก็แก้ไม่ได้ ผมไม่สามารถแก้ไขกฎหมายแล้วทำให้แบงก์ชาติ หรือผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยคนถัดๆไป เสียความเป็นอิสระได้ ทำอย่างไรก็ทำไม่ได้ และไม่มีวันยอม “ นายวิทัยกล่าวสรุป

เมื่อผู้สื่อข่าวถามว่าประเด็นการแก้ พ.ร.บ. ถือว่ายุติลงแล้วหรือไม่ นายวิทัยตอบว่า “ณ ตอนนี้คือจบ ไม่มี”

พร้อมอธิบายถึงกระบวนการแก้ไขกฎหมายในอนาคตว่า ตามกฎหมาย พ.ร.บ.หลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย กำหนดให้มีการประเมินผลสัมฤทธิ์ทุก ๆ 5 ปี ซึ่งพ.ร.บ.ธปท.เพิ่งประเมินไปและลงมติว่ายังไม่แก้ไขเมื่อปีที่ผ่านมา วงรอบ 5 ปีจึงจะเป็นเช่นนั้นต่อไป แต่ในทางปฏิบัติ หากหน่วยงานต้นสังกัดอย่างกระทรวงการคลัง ซึ่ง ธปท. อยู่ภายใต้การกำกับดูแลแม้จะมีอิสระในการดำเนินงาน เห็นความจำเป็น หรือคณะกรรมการเห็นชอบ ก็สามารถพิจารณาดำเนินการได้หลายทาง แต่ในปัจจุบันยังไม่มีมติและยังไม่ได้ข้อสรุปว่าจะแก้ไขในประเด็นใด

คำถามเพิ่มเติมจากสื่อมวลชนถึงกรณีข้อเสนอเกี่ยวกับการพ้นจากตำแหน่งด้วยเหตุ “หย่อนความสามารถ” ในต่างประเทศเคยนำเรื่องนี้ไปปรับแก้กฎหมายจนกระทบกับความเป็นอิสระของธนาคารกลางหรือไม่

นางสาวสุวรรณี เจษฎาศักดิ์ รองผู้ว่าการ ด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน ได้ร่วมชี้แจงว่า หากนำเรื่องการลดหย่อนความสามารถไปผูกติดกับตัวชี้วัดผลงาน (KPI) ขององค์กรและของผู้ว่าการ ธปท. ซึ่งจะต้องผ่านการอนุมัติจากคณะกรรมการธนาคาร หากมีเป้าหมายใดที่ทำไม่ได้แล้วถูกนำมาใช้เป็นเหตุในการปลด จะถือเป็นเรื่องที่น่ากังวลมาก เนื่องจากในทางปฏิบัติสากล ทุกประเทศไม่มีธนาคารกลางใดนำ KPI มาผูกกับเงื่อนไขการปลดลักษณะนี้ เพราะขัดกับหลักการพื้นฐานเรื่องความเป็นอิสระของธนาคารกลางที่ทั่วโลกยึดถือร่วมกัน

ด้านนายวิทัยกล่าวเสริมว่า โครงสร้างของ พ.ร.บ.ธนาคารแห่งประเทศไทย ถูกออกแบบมาให้มีระบบตรวจสอบถ่วงดุล (Check and Balance) โดยรัฐบาลหรือกระทรวงการคลังมีบทบาทในการแต่งตั้งผู้ว่าการและคณะกรรมการ แต่เมื่อแต่งตั้งแล้ว ผู้ว่าการจะต้องมีอิสระในการดำเนินนโยบายการเงิน

“ถ้าให้คณะกรรมการธนาคาร ซึ่งอาจมาจากฝ่ายการเมืองหรือผู้แต่งตั้ง กำหนด KPI ที่สูงเกินจริงอย่างจงใจ แล้วนำ KPI นั้นไปเชื่อมโยงกับคำว่า ‘หย่อนความสามารถ’ เพื่อใช้เป็นเหตุผลในการปลดผู้ว่าการธนาคารกลาง ” นายวิทัยกล่าวและว่าการออกมาปกป้องหลักการนี้ไม่ได้ทำเพื่อตัวบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่ทำเพื่อสถาบัน เพื่อธนาคารแห่งประเทศไทย และเพื่อรักษาหลักการความเป็นอิสระในระยะยาว

“ผมไม่ค่อยอยากตอบเพราะว่าเป็น position ผมอยู่ในนี้ แต่หลักการ ผมไม่ได้ทำ ไม่ได้พูดถึงนายวิทัย ผมพูดถึงสถาบัน ผมพูดถึงแบงก์ชาติ ผมพูดถึงหลักการ เรื่องความเป็นอิสระ” นายวิทัยกล่าว

ผู้สื่อข่าวสอบถามถึงแนวทางการเข้าพูดคุยทำความเข้าใจกับประธานคณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย ผู้ว่าการ ธปท. ยอมรับว่า ทีมผู้บริหารรู้สึกตกใจกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ซึ่งภายหลังจากที่คณะทำงานได้ส่งอีเมลรายงานความคืบหน้าเรื่องการไม่แก้ไข พ.ร.บ.ธนาคารแห่งประเทศไทย และการแก้ไข พ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงิน ไปให้ประธานบอร์ดรับทราบ ทางประธานฯ ก็ได้แจ้งยกเลิกกำหนดการทั้งหมด

นายวิทัยกล่าวว่า ได้ส่งข้อความผ่านไลน์อธิบายเรื่องทั้งหมดแล้วหลังทราบว่าประธานไม่สบายใจ และจะพยายามในการสื่อสารและชี้แจงหารือต่อไป เมื่อสถานการณ์ดีขึ้นก็จะเข้าพบ โดยมุมมองว่า เรื่องนี้เป็นความไม่สบายใจส่วนตัวของประธานบอร์ดมากกว่าความขัดแย้งภายในองค์กร ส่วนการให้กระทรวงการคลังเป็นตัวกลางนั้น เห็นว่าไม่จำเป็น เพราะกระทรวงเองก็ไม่ได้แจ้งความประสงค์ที่จะแก้ พ.ร.บ.ธนาคารแห่งประเทศไทย เช่นกัน