ต่อจากตอนที่ 1 บันทึก SDGs (1): ‘ชล บุนนาค’ ทบทวนการพัฒนาอย่างยั่งยืน 10 ปี ก่อนเส้นตาย 2030 – Quick Win และ Hard Win ของไทย
แม้ตัวชี้วัด SDGs ของไทยจะปรับตัวดีขึ้นในหลายมิติ แต่อีกหลายมิติกลับถดถอย ความท้าทายจึงไม่ใช่เพียงการเร่งทำคะแนนให้ดีขึ้นก่อนปี 2030 แต่คือการเปลี่ยนระบบเศรษฐกิจ กติกา และกลไกภาครัฐ เพื่อให้การพัฒนาที่ยั่งยืนเกิดขึ้นจริง
จากตอนที่แล้ว ผศ.ชล บุนนาค วิเคราะห์พัฒนาการและการขับเคลื่อนของแต่ละภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ เอกชน สถาบันการศึกษา ประชาสังคม และสื่อมวลชน สะท้อนให้เห็นถึงความก้าวหน้าและความถดถอย อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือ ตัวเลขหรือตัวชี้วัดที่แต่ละภาคส่วนยกขึ้นมาเป็นผลงาน ไม่ได้บ่งบอกว่าทุกปัญหาจะได้รับการแก้ไขในทางที่ถูกที่ควร
ผศ.ชล บุนนาค อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และผู้ช่วยอธิการบดีฝ่ายพัฒนาคุณภาพและความยั่งยืน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ชี้ให้เห็นว่า SDGs (Sustainable Development Goals) หรือเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ในฐานะกรอบการพัฒนาระดับโลกที่ครอบคลุมทั้งเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ภายใต้ 17 เป้าหมาย ประเทศต่างๆ ไม่ได้มีโจทย์เพียงทำให้ตัวชี้วัดของตนเองดีขึ้น แต่ต้องขับเคลื่อนการพัฒนาที่เชื่อมโยงกันหลายมิติ โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง และไม่ขยายความเหลื่อมล้ำในมิติเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม
คำถามคือ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2015 (พ.ศ. 2558) ที่ทั่วโลกนำ SDGs เป็นหลักในการประเมินความยั่งยืน เมื่อผ่านไป 15 ปีจนครบกำหนดเป้าหมายในปี ค.ศ. 2030 (พ.ศ. 2573) ทุกองคาพยพต้องทบทวนการทำงานที่ผ่านมาอย่างไร และต้อง take action อย่างไรในช่วงเวลาที่เหลืออยู่ รวมถึงการออกแบบกลไกการขับเคลื่อนความยั่งยืนของประเทศไทยอย่างไร เพื่อให้ความยั่งยืนเกิดขึ้นได้จริง
SDG Index สะท้อนพัฒนาการ ‘ค่อยเป็นค่อยไป’
ผศ.ชล กล่าวว่า หนึ่งในแหล่งข้อมูลที่ได้รับความนิยมในการประเมินสถานะ SDGs ของประเทศต่างๆ คือ SDG Index ซึ่งจัดทำโดยเครือข่ายวิชาการ Sustainable Development Solutions Network (SDSN) จุดเด่นคือการประเมินเป็นประจำทุกปีและจัดอันดับประเทศ ทำให้ผลการประเมินได้รับความสนใจจากทั้งภาครัฐ ภาคธุรกิจ และสังคม
ทว่า การประเมินโดย SDG Index ที่ระบุสถานะอันดับว่าดีขึ้นหรือแย่ลงผ่าน ‘สี’ เป็นจุดที่ต้องพิจารณาอย่างระมัดระวัง
ยกตัวอย่างผลการประเมิน ประเทศไทยมีเป้าหมาย SDGs สถานะสีแดง 6 เป้าหมาย แต่ในการประเมินปีล่าสุดเหลือ 4 เป้าหมาย และมีเป้าหมายสถานะสีเขียว 2 เป้าหมาย ได้แก่ เป้าหมายที่ 1 ขจัดความยากจน และเป้าหมายที่ 4 การศึกษาที่มีคุณภาพ แต่เมื่อพิจารณารายละเอียดของตัวชี้วัด กลับพบว่าการที่เป้าหมายเหล่านี้มีสถานะดีขึ้นไม่ได้หมายความว่าปัญหาความยากจนหรือคุณภาพการศึกษาได้รับการแก้ไขอย่างทั่วถึง
กรณีเป้าหมายที่ 1 ขจัดความยากจน (No Poverty) ได้ใช้เส้นความยากจนสากลของธนาคารโลกที่ระดับ 2.15 และ 4.2 ดอลลาร์สหรัฐต่อวัน ซึ่งประเทศไทยมีผลการประเมินที่ดีเมื่อเทียบกับหลายประเทศกำลังพัฒนา แต่เมื่อพิจารณาจากเกณฑ์เส้นความยากจน ประเทศไทยยังมีประชากรประมาณ 7% ที่อยู่ใต้เส้นความยากจน
ส่วนเป้าหมายที่ 4 การศึกษาที่มีคุณภาพ (Quality Education) ตัวชี้วัดที่ใช้ประเมินครอบคลุมอัตราการเข้าเรียนระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา อัตราการสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษา และอัตราการอ่านออกเขียนได้ ดังนั้น ตัวชี้วัดดังกล่าวไม่ควรนำมาใช้กับทุกประเทศในโลก เนื่องจากมีบริบทที่แตกต่างกัน
ทั้งนี้ ผศ.ชล เสริมว่า บางเป้าหมายที่ดูเหมือนจะได้คะแนนดีขึ้นกลับไม่ได้เกิดจากการแก้ปัญหาโดยตรง แต่เกิดจากการปรับฐานข้อมูลหรือเปลี่ยนตัวชี้วัดที่ใช้ประเมิน ตัวอย่างเช่น เรื่องคุณภาพน้ำทะเล ภายใต้เป้าหมายที่ 14 (Life Below Water) เปลี่ยนจากสถานะสีแดงเป็นสีเขียว หลังมีการปรับปรุงฐานข้อมูลขนาดใหญ่ของโครงการ และเมื่อตรวจสอบย้อนหลังพบว่าข้อมูลฐานของปีก่อนหน้าก็เปลี่ยนไปด้วย
อีกกรณีคือเป้าหมายที่ 2 ขจัดความหิวโหย (Zero Hunger) ซึ่งสถานะปรับจากสีแดงเป็นสีส้ม โดยตัวชี้วัดหนึ่งที่ใช้ประเมินการจัดการไนโตรเจนในภาคเกษตรถูกถอดออก เนื่องจากเป็นการคำนวณจากงานวิชาการที่ไม่มีข้อมูลต่อเนื่องหลายปี
“การเปรียบเทียบผล SDG Index ข้ามปีจำเป็นต้องตรวจสอบทั้งข้อมูลฐาน วิธีคำนวณ และตัวชี้วัดที่ใช้ในแต่ละปี ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะการเปลี่ยนแปลงของสีหรืออันดับ”
อย่างไรก็ตาม ผศ.ชล มองว่า ประเทศไทยยังมีพัฒนาการที่ดีในหลายด้าน เพราะเมื่อพิจารณาข้อมูลย้อนหลัง ควบคู่กับการปรับปรุงฐานข้อมูล พบว่าประเทศไทยมีพัฒนาการดีขึ้นแบบ ‘ค่อยเป็นค่อยไป’
นอกจากนี้ ผศ.ชล เสนอให้พิจารณาข้อมูลจาก SDG Data Gateway โดย UNESCAP และรายงาน Thailand’s Voluntary National Review โดยสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือสภาพัฒน์ ควบคู่กัน เพื่อให้เห็นภาพรวมที่ครอบคลุมมากขึ้น
ข้อมูลจาก UNESCAP ใช้ตัวชี้วัดตามระเบียบวิธีของ SDGs และอาศัยฐานข้อมูลขององค์การสหประชาชาติเป็นหลัก ที่สำคัญ การประเมินดังกล่าวจะดูความก้าวหน้าและถดถอยเมื่อเทียบกับปีฐาน 2015
ส่วนรายงานโดยสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.)เป็นการทบทวนความก้าวหน้า ผ่านมุมมองของหน่วยงานรัฐ ทั้งนี้ รายงานฉบับล่าสุดคือปี 2568 โดยใช้ชื่อว่า รายงานผลการทบทวนการดำเนินงานตามวาระการพัฒนาที่ยั่งยืน ค.ศ. 2030 ระดับชาติโดยสมัครใจของไทย พ.ศ. 2568 (2025 Thailand’s Voluntary National Review on The Implementation of the 2030 Agenda for Sustainable Development)
6 ประเด็นไทยถดถอย
ผศ.ชล กล่าวต่อว่า เมื่อนำข้อมูลจากสามแหล่งมาเปรียบเทียบกัน ทั้งมิติที่ดีขึ้นและแย่ลง พบว่ามี 6 ประเด็นที่ยืนยันไปในทิศทางเดียวกัน โดยเฉพาะตัวชี้วัดที่ยังถดถอยอย่างต่อเนื่อง ดังนี้
(1) ระบบเกษตรและอาหารที่ไม่ยั่งยืน โดยเชื่อมโยงตั้งแต่ภาวะโภชนาการของเด็ก การใช้ปุ๋ยในภาคเกษตร ไปจนถึงมลพิษทางอากาศอย่าง PM2.5 ระบบอาหารจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องการผลิตสินค้าเกษตรหรือความมั่นคงทางอาหาร แต่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมพร้อมกัน ดังนั้น หากสามารถเปลี่ยนระบบเกษตรและอาหารให้มีความยั่งยืนได้ ก็มีโอกาสแก้ไขปัญหาหลายด้านไปพร้อมกัน แทนที่จะต้องแก้ทีละปัญหา
(2) เศรษฐกิจที่ไม่เป็นธรรมและไม่ยั่งยืน ตัวอย่างเช่น สวัสดิการแรงงานที่ยังไม่สอดคล้องกับข้อกำหนดขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) หลายประการ การปล่อยก๊าซเรือนกระจก ขยะอุตสาหกรรม และการท่องเที่ยวที่ยังไม่ยั่งยืน
ขณะเดียวกัน ภาคอุตสาหกรรมมีบทบาทในการสร้างงานลดลง และมูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมไม่ได้เพิ่มขึ้นตามที่ควรจะเป็น นำมาสู่คำถามว่า รูปแบบการเติบโตทางเศรษฐกิจในปัจจุบันสามารถสร้างทั้งงานที่มีคุณภาพและมูลค่าทางเศรษฐกิจในระยะยาวได้มากน้อยเพียงใด
(3) สุขภาวะและศักยภาพของประชาชน สอดคล้องกับความถดถอยของเป้าหมายที่ 4 เรื่องการศึกษาที่มีคุณภาพ ซึ่งมีพัฒนาการที่ต่ำที่สุด นอกจากนี้ ยังมีปัญหาโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) สุขภาพจิต วัณโรคในกลุ่มผู้ต้องขังและแรงงานข้ามชาติ ตลอดจนอุบัติเหตุทางถนน แม้บางตัวชี้วัดจะมีพัฒนาการดีขึ้น แต่ยังเป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไขต่อเนื่อง
(4) การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แม้ประเทศไทยจะให้ความสำคัญกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (mitigation) แต่การปรับตัวต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (adaptation) ยังเป็นโจทย์ใหญ่
ผศ.ชล ย้ำว่า ปัญหานี้ปรากฏอยู่ในหลายเป้าหมาย ตั้งแต่ความสามารถของคนยากจนในการรับมือภัยพิบัติ ความยืดหยุ่นของภาคเกษตร ไปจนถึงความเสียหายในเขตเมืองและการรับมือภัยพิบัติ ซึ่งหลายตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องมีแนวโน้มถดถอย
(5) ความหลากหลายทางชีวภาพ โดยตัวชี้วัด Red List Index โดยสหภาพสากลว่าด้วยการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) ระบุว่า พืชและสัตว์จำนวนมากขึ้นกำลังเคลื่อนเข้าสู่กลุ่มเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ ขณะเดียวกัน ประเด็นพื้นที่อนุรักษ์ก็มีข้อถกเถียงเกี่ยวกับความเพียงพอและวิธีนับตามเกณฑ์สากล
ผศ.ชล อธิบายว่า พื้นที่ป่าชายเลนที่ชุมชนจัดการเองอาจไม่ได้รับการนับเป็นพื้นที่อนุรักษ์ภายใต้เกณฑ์บางประเภท ซึ่งให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์ที่มีการแทรกแซงของมนุษย์น้อย จึงเกิดแนวคิด Other Effective Conservation Measures (OECM) ที่เปิดโอกาสให้การจัดการพื้นที่โดยชุมชนได้รับการยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของการอนุรักษ์ได้
(6) ธรรมาภิบาล ครอบคลุมทั้งการจัดเก็บภาษีที่ต่ำกว่าเกณฑ์ ปัญหาคอร์รัปชัน เสรีภาพสื่อ และสัดส่วนผู้หญิงในรัฐสภา ซึ่งสะท้อนความท้าทายของระบบสถาบันและกลไกที่เอื้อต่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
เมื่อพิจารณาตัวชี้วัดที่ถดถอยอย่างชัดเจน พบว่ามีข้อมูลจากทั้งสามแหล่งสอดคล้องกัน ทั้ง 3 ประเด็น ได้แก่ การเสียชีวิตจากมลพิษและสารเคมี (โดยเฉพาะอย่างยิ่ง PM2.5) การเติบโตทางเศรษฐกิจ และการจัดเก็บรายได้ภาครัฐ
Sustainability Transformation หลักคิดขับเคลื่อนระบบใหม่
ผศ.ชล ตั้งคำถามถึงการขับเคลื่อนความยั่งยืนของประเทศ โดยมีโจทย์สำคัญคือ ‘ระบบ’ โดยประเทศไทยต้องเปลี่ยนระบบการทำงานอย่างไร เพื่อให้ความยั่งยืนเกิดขึ้นจริง
ผศ.ชล กล่าวต่อว่า แนวคิดที่สามารถปรับใช้ได้คือ Sustainability Transformation จากรายงาน Global Sustainable Development Report 2023 ขององค์การสหประชาชาติ เสนอให้มองการเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืนเป็นกระบวนการที่ทำให้เกิดแนวปฏิบัติใหม่ จนเป็นบรรทัดฐานของสังคม แทนที่โฟกัสแค่การทำให้ตัวชี้วัดบางรายการดีขึ้น
โดยกรอบ Sustainability Transformation แบ่งการเปลี่ยนผ่านออกเป็น 3 ระยะ ตามลำดับ ได้แก่
- Emergent phase การเกิดขึ้นของแนวคิดหรือแนวปฏิบัติใหม่ มีการทดลองและสนับสนุนโครงการนำร่อง
- Acceleration phase เมื่อแนวทางที่ทดลองเริ่มเห็นผล ต้องขยายผลให้ผู้คนและองค์กรจำนวนมากขึ้นนำไปใช้ จนเกิดการเปลี่ยนแปลงในวงกว้าง
- Stabilization phase การทำให้แนวปฏิบัติใหม่กลายเป็นเรื่องปกติของสังคม
ขณะเดียวกัน ผศ.ชล กล่าวต่อว่า การเปลี่ยนผ่านยังต้องลดบทบาทของแนวทางที่ไม่ยั่งยืนควบคู่กันไปด้วย มิเช่นนั้น โครงการใหม่อาจเกิดขึ้นโดยที่ระบบเดิมยังคงสร้างปัญหาต่อไป และต้องสร้างกติกา ผลักดันกฎหมาย ออกแบบแรงจูงใจ และปรับโครงสร้างต่างๆ
ผศ.ชล กล่าวถึงความท้าทายว่า ถ้าระบบเศรษฐกิจยังคงดำเนินไปในแนวทางเดิม ต่อให้นำ Sustainability Transformation มาใช้แก้ปัญหา การเปลี่ยนแปลงก็จะเกิดขึ้นยาก และอาจต้องใช้ต้นทุนสูง เนื่องจากต้องตามแก้ไขปัญหาในภายหลังอยู่เรื่อยๆ
เสนอ Unsustainability Index ติดตามประเด็นที่ไม่ยั่งยืน
ผศ.ชล มองว่า SDGs ควรเป็นกรอบหลักในการเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจ ไม่ใช่เรื่องที่แยกออกจากนโยบายเศรษฐกิจหรือใช้เพื่อประกอบรายงานเท่านั้น
แม้ประเทศไทยจะเคยมีแนวคิด BCG (Bio, Circular, Green Economy) ประกอบด้วยเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว ในสมัยรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ โดยมี ดร.สุวิทย์ เมษินทรีย์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุดมศึกษาฯ เป็นผู้เสนอแนวคิด ซึ่งแนวคิดดังกล่าวมีศักยภาพในการเปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจ แต่มีข้อจำกัดคือการปรับใช้ได้จริง แม้จะเป็นแนวคิดที่มีศักยภาพ
ในระดับนโยบาย ผศ.ชล เสนอว่า SDGs ควรเป็นวาระหลักของรัฐบาล หรือ Overarching Agenda ที่ใช้กำหนดทิศทางและหลักการตัดสินใจของนโยบายทั้งหมด
แต่สิ่งสำคัญคือ เมื่อเป้าหมายทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมขัดแย้งกัน รัฐบาลควรมีหลักการตัดสินใจร่วมกันว่า นโยบายใดทิ้งคนบางกลุ่มไว้ข้างหลัง หรือสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่าที่สังคมจะยอมรับได้ โดยหลักการคือ Leave No One Behind หรือการไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง และการรักษาขอบเขตความปลอดภัยของระบบนิเวศโลก (planetary boundaries)
นอกจากนี้ ภาคการเมืองก็ควรมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนความยั่งยืน โดย ผศ.ชล อธิบายว่า หลายพรรคการเมืองมีแนวคิดและกลไกที่ให้ความสำคัญกับประเด็นการพัฒนาอย่างยั่งยืน ตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือ สวัสดิการรัฐหรือระบบประกันภาคบังคับ
ทั้งนี้ ผศ.ชล เสนอแนวคิด Unsustainability Index หรือการติดตามตัวชี้วัดที่สะท้อนความไม่ยั่งยืน เพื่อให้สังคมเห็นปัญหาที่ต้องเร่งแก้ไขอย่างต่อเนื่อง แทนที่จะให้ความสำคัญกับความสำเร็จเพียงด้านเดียว
SDGs ไม่เกิด ต้องออกแบบการทำงานร่วมกันใหม่
จากปัญหาที่ประเทศไทยกำลังเผชิญ ตั้งแต่ระบบเกษตรอาหาร เศรษฐกิจที่ไม่เป็นธรรม คุณภาพการศึกษา การปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และธรรมาภิบาล เห็นได้ว่าความท้าทายเหล่านี้ไม่ได้แยกขาดจากกัน และไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการเร่งทำคะแนนในตัวชี้วัดแค่ด้านใดด้านหนึ่ง
ผศ.ชล กล่าวต่อว่า ปัญหาที่ต้องอาศัยหลายหน่วยงานยังขาดการบูรณาการ ที่สำคัญ ถ้ากติกาและแรงจูงใจยังไม่เอื้อต่อแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน และเป้าหมาย SDGs ยังไม่ถูกนำมาใช้เป็นหลักในการตัดสินใจทางเศรษฐกิจ ประเทศไทยก็ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้
ในทางกลับกัน ถ้าประเทศไทยสามารถทำให้แนวทางที่ยั่งยืนขยายจากโครงการนำร่องไปสู่การปฏิบัติในวงกว้าง และทำให้แนวปฏิบัติเหล่านั้นกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบเศรษฐกิจและสังคม ความยั่งยืนก็จะไม่ใช่เพียงเป้าหมายที่ต้องรายงานผล แต่จะเป็นหลักการที่กำหนดทิศทางการพัฒนาของประเทศ
ผศ.ชล กล่าวต่อว่า ตัวชี้วัดที่พัฒนาได้มักเกี่ยวข้องกับประเด็นที่มีหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งรับผิดชอบโดยตรง ขณะที่ปัญหาซึ่งต้องอาศัยการบูรณาการข้ามหน่วยงานกลับไม่ค่อยคืบหน้า
นี่เป็นข้อจำกัดที่ต่อการขับเคลื่อน SDGs เพราะปัญหาความยั่งยืนส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ภายในขอบเขตของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่จำเป็นต้องทำงานแบบบูรณาการกัน และตราบใดแต่ละหน่วยงานยังทำงานตามภารกิจของตนเอง โดยไม่มีเป้าหมายและกลไกร่วมกัน ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับความยั่งยืนก็ยากที่จะได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ
ยกตัวอย่าง PM2.5 ว่า ปัญหานี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับมาตรการด้านสาธารณสุขเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับเกษตรกรรม การจัดการไฟป่า อุตสาหกรรม การคมนาคม และความร่วมมือข้ามพรมแดน เช่นเดียวกับการเปลี่ยนผ่านระบบอาหารที่ต้องเชื่อมโยงผู้ผลิต ผู้บริโภค ตลาด แรงงาน และนโยบายสิ่งแวดล้อม
ความท้าทายในการขับเคลื่อน SDGs ไม่ใช่แค่การเพิ่มประสิทธิภาพของหน่วยงานแต่ละแห่ง แต่เป็นการออกแบบวิธีทำงานร่วมกันใหม่ ตั้งแต่การกำหนดเป้าหมาย การจัดสรรงบประมาณ ตลอดจนถึงการติดตามผลลัพธ์
หลัง 2030 การพัฒนาที่ยั่งยืนไปต่ออย่างไร
เมื่อกรอบเป้าหมาย SDGs จะสิ้นสุดลงในปี 2573 ในแวดวงวิชาการและเวทีระหว่างประเทศเริ่มหารือถึงทิศทางของกรอบการพัฒนาที่ยั่งยืนในระยะถัดไป
ผศ.ชล กล่าวต่อว่า ข้อเสนอหนึ่งที่มีการพูดถึงคือ การคงกรอบเป้าหมายหลัก 17 ข้อไว้ เนื่องจากยังครอบคลุมประเด็นสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืนได้ค่อนข้างครบถ้วน แต่ปรับรายละเอียดภายในให้สอดคล้องกับความท้าทายที่เปลี่ยนไป โดยตัวชี้วัดบางรายการที่มีความก้าวหน้าจนใกล้บรรลุเป้าหมายแล้วอาจถูกถอดออก และเพิ่มประเด็นใหม่ เช่น AI อวกาศ สันติภาพ การหลอกลวงทางออนไลน์ และการค้ามนุษย์ เพื่อให้กรอบการพัฒนายังคงตอบโจทย์สถานการณ์โลก
ผศ.ชล กล่าวต่อว่า ประเด็นที่ยังต้องหารือกันต่อไปคือ กรอบเวลาใหม่ควรเป็นรอบละ 15 ปีเหมือน SDGs ปัจจุบัน หรือควรมีความยืดหยุ่นและปรับเป้าหมายได้ต่อเนื่องตามสถานการณ์ อีกประเด็ฯคือ วาระการแก้ปัญหา Climate Change ในระยะยาวสอดคล้องกับเป้าหมาย Net Zero ของโลกได้อย่างไร
ผศ.ชล กล่าวต่อว่า การหารือเรื่อง SDGs หลังปี 2030 ไม่ได้มีคำถามเพียงแค่ว่า จะเพิ่มหรือลดตัวชี้วัดใด แต่เป็นการทบทวนว่าระบบความร่วมมือระหว่างประเทศที่มีอยู่ สามารถสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงที่โลกต้องการได้มากน้อยขนาดไหน
ผศ.ชล ทิ้งท้ายว่า ในโอกาสที่เข้าใกล้ปี 2573 (ค.ศ. 2030) คำถามสำคัญไม่ใช่ว่าประเทศไทยจะบรรลุ SDGs ได้กี่เป้าหมาย หรืออันดับจะขยับขึ้นไปอยู่ตรงไหน หากเป็นการสร้างระบบที่ทำให้ความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจเดินไปพร้อมกับความเป็นธรรมทางสังคมและการรักษาสิ่งแวดล้อมได้อย่างไร
