รายงานโดย ปรีดี บุญซื่อ
วันที่ 29 กันยานที่ผ่านมา จีนเปิดที่มั่นทางทหารร่วมกับสปป. ลาว ที่สนามบินเมืองเคิน อยู่ทางเหนือกรุงเวียงจันทร์ 50 กม. การเปิดเผยที่ตั้งทางทหารสร้างความประหลาดใจแก่นักวิเคราะห์ แต่ถือเป็นการได้ประโยชน์ที่สำคัญทางทหารของจีน ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สนามบินเมืองเคินเคยเป็นฐานปฏิบัติการของสายการบิน Air America ที่ควบคุมโดย CIA ในการสนับสนุนกองกำลังชาวม้ง ในช่วงสงครามเวียดนาม
จีนแถลงว่า ที่ตั้งทางทหารแห่งนี้คือ ศูนย์สนับสนุนและการฝึกอบรมร่วมจีน-ลาว และสถาบันมิตรภาพการบิน จีน-ลาว ที่มี 2 เป้าหมาย คือการฝึกอบรมนักบินกองทัพอากาศลาว และเป็นศูนย์โลจิสติกส์ สนับสนุนกิจกรรมความร่วมมือการป้องกันประเทศกับลาว ที่มั่นทางทหารแห่งนี้ ไม่ได้มุ่งหมายที่จะต่อต้านประเทศที่ 3
ฐานทัพที่ 3 ของจีนในต่างประเทศ
สนามบินเมืองเคินไม่ใช่ฐานทัพทหารจีนแห่งแรกในต่างประเทศ ปี 2017 จีนตั้งฐานทัพที่จิบูติ Djibouti) ประเทศในแหลมแอฟริกา เพื่อสนับสนุนปฏิบัติการต่อต้านโจรสลัดแถบอ่าวเอเดน ปี 2025 จีนกับกัมพูชาเปิดศูนย์สนับสนุนและฝึกอบรมร่วม ที่ฐานทัพเรือเรียมในกัมพูชา แต่สนามบินเมืองเคินจะเป็นฐานทัพทางอากาศแห่งแรก ในต่างประเทศของกองทัพปลดแอกประชาชนจีน
สำนักข่าว Reuters รายงานว่า ภาพจากดาวเทียมแสดงให้เห็นเครื่องบินโจมตีขนาดเล็ก K-8 ของจีนจำนวน 8 ลำ ที่สนามบินเมืองเคิน และรถยนต์ที่กำลังทำงานก่อสร้างทางวิ่ง K-8 หรือ Hongdu JL-8 เป็นเครื่องบินขับไล่ 2 ที่นั่ง ที่พัฒนาร่วมกันระหว่างจuนกับปากีสถาน ใช้ฝึกนักบิน และยังเป็นเครื่องบินโจมตีทางยุทธวิธี ห้องนักบินออกแบบเหมือนเครื่องบินขับไล่ ทั้งจีนและลาวใช้ประขำการอยู่ ปัจจุบัน ลาวมีเครื่องบินนี้ 4 ลำ
นักการทูตและนักวิเคราะห์ในอาเซียน ติดตามการพัฒนาฐานทัพจีนในลาวอย่างใกล้ชิด เพื่อดูสัญญาณบ่งชี้ด้านการป้องกันทางอากาศ คลังอาวุธ คลังพลังน้ำมัน และระบบการสอดแนม เพื่อจะบ่งบอกว่า ฐานทัพแห่งนี้ทำหน้าที่ทางทหาร มากกว่าการฝึกอบรม แม้ลานวิ่งสนามบินยังสั้นและไม่มีสมรรถนะเชิงรุกที่อันตราย แต่สามารถพัฒนาเพื่อรองรับเครื่องบินใหญ่ขึ้น เช่นเครื่องบินสอดแนม ที่จะช่วยขยายสมรรถนะจีนในภูมิภาคนี้
จีนไม่มีเครือข่ายฐานทัพทางทหารที่ใหญ่โตในประเทศอื่น ทำให้ฐานทัพอากาศในลาว เป็นฐานทัพสำคัญที่สุด เพราะเป็นครั้งแรกที่จะสามารถรับมือเครื่องบินรบ จากจุดที่อยู่นอกประเทศจีน ส่วนสหรัฐฯมีฐานทัพ 750 แห่งกระจายใน 80 ประเทศทั่วโลก
สำนักข่าว Reuters รายงานอีกว่า การก่อสร้างขยายสนามบินเมืองเคิน ยังกำลังดำเนินอยู่ หากสร้างเสร็จ นักวิเคราะห์เชื่อว่า จะเป็นฐานทัพทางทหารที่สมบูรณ์แห่งแรกของจีนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นักวิเคราะห์จากสถาบันนโยบายยุทธศาสตร์ออสเตรเลียกล่าวว่า กองทัพจีนเลือกบ้านเคินของลาว เป็นเรื่องของโอกาส มากกว่าความจำเป็นในเชิงปฏิบัติการ ลาวมีความหมายทางยุทธศาสตร์ของการเป็นที่มั่นทางทหารในภูมิภาคนี้ ที่กองทัพจีนสามารถเข้าถึง เพราะมีพรมแดนติดจีน และการเชื่อมโยงทางโครงสร้างพื้นฐาน เช่นเส้นทางรถไฟ
ลาวหันไปพึ่งพาทางทหารกับจีนมากขึ้น
บทวิเคราะห์ของเว็บไซด์ Fulcrum กล่าวว่า ลาวมีความสัมพันธ์ทางทหารกับจีนและรัสเซีย นับจากปี 2017 กองทัพของลาวมีการซ้อมรบ 8 ครั้งกับกองทัพจีน และ 6 ครั้งกับกองทัพรัสเซีย ในด้านอุปกรณ์ทางทหาร ลาวนิยมอาวุธผลิตจากรัสเซีย กองทัพอากาศมีเครื่องบิน 37 ลำ ครึ่งหนึ่งทำในรัสเซีย รวมทั้งเฮลิคอปเตอร์ 19 ลำ
การเปิดที่ตั้งทางทหารร่วมที่สนามบินเมืองเคิน แสดงว่าลาวจะหันไปพึ่งพาจีนมากขึ้นในด้านอุปกรณ์จำเป็นทางทหาร เมื่อจีนทำการฝึกอบรมนักบินลาว แสดงว่าลาวกำลังพิจารณาที่จะซื้อเครื่องบินรบจากจีน เช่น เครื่องฝึกบิน Hongdu-10 และเครื่องบินรบ Chengdu J-10 ที่อินโดนีเซียได้สั่งซื้อ และจะรับมอบในอีกไม่นาน
การที่ลาวหันไปให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ทางทหารกับจีน ไม่ใช่เรื่องแปลก นับตั้งแต่ที่รัสเซียบุกยูเครนในปี 2022 รัสเซียกลายเป็นหุ้นส่วนทางทหารที่ขาดความแน่นอน อุตสาหกรรมทหารได้รับผลกระทบจากการคว่ำบาตรของตะวันตก รัสเซียมีครูฝึกอบรมทางทหารในต่างประเทศน้อยลง ปี 2019 รัสเซียกับลาวมีข้อตกลงที่จะตั้งศูนย์ฝึกนักบินที่เชียงขวาง แบบเดียวกับเมืองเคิน แต่โครงการนี้ก็ไม่เกิดขึ้น
ความกังวลของเวียดนาม
บทความของ Fulcrum กล่าวว่า การที่ลาวจะมีความผูกพันทางทหารกับมหาอำนาจภายนอก ถือเป็นเรื่องภายในของลาว แต่ฐานทัพอากาศจีนในเมืองเคิน สร้างปัญหาท้าทายทางยุทธศาสตร์ต่อเวียดนาม ลาวและกัมพูชาเป็นพรมแดนทิศตะวันตก ที่เวียดนามถือเป็นพื้นที่ดั่งเดิม ที่ตัวเองมีอิทธิพลอยู่
ในการรักษาผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์ เวียดนามพยายามรักษาความสัมพันธ์ที่ดีกับทั้งสองประเทศ เพื่อไม่ให้สองประเทศนี้ กลายเป็นพื้นที่ปฏิบัติการส่วนหน้าของคู่แข่งทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะกับจีน ที่เวียดนามมีปัญหาขัดแย้งการอ้างกรรมสิทธิ์ในทะเลจีนใต้
แต่อิทธิพลทางเศรษฐกิจของจีนในอินโดจีนมีมากขึ้น รวมทั้งอิทธิพลทางการเมือง 20 ปีที่ผ่านมา การพึ่งพาทางเศรษฐกิจของลาวกับจีนพัฒนาลึกมากขึ้น จากการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานหลายอย่าง ที่ได้เงินทุนจากจีน เช่นรถไฟความเร็วสูง ทำให้ลาวกลายเป็นลูกหนี้ของจีน ที่ตั้งทางทหารเมืองเคินมีนัยยะว่า จีนอาจใช้อิทธิพลเศรษฐกิจมาผลักดันผลประโยชน์ความมั่นคงของจีนในลาว
เวียดนามยังไม่ได้แสดงท่าทีทางการต่อที่มั่นทหารร่วมของเมืองเคิน แต่ที่มั่นทางทหารของจีนที่เมืองเคิน ทำให้จีนสามารถสร้างแรงกดดันทางพรมแดนตะวันตกของเวียดนาม แม้อาจจะไม่ได้เพิ่มสมรรถนะปฏิบัติการทางทหารของกองทัพจีน เพราะจีนมีฐานทัพอากาศใหญ่ที่ยูนานและเกาะไหหนาน แต่เมื่อรวมกับฐานทัพเรือเรียมที่กัมพูชา และฐานทัพที่กำลังสร้างที่หมู่เกาะพาราเซล ทะเลจีนใต้ บ้านเคินเพิ่มการปิดล้อมทางยุทธศาสตร์ต่อเวียดนาม
โครงการ “หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง” ของจีน นอกจากจะทำให้จีนมีอิทธิกลทางเศรษฐกิจในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยังนำไปสู่อิทธิพลของจีนด้านเมืองและการทหาร ที่ชัดเจนเริ่มต้นที่เมียนมา ต่อมาที่กัมพูชา และลาว
ที่มั่นทางทหารของจีนในเมืองเคิน ช่วยสะท้อนให้เห็นผลกระทบต่อประเทศต่างๆ ผู้ชนะคือจีน ฝ่ายที่แพ้คือรัสเซีย เวียดนามเผชิญการท้าทายยุทธศาสตร์ ส่วนสหรัฐอเมริกากังวลเรื่องความมั่นคง
เอกสารประกอบ
Attack aircraft, military vehicles visible at new China-Laos base, satellite images show, October 6, 2026, reuters.com
The Strategic Implications of the New China-Lao Military Facility, 9 October 2026, fulcrum.com
