Climate Finance Data Bridge จาก “ภาระบนกระดาษ” สู่แต้มต่อธุรกิจ

ข่าวประชาสัมพันธ์

เมื่อเงินทุนสีเขียวเติบโต แต่ตลาดยังขาดโครงการที่ลงทุนได้จริง (Bankable Projects)

เดือนพฤศจิกายนนี้เป็นช่วงการประชุม COP31 ซึ่งจัดท่ามกลางความท้าทายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ทวีความสำคัญมากขึ้น โดยก่อนหน้านี้ ในบ้านเราก็มีเวทีสัมมนา SET x SMU Climate Finance Forum เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2569  ผู้แทนจากธนาคารโลกได้ฉายภาพประมาณการตัวเลขว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องจัดหาเงินทุนเพื่อภารกิจด้านสภาพภูมิอากาศสูงถึง 2.19 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 7.3 ล้านล้านบาท ภายใน 25 ปีข้างหน้า

ท่ามกลางการเติบโตของการเงินสีเขียวและความพร้อมของภาคการเงิน คำถามสำคัญที่ตามมาคือ “เหตุใดเม็ดเงินเหล่านี้จึงยังไปไม่ถึงกลุ่มโครงการเป้าหมายในระดับที่ควรจะเป็น” คำตอบหนึ่งที่ได้จากวงเสวนาคือ ตลาดยังขาดโครงการที่ลงทุนได้จริง (Bankable Projects) 

นักลงทุนไม่ได้มองหาแค่คำประกาศ Commitment แต่ต้องการเห็นการลงมือทำจริง ควบคู่กับข้อมูลที่น่าเชื่อถือ โปร่งใส และมีคุณภาพเทียบเท่ามาตรฐานรายงานทางการเงิน เพื่อลดข้อกังวลความเสี่ยง Greenwashing บทความนี้จึงขอชวนเจาะลึกความท้าทายและช่องว่างที่ภาคธุรกิจต้องเผชิญ พร้อมบทบาทของข้อมูลด้านสภาพภูมิอากาศที่จะทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมข้อมูลสู่การเข้าถึงแหล่งเงินทุน 

กุญแจสำคัญ ยกระดับ Climate Finance Ecosystem  

เริ่มต้นที่การเปิดประตูสู่การพัฒนาระบบนิเวศน์การเงินเพื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Finance) ผู้แทนธนาคารโลกยังได้เน้นย้ำว่า ประเทศไทยมีศักยภาพที่สูง เพราะมีโครงสร้างพื้นฐานสำคัญค่อนข้างครบถ้วนแล้ว ไม่ว่าจะเป็นมาตรฐานการจัดกลุ่มกิจกรรมทางเศรษฐกิจตามระดับความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Thailand Taxonomy) หรือเกณฑ์การออกตราสารหนี้ด้านความยั่งยืนต่าง ๆ 

อย่างไรก็ตาม เรามีเรื่องที่ต้องพัฒนาต่อ เพื่อให้เกิดการลงทุนในการจัดการสภาพภูมิอากาศที่แท้จริง ไม่ว่าจะเป็นการด้านการลดผลกระทบ (Mitigation) หรือ ด้านการปรับตัว (Adaptation)

โดยมีปัจจัยสำคัญ 3 ประเด็น ได้แก่

  1. ควรใช้เครื่องมือที่มีอยู่ เช่น Thailand Taxonomy ให้เกิดประโยชน์สูงสุด
  2. ยกระดับมาตรฐานการเปิดเผยข้อมูล
  3. เร่งพัฒนากลไกและโครงสร้างพื้นฐานตลาดคาร์บอน

ปัญหาการเข้าถึงเงินทุน ไม่ใช่เรื่องของการขาดความตระหนักรู้ เพราะภาคธุรกิจส่วนใหญ่ต่างทราบดีว่ากฎเกณฑ์สากลและแรงกดดันจาก Supply Chain กำลังเพิ่มขึ้นและหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งผู้เข้าร่วมงานเสวนานี้เห็นไปในทางเดียวกันว่า ธุรกิจยังมองไม่เห็นว่าการลงทุนด้าน Climate จะสร้างผลตอบแทนส่วนเพิ่มหรือสร้างแต้มต่อเหนือคู่แข่งได้อย่างไร สวนทางกับต้นทุนการพิสูจน์ความสีเขียวที่ยังสูง ทั้งค่าใช้จ่ายและภาระในการจัดทำเอกสารและข้อมูลชี้วัด 

ขณะที่ Thailand Taxonomy เองยังเป็นเพียงคู่มืออ้างอิงภาคสมัครใจ ลำพังการมี Taxonomy จึงไม่อาจเปลี่ยนพฤติกรรมได้จริง นอกจากนี้ภาครัฐยังขาดแนวทางการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับอุตสาหกรรม (Sectoral Pathway) ที่ชัดเจน รวมถึงขาดแรงจูงใจที่เป็นรูปธรรม เช่น การจัดซื้อจัดจ้างสีเขียว และเงินสนับสนุน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่ม SMEs ที่จำเป็นต้องได้รับเงินทุนตั้งต้นเพื่อการเปลี่ยนผ่าน

ในขณะเดียวกัน ผู้ร่วมเสวนายังได้ให้ความเห็นเกี่ยวกับมุมของธนาคารและนักลงทุนว่า ความลังเลของนักลงทุนและสถาบันการเงินไม่ได้เกิดจากการขาดสภาพคล่อง แต่เกิดจากความเสี่ยง Climate Change ที่ยังไม่ถูกสะท้อนในต้นทุนโครงการหรือดอกเบี้ยอย่างเหมาะสม ทำให้ไม่สามารถประเมินผลตอบแทนของโครงการได้ถูกต้อง อีกทั้งกฎเกณฑ์กำกับดูแลยังซับซ้อนและคลุมเครือ ตลอดจนความเชื่อมั่นต่อข้อมูลต่าง ๆ ของภาคธุรกิจที่ยังไม่มีความน่าเชื่อถือเพียงพอ ซึ่งมีความเสี่ยงด้าน Greenwashing สูง

อย่างไรก็ตาม หน่วยงานกำกับในภาคการเงินก็ได้พยายามพัฒนากลไกให้ดีขึ้น โดยพัฒนาการล่าสุดในตลาดทุนไทยคือการผลักดัน Transition Bond และ Thailand Amber Bond ซึ่งเชื่อมโยงกับกลุ่มกิจกรรมสีเหลือง (Amber) ใน Thailand Taxonomy เพื่อเปิดทางให้ธุรกิจที่อยู่ระหว่างปรับตัวสามารถระดมทุนเพื่อยกระดับกระบวนการผลิตได้อย่างโปร่งใส โดยการผลักดันตราสารหนี้ชนิดใหม่นี้มีที่มาจากข้อจำกัดในอดีตที่การระดมทุนเพื่อความยั่งยืนมักกระจุกตัวอยู่ในกลุ่ม Green Bond สำหรับโครงการที่เขียวอยู่แล้ว ด้วยเกณฑ์ใหม่นี้ ธุรกิจที่ยังไม่เขียวจะสามารถเข้าถึงแหล่งเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่านได้สะดวกขึ้น โดยอ้างอิงข้อมูลและตัวชี้วัดตามมาตรฐานของ Taxonomy

ขณะที่ในฝั่งสินเชื่อ เริ่มมีการใช้ Thailand Taxonomy ประกอบการพิจารณาสินเชื่อ แต่อาจยังไม่แพร่หลายนัก ตัวอย่างล่าสุดคือ สินเชื่อสีเขียวของบริษัท แสนสิริ ที่ใช้เกณฑ์ดังกล่าวเพื่อเข้าถึงสินเชื่อพัฒนาโครงการคาร์บอนต่ำและยังขยายผลไปถึง Supply Chain กว่า 4,000 บริษัท ทั้งผู้รับเหมาและ Supplier วัสดุก่อสร้าง ผ่านการยกระดับมาตรฐานวัสดุคาร์บอนต่ำและเชื่อมโยงโอกาสเข้าถึงแหล่งทุน เพื่อดึงคู่ค้าทั้งห่วงโซ่ให้เปลี่ยนผ่านไปพร้อมกัน

ผู้ร่วมเสวนาเห็นตรงกันว่า เรายังต้องร่วมมือกันอย่างต่อเนื่องในการพัฒนากลไกให้เหมาะสมมากยิ่งขึ้น รวมทั้งผลักดันให้มีตัวอย่างการใช้งาน Climate Finance ที่หลากหลาย เพื่อให้ภาคธุรกิจสามารถนำไปประยุกต์ใช้ให้สอดคล้องกับบริบทของตน

ภาคธุรกิจ อยากได้เงินทุน ต้องทำอย่างไร

จุดเริ่มต้นที่ยากที่สุดคือการตอบคำถามว่า จะเริ่มลงมือทำอย่างไร ซึ่งคำตอบอยู่ที่การเริ่มจัดการข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้ถูกต้องและน่าเชื่อถือ

สำหรับบริษัทจดทะเบียนและธุรกิจขนาดใหญ่ แม้ภายนอกอาจถูกมองว่ามีความพร้อมมากกว่า แต่ในทางปฏิบัติ การจัดเก็บข้อมูลก๊าซเรือนกระจกกลับต้องอาศัยความร่วมมืออย่างจริงจังจากทุกฝ่ายงานภายในองค์กร ควบคู่ไปกับการดึงคู่ค้าใน Supply Chain ให้ตระหนักถึงความสำคัญของข้อมูลชุดนี้ การเริ่มต้นตั้งแต่วันนี้จึงเปรียบเสมือนการซื้อเวลาให้ได้ลองผิดลองถูกและเตรียมความพร้อมก่อนที่ข้อบังคับทางกฎหมายจะเข้มข้นขึ้น 

อย่างไรก็ตาม การมีเพียงข้อมูลนั้นยังไม่เพียงพอ บริษัทต้องพิสูจน์ให้เห็นถึงความน่าเชื่อถือและความโปร่งใสของข้อมูล เพื่อหลีกเลี่ยงข้อครหาเรื่อง Greenwashing ซึ่งเป็นความเสี่ยงที่นักลงทุนกังวลมากที่สุด 

เมื่อภาคธุรกิจมีข้อมูลตั้งต้นที่ถูกต้องแล้ว การเริ่มเดินทางสู่การเปลี่ยนผ่านจึงจะเป็นได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น ไม่ว่าเป็นการวางแผนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก การลงมือปฏิบัติ หรือการใช้กลไกราคาคาร์บอน ซึ่งตลาดหลักทรัพย์ฯ เองก็มีเครื่องมือและกลไกสนับสนุนให้บริษัทจดทะเบียนเปลี่ยนผ่านได้อย่างราบรื่นและทันการณ์ 

Power of Data: ยกระดับ Platform สู่ Total Solutions Hub

เมื่อข้อมูลมีความสำคัญมาก คำถามในวงเสวนาจึงกลับมาที่เครื่องมือในการช่วยจัดเก็บและคำนวณซึ่งผู้ร่วมงานเห็นตรงกันว่า แพลตฟอร์มคาร์บอนส่วนใหญ่ยังติดอยู่เพียงฟังก์ชันการคำนวณขั้นพื้นฐาน ขณะที่เกณฑ์เปิดเผยข้อมูลภาคบังคับมีขอบเขตที่กว้างกว่าและกำลังกลายเป็นภาระการกรอกตัวเลขอย่างมหาศาล อีกทั้งแหล่งข้อมูลที่ต้องใช้สำหรับนำไปวิเคราะห์กลับอยู่อย่างกระจัดกระจาย

นี่จึงเป็นโจทย์ของผู้พัฒนาแพลตฟอร์ม เพราะตลาดต้องการแพลตฟอร์ม Total Solutions ที่รวบรวมข้อมูลจำเป็นไว้ในจุดเดียว ใช้งานง่าย ช่วยประเมินความเสี่ยงและโอกาส สามารถ Benchmarking ในอุตสาหกรรม และวางแผนลดคาร์บอน (Decarbonization) ได้อย่างครบวงจร 

ก้าวต่อไปของ Climate Finance: จากการลดคาร์บอน สู่ความอยู่รอดอย่างยั่งยืน

ภาคเอกชนไม่สามารถวิ่งบนเส้นทางนี้ได้เพียงลำพัง การสนับสนุนจากภาครัฐและการเดินหน้าไปพร้อมกันทั้งระบบนิเวศคือความจำเป็นเพื่อสร้างรากฐานที่มั่นคง เพราะการเปลี่ยนผ่านไม่ใช่แค่การเอาตัวรอดในประเทศ แต่คือการปลดล็อกโอกาสในตลาดโลก ยิ่งธุรกิจปรับตัวได้เร็วและมีประสิทธิภาพ โอกาสยิ่งเปิดกว้างมากเท่านั้น

หัวใจของ Climate Finance คือการก้าวข้ามจากเพียงการ “Go Green” ไปสู่การสร้าง “Resilience” โครงการที่ดีไม่ใช่เพียงมุ่งแต่จะเป็นสีเขียว แต่สิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าคือการทำให้ธุรกิจมีความเข้มแข็งและยืดหยุ่นต่อแรงกดกันต่างๆ ดังนั้น ภาคธุรกิจจึงควรตั้งต้นตั้งแต่วันนี้ เริ่มจากการจัดการข้อมูลให้ถูกต้อง วางแผนการเปลี่ยนผ่าน ใช้กลไกทางการเงินที่เหมาะสมในการดำเนินการ เพื่อให้ธุรกิจไม่ใช่แค่เพียงอยู่รอด แต่ยังเติบโตได้อย่างยั่งยืนในยุคเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำที่เราทุกคนต้องมุ่งไป