รายงานโดย ปรีดี บุญซื่อ
การเลือกตั้งสมาชิกสภาคองเกรสของสหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา พรรคเดโมแครตสามารถครองเสียงข้างมากทั้งในสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสมาชิก ทำให้โดนัลด์ ทรัมป์ ได้รับความเสียหายทางการเมือง แต่ทรัมป์ยังคงเป็นผู้นำสหรัฐฯ ที่มีอำนาจและยังเป็นผู้นำที่ไม่มีใครคาดการณ์ได้ นอกจากนี้ ทรัมป์ยังเป็นผู้นำที่ต้องการสร้างมรดกทางการเมืองทิ้งไว้ในประวัติศาสตร์
เพราะเหตุนี้ เมื่อพรรครีพับลิกันพ่ายแพ้ในการเลือกตั้งที่ผ่านมา รัฐบาลหลายประเทศที่เป็นมิตรกับสหรัฐฯ ทั้งในยุโรปและเอเชีย ไม่ได้แสดงท่าทีเป็นทางการที่สะท้อนความยินดีปรีดา เพราะรู้ดีว่า ประเทศตัวเองยังคงต้องรักษาความสัมพันธ์ที่ดีกับสหรัฐฯ เนื่องจากกลัวว่า ไม่รู้ว่าทรัมป์จะมีความโกรธแค้นอย่างไร แม้ทรัมป์จะตกอยู่ในสภาพประธานาธิบดี “เป็ดง่อย” (lame-duck) คือมีอำนาจแท้จริงน้อยลง เพราะช่วงการดำรงตำแหน่งที่ใกล้สิ้นสุดลงแล้ว
ประเทศต่างๆ เข้าใจดีว่า รัฐสภาใหม่สหรัฐฯ ที่พรรคเดโมแครตครองเสียงข้างมาก มีอำนาจจำกัดในการควบคุมนโยบายต่างประเทศของทรัมป์ ส่วนตัวทรัมป์เองก็ต้องการสร้างมรดกทิ้งไว้ในเรื่องต่างประเทศ ซึ่งเป็นด้านที่ประธานาธิบดีเอง ค่อนข้างมีอำนาจอิสระในการดำเนินนโยบาย ซึ่งแตกต่างจากเรื่องภายในของสหรัฐฯ
อันตรายที่ทรัมป์กลายเป็นผู้นำ “เป็ดง่อย”
บทความนิตยสาร Foreign Affairs ชื่อ The Dangers of a Lame-Duck Trump กล่าวว่า เมื่อการเลือกตั้งกลางสมัยของการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐฯ สิ้นสุดลง ทำให้โดนัลด์ ทรัมป์ ตกอยู่ในสภาพประธานาธิบดี “เป็ดง่อย” เพราะกำลังจะหมดอำนาจ เนื่องจากการดำรงตำแหน่งใกล้ถึงช่วงหมดสมัย และอำนาจจะเปลี่ยนผ่านไปที่ผู้นำคนใหม่
ประธานาธิบดีที่ดำรงตำแหน่งครบวาระสมัยที่สองแล้ว และพรรคคตัวเองไม่ได้ควบคุมรัฐสภา จะเผชิญความเป็นจริงที่ว่า การริเริ่มนโยบายภายในประเทศ เป็นเรื่องเป็นไปได้ยากขึ้น ดังนั้น เมื่อต้องการสร้างมรดกทิ้งไว้ในช่วงยังมีเวลาที่เหลืออยู่ ผู้นำสหรัฐฯ จะหันไปเรื่องต่างประเทศแทน เพราะประธานาธิบดีมีอำนาจอิสระในการดำเนินการ เช่น ในปลายสมัยการดำรงตำแหน่ง บิลล์ คลินตัน พยายามมากที่จะทำให้เกิดข้อตกลงสันติภาพอิสราเอล-ปาเลสไตน์
เมื่อพรรคเดโมแครตมีอำนาจควบคุมรัฐสภา อาจมีการดำเนินการถอดถอนประธานาธิบดี หรือสอบสวนการทำธุรกิจของครอบครัวทรัมป์ สิ่งนี้อาจทำให้ทรัมป์รู้สึกถูกต้อนเข้ามุม จุดนี้ทำให้เวลาที่เหลือในการดำรงตำแหน่งของทรัมป์เป็นเรื่องที่น่าอันตราย การตกอยู่ในสภาพที่ไม่มีทางออก และไม่มีทางเลือกด้านนโยบายต่างประเทศแบบสร้างสรรค์ จะทำให้ทรัมป์หันไปเล่นงานต่างประเทศแทน
มีหลายวิธีที่ทรัมป์จะแสดงออกมา เช่น ข่มขู่พันธมิตรอย่างแคนาดา หรือร่วมมือกับรัสเซียเรื่องยูเครน แต่มีสองจุดที่ทรัมป์จะทำให้เกิดความเสียหายมากคือ อิหร่านกับคิวบา หนังสือพิมพ์ New York Times ได้รายงานว่า รัฐบาลทรัมป์กับอิสราเอลได้วางแผนการโจมตีครั้งใหม่กับอิหร่าน เมื่อการเลือกตั้งสหรัฐฯ ผ่านไปแล้ว
ความพยายามแบบไร้ทางออกของรัฐบาลทรัมป์ เพื่อบีบบังคับอิหร่านให้ยอมจำนน ไม่น่าจะได้ผล แต่กลับจะไปเพิ่มความเสี่ยงแก่เศรษฐกิจโลก และต่อเสถียรภาพของประเทศพันธมิตรสหรัฐฯ ในตะวันออกกลาง ทรัมป์อาจใช้กำลังเพื่อเปลี่ยนระบอบปกครองคิวบา ปฏิบัติการทางทหารทั้งสองกรณีต้องได้ความเห็นชอบจากทรัมป์ เมื่อไม่มีความจำเป็นที่ต้องลงเลือกตั้งอีกแล้ว ก็ไม่มีสิ่งที่จะมายับยั้งเรื่องปฏิบัติการในต่างประเทศ มีเพียงความต้องการสร้างของมรดกตัวเองเท่านั้น
ช่วงเป็ดง่อยของทรัมป์นาน 2 ปี
บทความของ Foreign Affairs กล่าวว่า ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ที่ตกอยู่ในสภาพ “เป็ดง่อย” คือผู้นำที่ไม่จำเป็นต้องเตรียมพร้อมกับการลงเลือกตั้งตำแหน่งประธานาธิบดีอีกแล้ว หรือเผชิญการเลือกตั้งรัฐสภากลางสมัยแบบที่ผ่านมา ประธานาธิบดีดำรงตำแหน่งสมัยเดียว เพราะแพ้เลือกตั้งในสมัยที่สอง ช่วงเป็ดง่อยมีระยะเวลาไม่กี่เดือน สำหรับประธานาธิบดีที่ดำรงตำแหน่งเป็นสมัยที่ 2 แล้วระยะเป็ดง่อยจะนาน 2 ปี คือ ช่วงจากการเลือกตั้งกลางสมัย ไปจนถึงการสิ้นสุดวาระการเป็นประธานาธิบดี
เนื่องจากไม่มีภาระในการหาเสียงเลือกตั้งครั้งต่อไป และพรรคฝ่ายตรงกันข้ามครองเสียงข้างมากในรัฐสภา ผู้นำที่อยู่ในสภาพเป็ดง่อยมักจะหันหาวิธีการทางการทูต หาโอกาสสร้างผลงานในเรื่องต่างประเทศ ที่อาจไม่กล้าริเริ่มหรือทำมาก่อน หรืออาจจะเลือกใช้ปฏิบัติการทางทหารในกรณีต่างประเทศ
กรณีของทรัมป์ แม้การเลือกตั้งกลางสมัยที่ผ่านมา คนอเมริกันจะส่งสัญญาณไม่พอใจต่อสงครามอิหร่าน แต่ความต้องการที่จะได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพของทรัมป์ยังมีอยู่ ทำให้คาดหวังกันว่า ทรัมป์จะหันไปใช้วิธีการทางการทูตแทน
แต่ปัญหาอยู่ที่ว่า ที่ผ่านมา ทรัมป์นำกลยุทธ์ที่มีความเสี่ยงมาใช้แทบจะหมดไปแล้ว ในสมัยแรก ทรัมป์ถอนตัวจากข้อตกลงนิวเคลียร์กับอิหร่าน พบปะเจรจากับคิมจองอึน ผู้นำเกาหลีเหนือ 3 ครั้ง ต้นปี 2026 ทรัมป์ลงนามคำสั่งประธานาธิบดี ให้สหรัฐฯ ถอนตัวจากองค์การและข้อตกลงระหว่างประเทศหลายแห่ง และจัดการให้มีการยุติการสู้รบที่ฉนวนกาซา
ทรัมป์คงไม่กลับมาผลักดันเรื่องเหล่านี้อีก เพราะการริเริ่มการทูตดังกล่าวได้มาถึงจุดที่จะไม่ทำให้เกิดผลสำเร็จได้ไม่มากไปกว่านี้อีกแล้ว ทรัมป์ต้องการยึดครองเกาะกรีนแลนด์ของเดนมาร์ก แต่ก็จบลงที่ข้อตกลงให้สหรัฐฯ สามารถขยายฐานทัพออกไป “คณะกรรมการสันติภาพ” (Board of Peace) ที่ตั้งขึ้นมาเพื่อแข่งกับคณะมนตรีความมั่นคงของสหประชาชาติ คงจะอ่อนแอลงไปเพราะประเทศต่างๆ รู้สึกว่า ไม่จำเป็นต้องทำตามความประสงค์ของทรัมป์อีกแล้ว
ความเสี่ยงอยู่ที่อิหร่าน
แต่บทความของ Foreign Affairs กล่าวว่า มีความเป็นไปได้สูงที่ทรัมป์จะปฏิบัติการทางทหารกับอิหร่าน เพราะทรัมป์ดูจะเชื่อว่า การขยายสงครามจะสามารถทำลายภาวะชะงักงันที่เป็นอยู่ และช่วยกอบกู้มรดกการเป็นประธานาธิบดีของตัวเองที่จะทิ้งไว้
แต่เมื่อถูกโจมตีมากขึ้น ผู้นำอิหร่านคงไม่ยอมตามแรงกดดัน คงจะตอบโต้โดยการโจมตีเรือพาณิชย์ และพันธมิตรสหรัฐฯ ในอ่าวเปอร์เซีย อิหร่านคงมองข้ามข้อเสนอทางการทูตไปจนกว่าทรัมป์จะพ้นจากตำแหน่ง นอกจากนี้ ทางเลือกทางทหารของทรัมป์ก็มีจำกัด เช่น ส่งทหารไปยึดเกาะคาร์ก (Kharg Island) ของอิหร่าน จะทำให้แม้แต่ฐานเสียงสนับสนุนของทรัมป์เองก็ไม่พอใจ พวกสนับสนุนทรัมป์เริ่มเบื่อหน่ายกับต้นทุนที่สูงขึ้นของสงครามอิหร่าน นอกจากนี้ สงครามปะทุขึ้นมาใหม่อาจทำให้เศรษฐกิจโลกตกต่ำสู่ภาวะวิกฤติ
แต่ในช่วงเป็นประธานาธิบดีเป็ดง่อย ทางเลือกด้านต่างประเทศที่จะสร้างความประหลาดมากที่สุด คือทรัมป์ไม่ทำอะไรเลย โดยหันไปสนใจเรื่องการบูรณะทำเนียบขาว สร้างห้องบอลรูมใหม่ ดังนั้น ในบรรดาทางเลือกต่างๆ การไม่ปฏิบัติการใดๆ ในเรื่องต่างประเทศ อาจเป็นฉากทัศน์ดีที่สุดในปีเป็ดง่อยของทรัมป์
เอกสารประกอบ
Why Europe Worries About a Politically Wounded Trump, 6 November 2026, nytimes.com
The Dangers of a Lame-Duck Trump, November , 2026, Foreign Affaits
