ประสาท มีแต้ม
ผมคิดเอาเองว่า คนที่เจอบทความนี้แล้วจะตั้งคำถามแรกว่า “ม้าไม้เมืองทรอย” คืออะไร และมาเกี่ยวข้องกับการประชุมโลกร้อน COP31 ซึ่งกำลังจะมีขึ้นในช่วง 9-20 พฤศจิกายน 2026 ได้อย่างไร
ม้าไม้เมืองทรอยแปลมาจากภาษาอังกฤษว่า “Trojan Horse” ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงตำนานสงครามที่เล่าขานกันมานานราว 3,200 ปีเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นศัพท์ทางเทคนิคในวงการคอมพิวเตอร์ เรียกว่า Trojan Horse หรือ Trojan Malware หมายถึงโปรแกรมที่ดูเหมือนมีประโยชน์หรือเป็นซอฟต์แวร์ปกติ แต่ซ่อนคำสั่งที่เป็นอันตรายไว้ภายในด้วย ว่ากันให้ทันสมัยขึ้น Trojan Horse มีหลักการหลอกลวงผู้อื่นคล้ายกับสแกมเมอร์หรือมิจฉาชีพนั่นเอง
มาเริ่มกันที่เรื่อง “ม้าไม้เมืองทรอย”
ตามตำนานกรีกโบราณ กองทัพกรีกยกทัพไปทำสงครามกับกรุงทรอย ซึ่งตั้งอยู่ในดินแดนตุรกีปัจจุบัน หลังจาก Paris เจ้าชายแห่งทรอย พา Helen พระมเหสีของ Menelaus กษัตริย์แห่ง Sparta (นครรัฐหนึ่งของกรีกโบราณ) กลับไปยังกรุงทรอย กองทัพกรีกล้อมเมืองอยู่นานถึง 10 ปี แต่ไม่สามารถตีเมืองแตกได้ ในที่สุดจึงใช้กลอุบายสร้างม้าไม้ขนาดใหญ่ ซ่อนทหารไว้ภายใน แล้วหลอกให้ชาวทรอยนำม้าไม้เข้าไปในเมือง
กองทัพกรีกใช้กลอุบายหลอกชาวทรอย โดยทิ้งทหารคนหนึ่งชื่อ Sinon (ซิโนน) ไว้ให้ถูกจับตัวได้ เขาแสร้งทำเป็นผู้ทรยศต่อกองทัพกรีก แล้วเล่าว่า ม้าไม้ขนาดใหญ่ที่กรีกทิ้งไว้หน้ากรุงทรอยเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่สร้างขึ้นเพื่อถวายแด่เทพี Athena หากชาวทรอยทำลายม้าไม้ จะทำให้เทพีพิโรธและนำความหายนะมาสู่เมือง แต่หากนำเข้าไปไว้ในเมืองจะได้รับพรและความคุ้มครอง
ชาวทรอยหลงเชื่อ จึงนำม้าไม้เข้าไปในเมือง ทั้งที่ภายในมีทหารกรีกซ่อนอยู่ เมื่อถึงกลางคืน ทหารเหล่านั้นก็ออกมาเปิดประตูเมืองให้กองทัพกรีกที่ย้อนกลับมา กรุงทรอยจึงถูกยึดได้ในที่สุด
“ใช้ไฟฟ้า 35%-by-2035” คืออะไร ใครกำหนด
คำนี้มาจากคำแถลงเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน 2026 ที่กรุงบอนน์ เยอรมนี ในเวทีคณะทำงานด้านเทคนิคเพื่อเตรียมประเด็นและความคืบหน้าสำหรับการประชุมรัฐภาคีครั้งที่ 31 ภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (COP31)
มีชื่อเต็มว่า “35%-by-35 Global Electrification Pledge” หมายถึง การเพิ่มสัดส่วนพลังงานไฟฟ้าให้เป็น 35% ของการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายของโลก ภายในปี 2035 ปัจจุบันสัดส่วนนี้อยู่ที่ประมาณ 23% (หมายเหตุ ในปี 2024 ไทย ตุรกี สหรัฐอเมริกา และสหภาพยุโรป มีค่าใกล้เคียงกัน คือประมาณ 22–23% ส่วนจีนอยู่ที่ 28%)
ตอนหนึ่งของคำแถลงความว่า “…ด้วยแนวทางดังกล่าว เราได้กำหนดเป้าหมายสำหรับปี 2035 ที่ชัดเจนและสามารถวัดผลได้ โดยเรามุ่งเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด ด้วยการเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าของโลกให้สูงถึง 35 เปอร์เซ็นต์”
โปรดอ่านข้อความข้างต้นที่ผมทำตัวหนาอีกครั้งครับ ไม่มีการพูดถึงการลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลและเป็นข้อความที่ยังคลุมเครือ
นักรณรงค์อาวุโสด้านการรณรงค์ระหว่างประเทศชื่อ Claire Smith จากองค์กร Beyond Fossil Fuels ได้ทักท้วงและเปรียบเทียบว่า
“เราต้องไม่ปล่อยให้การใช้ไฟฟ้า (Electrification) กลายเป็น “ม้าไม้เมืองทรอย” แห่งยุคสมัยของเรา ซึ่งถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมืออำพรางการบริโภคเชื้อเพลิงฟอสซิลที่เพิ่มขึ้น แทนที่จะส่งเสริมพลังงานหมุนเวียน”
เพราะคำทักท้วงนี้เองทำให้ผมต้องค้นหาความหมายของตำนานม้าไม้เมืองทรอยตามที่ได้เล่าย่อๆ ไว้ในตอนต้น
นักรณรงค์อาวุโสท่านนี้ได้อธิบายต่อว่า
“ข้อผูกพัน 35-by-35 จะช่วยแก้ไขวิกฤติสภาพภูมิอากาศและวิกฤติพลังงานในปัจจุบันได้ ก็ต่อเมื่อการใช้ไฟฟ้านั้นขับเคลื่อนด้วยระบบพลังงานที่มีความยืดหยุ่น โดยมีพลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานลมเป็นองค์ประกอบหลัก เสริมด้วยการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าและระบบกักเก็บพลังงานให้ดียิ่งขึ้น ในรูปแบบที่เป็นอยู่ขณะนี้ ข้อเสนอเป้าหมายของประธาน COP31 ยังเปิดช่องให้รัฐบาลต่างๆ สามารถปกปิดหรือสร้างความชอบธรรมให้กับการขยายการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล โดยอ้างเหตุผลว่าเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนผ่านไปสู่การใช้ไฟฟ้า”
จดหมายเปิดผนึกถึงประธานร่วมการประชุม COP31 (ลงวันที่ 24 กันยายน 2026)
หลังจากการแถลงข่าวของประธานที่ประชุม COP31 ผ่านไปประมาณ 3 เดือน องค์กรภาคประชาสังคมไม่เฉพาะแต่ด้านสิ่งแวดล้อม แต่ยังมีองค์กรด้านสิทธิมนุษยชน การพัฒนา ความเป็นธรรมทางสังคม และพลังงานชุมชนด้วย รวม 92 องค์กร ได้ออกจดหมายเปิดผนึกความยาวประมาณ 1,650 คำ โดยตั้งชื่อเรื่องว่า “การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าอย่างถูกทิศทาง: ข้อเสนอจากภาคประชาสังคมต่อเป้าหมาย 35% ภายในปี 2035”
จดหมายเริ่มต้นด้วย
“พวกเรา ซึ่งเป็นองค์กร เครือข่าย และขบวนการภาคประชาสังคมที่ร่วมลงนามในจดหมายฉบับนี้ สนับสนุนการกำหนดเป้าหมายการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าในระดับโลก โดยต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของพลังงานหมุนเวียน ลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล และทำให้ประชาชนที่ยังเข้าไม่ถึงพลังงานสามารถเข้าถึงพลังงานได้ โดยไม่สร้างความเสียหายซ้ำเติมจากกระบวนการสกัดทรัพยากร
ด้วยเหตุนี้ พวกเราจึงยินดีต่อข้อเสนอของประธานการประชุม COP31 ที่จะกำหนดให้การเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าเป็น 35% ของความต้องการพลังงานขั้นสุดท้ายของโลกภายในปี 2035 เป็นหนึ่งในวาระสำคัญของการประชุม COP31
นอกจากนี้ เรายังยินดีต่อแรงสนับสนุนทางการเมืองที่กำลังเพิ่มขึ้นต่อแนวทางการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้า ดังที่เห็นได้จากแถลงการณ์ล่าสุดของรัฐบาลกลุ่ม Electrify Now และคำมั่นระดับโลกของ COP31 ที่เรียกว่า “35 by 35 Global Electrification Pledge”
เป้าหมายดังกล่าวควรได้รับการพิจารณา ให้เป็นระดับขั้นต่ำสำหรับการดำเนินการร่วมกันของประชาคมโลก ซึ่งแต่ละประเทศจะต้องนำไปต่อยอดให้สูงขึ้น อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าเป็นเพียงเครื่องมือ ไม่ใช่เป้าหมายสุดท้าย ดังนั้น การที่เราสนับสนุนเป้าหมายนี้จึงมีเงื่อนไขว่า เป้าหมายดังกล่าวจะมีความหมายก็ต่อเมื่อไฟฟ้าที่นำมาใช้ผลิตจากพลังงานหมุนเวียน สามารถเข้าถึงประชาชนที่ทุกวันนี้ยังไม่มีไฟฟ้าใช้ มีเงินทุนสนับสนุนอย่างเพียงพอ และต้องดำเนินควบคู่ไปกับความก้าวหน้าในการเจรจาเรื่องกลไกการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรม (Just Transition Mechanism) การเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่าน การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนพันธกรณีอื่นๆ ที่มีอยู่แล้ว
การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าบนพื้นฐานของพลังงานหมุนเวียน เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพสูงที่สุดในการแก้ไขวิกฤติสภาพภูมิอากาศ และวิกฤติพลังงานไปพร้อมกัน
วิกฤติเชื้อเพลิงฟอสซิลในปีนี้ ซึ่งมีขนาดใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ ได้แสดงให้เห็นอีกครั้งว่า การพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลมีต้นทุนสูงเพียงใด ทั้งในรูปของแรงกระแทกจากราคาพลังงานที่ส่งผลต่อค่าใช้จ่ายของครัวเรือนและงบประมาณของประเทศ รวมถึงคลื่นความร้อน ไฟป่า และน้ำท่วมที่เกิดขึ้นเป็นประวัติการณ์ ซึ่งมีโอกาสเกิดขึ้นมากขึ้นจากการเผาไหม้ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซ
ยานยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicles) เครื่องทำความร้อนแบบปั๊มความร้อน (Heat Pumps) เตาประกอบอาหารไฟฟ้า และภาคอุตสาหกรรมที่เปลี่ยนมาใช้ไฟฟ้า ล้วนใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าเทคโนโลยีที่ใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลในประเภทเดียวกันอย่างมาก
เมื่อไฟฟ้าเหล่านี้ผลิตจากแหล่งพลังงานหมุนเวียนที่ยั่งยืน โดยเฉพาะพลังงานลมและพลังงานแสงอาทิตย์ การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าจะช่วยลดมลพิษ ลดความเสี่ยงจากความผันผวนของตลาดเชื้อเพลิง และมีศักยภาพที่จะทำให้ประชาชนหลายพันล้านคนเข้าถึงไฟฟ้าในราคาที่จ่ายไหว
อย่างไรก็ตาม เรากำลังเห็นความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นถูกนำมาใช้เป็นข้ออ้างในการสร้างกังหันก๊าซแห่งใหม่ การสำรวจและขุดเจาะก๊าซเพิ่มเติม รวมถึงการเลื่อนกำหนดปลดระวางโรงไฟฟ้าถ่านหินออกไป ขณะเดียวกัน รัฐบาลที่อนุมัติให้มีการผลิตถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซเพิ่มขึ้น ก็กำลังทำให้เกิดการผูกมัดระบบพลังงานไว้กับแหล่งเชื้อเพลิงที่การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าควรจะเข้ามาทดแทน
ตัวเลขเป้าหมายที่ดูสวยหรู แต่สามารถบรรลุได้ด้วยการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลเพิ่มขึ้น ย่อมไม่ตอบโจทย์ด้านสภาพภูมิอากาศ ความมั่นคงทางพลังงาน หรือการช่วยเหลือประชาชนที่ยังไม่มีไฟฟ้าใช้ในปัจจุบัน
ผลการวิเคราะห์ขององค์การพลังงานหมุนเวียนระหว่างประเทศ (IRENA) แสดงให้เห็นว่า หากต้องการให้เป้าหมายการเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าเป็น 35% สอดคล้องกับการจำกัดภาวะโลกร้อนให้อยู่ภายใน 1.5°C สัดส่วนเชื้อเพลิงฟอสซิลในอุปทานพลังงานทั้งหมดจะต้องลดลงเหลือไม่เกิน 48% ภายในปี 2035
พวกเราจึงเรียกร้องให้รัฐบาลต่างๆ คณะประธานการประชุม COP31 และองค์การสหประชาชาติ กำหนดให้เป้าหมายและโครงการริเริ่มใดๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้า ต้องยึดหลักประกัน 7 ข้อดังต่อไปนี้
หลักประกัน 7 ข้อ สำหรับการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้า (Electrification)
1. การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าต้องขับเคลื่อนด้วยพลังงานหมุนเวียน และลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล ไม่ใช่ขยายการพึ่งพาให้มากขึ้น (หมายเหตุ ไม่ใช้นิวเคลียร์อยู่รายละเอียดของข้อนี้)
2. ต้องให้ความสำคัญกับประสิทธิภาพและความเพียงพอในการใช้พลังงานเป็นอันดับแรก และให้ความต้องการของประชาชนมาก่อนศูนย์ข้อมูล (Data Centers)
3. การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ไฟฟ้าต้องช่วยปิดช่องว่างด้านการเข้าถึงพลังงาน เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงพลังงานได้อย่างทั่วถึง
4. เป้าหมายมาตรฐานระดับโลกต้องนำไปสู่การปฏิบัติจริงผ่านการกำหนดเป้าหมายและนโยบายในระดับประเทศ
5. การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าและระบบกักเก็บพลังงานต้องรองรับพลังงานหมุนเวียน และเคารพสิทธิของชุมชน
6. เป้าหมายที่มีความทะเยอทะยานต้องได้รับการสนับสนุนด้วยเงินทุนสาธารณะ และมีเครื่องมือและกลไกในการดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม
7. การจัดหาแร่ธาตุที่จำเป็นต่อการเปลี่ยนผ่านพลังงาน ต้องไม่ก่อให้เกิดความเสียหายซ้ำรอยจากกระบวนการทำเหมืองและการสกัดทรัพยากรในอดีต
สรุป
ตลอด 30 ปีของการประชุม COP โลกได้พัฒนาจากการยอมรับปัญหาโลกร้อน ไปสู่การกำหนดเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการยอมรับว่าต้องเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล แต่คำถามคือ ความก้าวหน้าบนโต๊ะเจรจาของผู้นำได้เปลี่ยนทิศทางการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของโลกได้จริงแล้วหรือยัง
แม้ในวงเจรจาอาจยังมี “ม้าไม้เมืองทรอย” แต่ความจริงที่ชัดเจนคือ พลังงานหมุนเวียน โดยเฉพาะแสงอาทิตย์และลม มีต้นทุนถูกลงอย่างต่อเนื่อง จนแข่งขันได้และถูกกว่าโรงไฟฟ้าฟอสซิลแห่งใหม่ ประชาชนจึงไม่จำเป็นต้องรอรัฐบาลเพียงฝ่ายเดียว เราสามารถตื่นรู้ ตัดสินใจ และมีส่วนร่วมเปลี่ยนผ่านพลังงานได้ด้วยตนเอง
