……
เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 ที่ผ่านมา สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) จัดสัมมนาสาธารณะประจำปี 2569 ภายใต้หัวข้อ “ความ (ไม่) มั่นคงของคนไทยในโลกที่ไม่แน่นอน” โดยมีเวทีเสวนาเรื่อง “สร้างความมั่นคงให้คนไทยในโลกที่ไม่แน่นอนได้อย่างไร?” มีนายบรรยง พงษ์พานิช ประธานกรรมการบริหาร ธนาคารเกียรตินาคินภัทร จำกัด (มหาชน), รศ.ดร.ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร, น.ส.เพียงพนอ บุญกล่ำ ที่ปรึกษาผู้นำฝ่ายค้าน และ น.ส.สฤณี อาชวานันทกุล ผู้อำนวยการ Climate Finance Network Thailand ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
……
รัฐถ่ายโอนความเสี่ยงให้ประชาชน
น.ส.สฤณี เปิดประเด็นว่า ที่ผ่านมาเวลาเจอความเสี่ยงหรือความไม่มั่นคง รัฐไม่ค่อยลดความเสี่ยง หรือถ่ายโอนความเสี่ยง (Risk Transfer) เพื่อประชาชน ในทางกลับกัน ยังพยายามโอนความเสี่ยงของตัวเองมาให้เรา แย่ไปกว่านั้น หากรัฐถูกยึดโดยกลุ่มผลประโยชน์ ไม่ว่าจะเป็นทุนเทา ทุนผูกขาด ทุนต่างชาติ ทุนข้ามชาติ ทุนบ้านใหญ่ กลุ่มผลประโยชน์เหล่านี้ก็อาจจะฉกฉวยกลไกของรัฐ โยนความเสี่ยงมาที่ประชาชนเพิ่มเติม
นี่คือโจทย์หนึ่งที่ส่วนตัวคิดว่าเป็นอันตราย กล่าวคือ มันอาจจะมีความเสี่ยงหรือความไม่มั่นคงบางอย่างที่เราอาจไม่รู้ตัวว่ามี หรือต้นทุนถูกซ่อนอยู่ภายใต้การอำพรางด้วยวาทกรรมบางอย่าง เพื่อให้เราคิดหรือเข้าใจผิดไปเองว่ามันต้องเป็นแบบนี้ ไม่มีทางเลือกอื่น
ยกตัวอย่างในส่วนของงานที่กำลังทำอยู่ที่ CFNT ที่ติดตามประเด็นเรื่องการเงินเพื่อรับมือโลกรวน (Climate Finance) โดยได้ไปดูโจทย์เรื่องแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศ (ร่างแผน PDP 2026) พบว่าเป็นตัวอย่างหนึ่งของการย้ายความเสี่ยงมาที่ประชาชน คือในแผนร่าง PDP 2026 บอกว่ามีทางเลือก 4 ทาง 4 ฉากทัศน์ ซึ่งฟังดูดีมาก เพราะระบุว่าเราจะมีพลังงานสะอาดกี่เปอร์เซ็นต์
แต่เมื่อดูเข้าไปในรายละเอียดทั้ง 4 ฉากทัศน์ มีการแบ่งเป็น 2 ช่วง ช่วงที่หนึ่งคือ 11 ปีแรก จากปีนี้จนถึงปี 2037 ซึ่งพบว่าเราไม่มีทางเลือกเลย เขาปักหมุดไว้เหมือนเดิม หมายความว่า ตั้งเป้าว่าจะมีโรงไฟฟ้าก๊าซเพิ่มขึ้น 9,100 เมกะวัตต์ จากแผนเดิมที่มีเยอะอยู่แล้วคือ 6,300 เมกะวัตต์
นอกจากนี้ ผลจากร่างดังกล่าว ถ้าล็อก 11 ปีแรกไว้แบบนี้ การที่มีก๊าซเข้ามาเยอะโดยไม่มีทางเลือก ก็จะต้องมีการติดเรื่องการดูดซับและกักเก็บคาร์บอน (CCS) เพิ่มขึ้น ซึ่งเมื่อดูในแผนทั้ง 4 ฉากทัศน์ บอกว่าประมาณ 20-30 ล้านตัน ซึ่งทุกวันนี้มีโครงการดูดซับและกักเก็บคาร์บอนจากภาคพลังงานรวมกันทั้งโลกประมาณ 63 ล้านตัน
เพราะฉะนั้น ถ้าประเทศไทยจะดูดซับและกักเก็บคาร์บอนกันอย่างมโหฬาร เราจะติดท็อป 5 หรือ 10 ของโลกในการทำ CCS ทำให้เกิดคำถามว่า เราจะวิ่งไปสู่ Net Zero ได้อย่างไร นี่คือสิ่งที่หลายคนใช้คำว่า “กับดักฟอสซิล” “กับดักก๊าซ”
ทำไมเราถึงไม่คิดว่า 11 ปีแรกเรามีทางเลือก ทำไมถึงได้ผลักทางเลือกต่างๆ ไปที่ 10 กว่าปีหลัง จึงเป็นที่มาที่เรียกร้องว่าต้องเปิดให้เลือกได้ด้วย ดูความสมเหตุสมผล จะเอาพลังงานสะอาด พลังงานหมุนเวียน เข้ามาเร็วกว่าเดิมได้ยังไงบ้าง ต้องลงทุนอะไรบ้าง
นี่คือตัวอย่างของการถ่ายโอนความเสี่ยง เพราะ หนึ่ง ทำให้เราเข้าใจผิดว่าเราไม่มีทางเลือก สอง ต้นทุนแฝงในเรื่องการดูดซับและกักเก็บคาร์บอน ซึ่งตัวเลขต้นทุนที่แท้จริงน่าจะสูงกว่าที่มีการอธิบาย ยังไม่นับภาษีคาร์บอนต่างๆ ที่เข้ามาอีก
และจากตัวอย่างที่อธิบายข้างต้น ผลกระทบโดยตรงที่จะตกมาที่ประชาชนก็คือค่าไฟจะแพงขึ้น แต่ส่วนตัวมองว่าอาจจะไม่ใช่ประเด็น เท่ากับประเด็นเรื่องค่าไฟที่แพงขึ้นนั้นยุติธรรมหรือไม่ เกิดจากการคิดคำนวณเพื่อประชาชนหรือไม่ เอาทางเลือกมาวางให้ประชาชนเห็นหรือไม่
โครงสร้างกฎหมายที่ไม่มั่นคง
น.ส.เพียงพนอ มองว่า ประเทศไทยมีปัญหาในเรื่องโครงสร้างเชิงกฎหมายที่ค่อนข้างเยอะ ทั้งกฎหมายที่ล้าสมัย และคิดไม่ครบ รวมถึงมักใช้กฎหมายเป็นข้ออ้าง มากกว่าใช้กฎหมายอย่างถูกต้องและรับผิดชอบ ขาดธรรมาภิบาล หรือ Governance ซึ่งมีความสำคัญตั้งแต่การเข้าสู่อำนาจ ไปจนถึงความรับผิดรับชอบ
ดังนั้น ประเทศจะมั่นคงได้ ต้องมีโครงสร้างพื้นฐานที่แข็งแรง เหมือนกับร่างกายคนที่มีสุขภาพแข็งแรง แต่ปัจจุบันประเทศเกิคความไม่มั่นคงของโครงสร้างทางกฎหมาย ตั้งแต่รัฐธรรมนูญที่ขาดการตรวจสอบการเข้าสู่ตำแหน่ง ไปจนถึงการคอร์รัปชันตั้งแต่กระบวนการพยานหลักฐานไปจนถึงชั้นตัดสิน เหมือนซีรีส์เรื่องทนายปีศาจ สะท้อนถึง Governance ที่มีปัญหา
ขยายรัฐ ไม่ลดรัฐ ยิ่งน่ากังวล
นายบรรยง กล่าวว่า หากพูดถึงความมั่นคง คำถามแรกคือใครมั่นคง รัฐ ประเทศ หรือประชาชนมั่นคง แต่สำหรับประชาชน ส่วนตัวคิดว่าความมั่นคงคือการมีปัจจัย 4 ครบถ้วนที่จะดำรงไปได้ตลอดชีวิต แต่ปัจจุบันปัจจัย 4 ไม่เพียงพอ ยังมีปัจจัยที่ 5 คือ “อากาศสะอาด” ที่หายใจได้
ส่วนในทางเศรษฐศาสตร์ สิ่งที่ทำให้มั่นคงระยะยาวมากที่สุดคือ “การเติบโต” แต่ประเทศไทยเติบโตแย่มายาวนาน และถ้าดูไส้ในพบว่า เราเติบโตต่ำกว่าการขาดดุลงบประมาณมา 5-6 ปีติดต่อกัน แปลว่ารัฐบาลไฟแนนซ์การเติบโต หรือไม่ก็เอาลูกหลานมาไฟแนนซ์การเติบโตปัจจุบัน ซึ่งยิ่งขยายรัฐ ยิ่งน่ากังวล
เพราะฉะนั้น จริงๆ แล้วการขยายบทบาทรัฐในพื้นที่ที่จำเป็นเพื่อรับแรงกระแทก จำเป็นต้องให้รัฐทำ แต่ความสำคัญคือ จะลดรัฐภาคอื่นๆ ได้อย่างไร อันนี้เป็นประเด็นสำคัญมาก ถ้าไม่ลด เราไม่มีกำลังที่จะขยายรัฐ ขยายบทบาท ขยายขนาด หรือเอาออกไป
ส่วนตัวมองว่ามีหลายมิติที่จะลดได้ เช่น ลดการขาดดุลจากการขึ้นภาษี แต่ขึ้นภาษียังไงที่จะไม่ทำให้การเติบโตลดลงไปอีก สิ่งที่ทำได้ในระยะสั้นคือ เราจะเก็บภาษีจาก K-shaped ส่วนบนได้อย่างไร โดยไม่ไปกระทบ K ส่วนข้างล่าง แต่คิดในอีกมุมหนึ่ง ในระยะสั้น หากเราต้องการเงิน ต้องการทรัพยากร การขายของเก่ากินบ้างก็ไม่น่าจะแปลกอะไร ยังไม่พูดถึงการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ
ระบบที่ประชาชนไม่มั่นคง
นายบรรยง กล่าวเพิ่มเติมว่า หากไล่ดูงบประมาณแผ่นดินของไทย คิดเป็น 20-21% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ดูเหมือนไม่ใหญ่ถ้าเทียบกับประเทศแถบยุโรป แต่ยุโรปอย่างสวีเดน งบประมาณแผ่นดินเป็น 50% ของ GDP แต่ 80% ของงบประมาณเป็น Redistribution ที่เกี่ยวกับความมั่นคงของประชาชนโดยตรง คือรัฐสวัสดิการนั่นเอง แต่ของไทย งบประมาณ 21% ของ GDP เป็นงบเงินเดือนสูงที่สุด และสวัสดิการข้าราชการ ประมาณ 40% ของงบประมาณทั้งหมด
“ดังนั้น ที่บอกว่าคนไม่มั่นคงคือประชาชน แต่ข้าราชการมั่นคง สวัสดิการไปถึงพ่อ แม่ ลูก แถมมั่นคงจนตลอดชีวิต ต้องขอโทษข้าราชการ แต่มันเป็นระบบที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ ซึ่งทำให้ภาคหนึ่งมั่นคง อีกภาคหนึ่งอ่อนแอ เพราะทรัพยากรมีอยู่จำกัด”
เพิ่ม Productivity – เปิดเสรีภาคบริการ
นายบรรยง กล่าวอีกว่า นิยามความมั่นคงก็คือการเติบโต ซึ่งประเด็นสำคัญในการเติบโตของรายได้ สำคัญคือการเพิ่ม “Productivity” ซึ่งประเด็นใหญ่ของประเทศไทยคือ Productivity เกือบทุกภาคส่วนแทบไม่เพิ่มขึ้นเลย สอดคล้องกับข้อเสนอของทีดีอาร์ไอเรื่องการเปิดเสรีภาคบริการ ซึ่งเป็นคีย์สำคัญมาก
ทั้งนี้ ภาคบริการหลักๆ ของไทย มักจะมีกฎหมายห้ามต่างชาติถือหุ้นเกินครึ่ง พอเป็นอย่างนี้ ก็เป็นการ Protect ผู้ประกอบการ คือคุ้มครองเจ้าสัว แต่ไม่ได้คุ้มครองผู้ดำเนินการ จึงทำให้ภาคบริการเราไม่เปิดเสรี
โดยปัจจุบัน ภาคบริการมีอยู่ 4 ลักษณะ หนึ่งคือ เป็น Non-tradable ต่างชาติมาแข่งก็ไม่ได้ เราเลยแข่งกันเอง สองคือ ภาคที่สามารถสร้าง Oligopoly หรือ Monopoly ได้ง่าย สามคือ ภาครัฐปกป้องได้และมักนำไปสู่การคอร์รัปชันอย่างกว้างขวาง และสี่คือ ชาตินิยม กล่าวคือ คนไทยที่ทำเทเลคอม ธนาคาร ประกันภัยได้ มีไม่กี่ตระกูล เราไปปกป้องเขาบนต้นทุนของผู้บริโภค และต้นทุนของศักยภาพการแข่งขันของประเทศ
อีกส่วนหนึ่งคือรัฐวิสาหกิจ ที่มักจะได้สิทธิพิเศษ เพราะฉะนั้น ถ้าเราวัด Productivity รัฐวิสาหกิจ ซึ่งประกอบธุรกิจที่เป็นโครงสร้างพื้นฐาน มันเลยไม่ Efficient เมื่อไม่มีประสิทธิภาพ จะให้ทั้งระบบมีประสิทธิภาพจึงเป็นเรื่องยาก
สร้าง ‘Resilience’ ของเมืองให้มั่นคง ด้วยสปริง 4 อัน
ดร.ชัชชาติ กล่าวถึงความมั่นคงในมิติของเมืองว่า คือการสร้าง “Resilience” กล่าวคือ หากมีเหตุการณ์ใดเกิดขึ้น เราจะ Bounce Back กลับมาได้แค่ไหน หากมองในภาพใหญ่ ส่วนตัวเชื่อว่าเราต้องมีสปริงถึงจะ Bounce ได้ ซึ่งไม่เพียงแต่ภาครัฐ แต่ต้องมี 4 อันประสานกัน
หนึ่งคือ นักวิชาการ ที่ต้องมีเรื่องความรู้และ เทคโนโลยีที่เหมาะสม สองคือภาครัฐ คอยอำนวยความสะดวกและคุมกฎต่างๆ สามคือภาคเอกชน ที่มีส่วนร่วมทำให้เมือง Resilience มากขึ้น และสี่คือภาคประชาชน ซึ่ง 4 ส่วนนี้ ต้องเป็นเกลียวที่เข้มแข็ง และทำให้เมือง Bounce Back ขึ้น ไปหวังแต่ภาครัฐหรือภาคเอกชนให้มาช่วยคงไม่ได้
ยกตัวอย่างความไม่แน่นอนเรื่อง Climate Change เรารู้ว่ามาแน่ เช่น น้ำท่วมกรุงเทพฯ ล่าสุด พบว่าสิ่งที่เราออกแบบไว้เพื่อรองรับฝนที่ตกในปริมาณมากมันรับไม่ได้ จึงเกิดน้ำท่วมรุนแรง ดังนั้น หัวใจแรกคือต้องมีการใช้ข้อมูลใหม่ ไม่สามารถอ้างอิงข้อมูลในอดีตได้อีกแล้ว ฉะนั้น โลกใหม่ที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน คือต้องมี ”ฉากทัศน์ใหม่” เราต้องทำโมเดลใหม่ให้ชัดเจนว่าพื้นที่ไหนมีความเสี่ยง
“กรุงเทพฯ เจอความเสี่ยงรอบด้านทั้งน้ำเหนือ น้ำหนุน และน้ำฝน ที่ล่าสุดมันตกลงมามากกว่าความสามารถในการดูดออก ฉะนั้น สิ่งที่กรุงเทพฯ ต้องรับมือคือทำ Scenario Planning ข้อมูลเก่าเราไม่เอาแล้ว ต้องทำโมเดลใหม่ ฝนตก 300 มิลลิเมตร ตรงไหนท่วมบ้าง และทำ Risk Location ให้ดี ปรับวิธีคิดในแง่ของการระบายน้ำ หัวใจคือต้องระบายน้ำลงมา ในฉากทัศน์ของการพิจารณา คงต้องดูการระบายน้ำออกให้เร็วมากขึ้น โดยใช้อุโมงค์ต่างๆ”
“แต่ปัญหาอย่างหนึ่งที่เราเจอเยอะคือ เรื่องความไว้วางใจ ซึ่งเป็นปัญหาหลัก พอเราขาดความไว้วางใจกัน ประชาชนก็มองว่าเราไม่โปร่งใส เราก็ไม่ค่อยเชื่อประชาชน พอขาดคำว่า Trust โครงการต่างๆ ก็ทำยาก อย่างไรก็ตาม แนวคิดคืออาจจะต้องคิดใหม่ในหลายเรื่อง ทั้งตัวเลขข้อมูล และวิธีการบริหารความเสี่ยงต่างๆ”
“Empower” ประชาชน
ดร.ชัชชาติ เชื่อว่า หนึ่งในสปริง 4 อัน คือ ประชาชน มีส่วนสำคัญ แต่เราต้อง Empower ประชาชน ยกตัวอย่างเช่น กรุงเทพฯ ดูแลประชาชนกลุ่มเปราะบางติดเตียงตามชุมชนต่างๆ ราว 17,000 คน แต่ถึงเวลาวิกฤติ การเข้าไปถึง 17,000 คนทันทีคงเป็นเรื่องยาก แต่ถ้าชุมชนมีความเข้มแข็ง เช่น พัฒนาให้มีประธานชุมชนที่เข้มแข็ง สามารถช่วยคนติดเตียงออกมาศูนย์พักพิงทันที แต่หัวใจคือต้อง Empower ประชาชน ให้เขามีอำนาจในการตัดสินใจ มีข้อมูลคนเปราะบางที่อยู่ในพื้นที่ สร้างให้คนในชุมชนเข้าใจปัญหาในบริบทนั้นๆ รัฐไม่ได้รู้ทุกอย่าง แต่ถ้าเรากระจายอำนาจให้คน โดยเฉพาะคนที่มีกลุ่มเปราะบางอยู่ เขามี Know-How ที่จะช่วยตัวเองได้ด้วย
ดร.ชัชชาติ ยังกล่าวเสริมเรื่อง Productivity ในส่วนของเมืองด้วยว่า หัวใจคือ คน ธุรกิจ และศาลาว่ากลางเป็นตัวเชื่อม เพราะคนต้องการคุณภาพชีวิตที่ดี ธุรกิจก็ต้องการ Productivity เพราะฉะนั้นหัวใจของเมืองคือทำสองเรื่องนี้ให้ดี
“ในอนาคตเราไม่ได้แข่งกันแค่เรื่องเงินลงทุน แต่เราแข่งการดึงคนเก่ง ที่อยากจะเข้ามาอยู่ในเมืองที่มี Productivity และมีคุณภาพชีวิตที่ดี
อีกความท้าทายคือเรื่องสังคมสูงวัย ปัจจุบันกรุงเทพฯ มีผู้สูงวัยประมาณ 1.3 ล้านคน คิดเป็น 25% เขตที่มากที่สุดคือสัมพันธวงศ์ 35% ส่วนเขตที่น้อยที่สุดคือหนองจอก 19% เนื่องจากคนรุ่นใหม่หนีออกจากเมืองชั้นในไปซื้อที่อยู่อาศัยรอบนอก
ที่เป็นวิกฤติคือ ในจำนวนสูงอายุ 1.3 ล้านคน พบว่า 70% ไม่มีงานทำ และ 40% ไม่มีเงินเก็บเลย ซึ่งในศักยภาพของ กทม. เราดู 3 ด้าน ไม่ให้ป่วย ไม่ให้เหงา และมีงานทำ เช่น ใช้เทคโนโลยีเชื่อมโยงโรงพยาบาลกับบ้านผู้สูงอายุ มีหมอคอยดูแลการเจ็บป่วย มีโรงเรียนผู้สูงอายุให้ความรู้ ฝึกอาชีพด้านต่างๆ ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์
“Resilience”…ทางรอด
น.ส.สฤณี กล่าวเพิ่มเติมในประเด็นนี้ว่า โลกทุกวันนี้อาจจะมั่นคงไม่ได้แล้ว ในแง่ที่จะคาดหวังให้ชีวิตเราเหมือนเดิม หรือไม่เจอแรงกระแทกใดๆ แต่สิ่งที่เราควรจะสร้างได้คือ “Resilience” ถ้าสามารถสร้างศักยภาพตรงนี้ได้ ต่อให้เจอแรงกระแทกหรือเจอความไม่แน่นอน เราก็อาจจะรับมือได้ นี่คือโจทย์ใหญ่
โดยในส่วนประเด็นปัญหาเรื่องโลกรวน แต่ละพื้นที่ได้รับผลกระทบไม่เหมือนกัน ผลกระทบที่เกิดวงกว้าง ก็จะต้องอาศัยการจัดการแบบรวมศูนย์ เช่น น้ำท่วมใหญ่ แต่ผลกระทบบางเรื่องที่เกิดในระดับพื้นที่ หากรอการจัดการจากส่วนกลาง คงจะช้าเกินไป
ดังนั้น จริงๆ แล้วเรื่องภาวะโลกรวนน่าจะเป็นประเด็นหนึ่งที่ทำให้ต้องมาคิดเรื่องกลไกการกระจายอำนาจ กระจายการตัดสินใจ ซึ่งส่วนตัวสนใจเรื่องการ “ทำการเงินให้เป็นประชาธิปไตย” เช่น ทำยังไงให้ชุมชนได้รู้จักกับกลไกระหว่างประเทศ เช่น Green Climate Fund ที่โดยหลักการ จะให้ทุนสนับสนุนโครงการเพื่อการปรับตัว
แต่ปัญหาก็คือ กว่าโครงการที่มีศักยภาพจะมาถึงเรา และเป็นประโยชน์กับชุมชนจริงๆ มันมาถึงยากมาก เพราะติดปัญหาต่างๆ เช่น ขนาดชุมชนที่เล็ก เข้าไม่ถึง หรือเรื่องการตรวจสอบต่างๆ ส่วนตัวจึงสนใจเรื่องการเชื่อมต่อตรงนี้ ซึ่งในระดับประเทศ ก็อาจจะต้องคิดเรื่องนี้เช่นกัน
ยกตัวอย่างเช่น เป็นไปได้หรือไม่ที่จะให้ระดับเทศบาลหรือท้องถิ่นระดมทุนกันเองได้ โดยอาจไม่จำเป็นต้องไปออกหุ้นกู้อะไร แต่สร้างให้เป็นกลไกการเงินระดับท้องถิ่น คิดว่าเรื่องพวกนี้เราควรจะต้องคุยกัน เพื่อทำให้ระยะห่างระหว่างการจะต้องหาทรัพยากรกับการแก้ปัญหามันชิดกันมากขึ้น
อีกประเด็นในเรื่องการเสริมพลัง ที่ประเทศไทยให้ความสำคัญกับภาคประชาสังคมหรือชุมชนน้อยเกินไป เวลาพูดถึงการแก้ปัญหา มักจะพูดถึงรัฐกับเอกชน แต่ที่จริงแล้ว เรามีภาคประชาสังคมที่เข้มแข็งมาก และถ้าคิดต่อไปอีก คำว่ารัฐ ไม่จำเป็นต้องแปลว่ารัฐบาลหรือหน่วยงานราชการ แต่มีวิธีคิดหรือการจัดการใหม่ เช่น เอาเงินสาธารณะ (Public Finance) มาให้ภาคประชาสังคมหรือชุมชนบริหารจัดการเองมากขึ้น โดยมีกลไกการตรวจสอบที่ชัดเจน
ดังนั้น เวลาพูดเรื่องการเสริมพลัง ในอนาคตควรจะต้องมาจากฐานราก จากความต้องการของชุมชนจริงๆ มากขึ้น แต่จะทำอย่างไรให้ศักยภาพของส่วนกลางมาเชื่อมต่อกันได้ติด
ตัวอย่างหนึ่งคือเรื่องข้อมูล อย่างเช่น ประเด็นความเสี่ยงโลกรวน (Climate Risk) ถ้าพูดถึงระดับชุมชน ระดับปัจเจก เราอาจไม่มีข้อมูลว่าเราเสี่ยงอะไรบ้างจากภาวะโลกรวน ก็ต้องอาศัยศักยภาพของส่วนกลางในเรื่องของการทำข้อมูลความเสี่ยงที่ประชาชนเข้าถึงได้ จากหลักคิดและเครื่องมือเรื่อง Open Data
แต่ในกลไกการเสริมศักยภาพจริงๆ เพื่อใช้ข้อมูลให้เป็นประโยชน์จริงๆ จะทำยังไงให้กระจายมาถึงผู้ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด ดังนั้น เรื่องโลกรวนเรื่องเดียวก็มีโอกาสที่จะคิดใหม่ ในเรื่องของวิธีการแบ่งสันปันส่วน หรือการจัดการเรื่องบทบาทภาครัฐในความหมายส่วนกลาง บทบาทของเงินสาธารณะ และการต่อท่อหรือเสริมพลังของประชาชนและชุมชน
กระจายอำนาจให้ ‘คนตัวเล็กตัวน้อย’ สร้างการเปลี่ยนแปลง
จากปัญหาและความท้าทายต่างๆ ดร.ชัชชาติ มีข้อเสนอเรื่องการ “Empowering People” กระจายอำนาจให้คนตัวเล็กตัวน้อย โดยยกประสบการณ์ลงพื้นที่น้ำท่วมกรุงเทพฯ ครั้งล่าสุด ที่เห็นคนลำบากจำนวนมาก แต่บ้านหลังหนึ่งที่เขตลาดกระบัง มีพ่อพิการอยู่กับลูกเป็นออทิสติก แต่อยู่ได้ไม่อดตาย เพราะคนในสังคมช่วยดูแล เป็นเรื่องที่อาจไม่เห็นในภาพใหญ่ แต่หากเราสามารถทำให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง และมีอำนาจตัดสินใจดูแลกันเอง จะเป็นสปริงที่แข็งแรงช่วยให้สังคมมี Resilience
นายบรรยง เสนอว่า ประเทศไทยมีเรื่องมากมายให้ทำ แต่หากวันนี้เสนอได้แค่เรื่องเดียว คงเป็นเรื่องที่พึ่งคุยกับองค์กรต่อต้านคอร์รัปชันว่าจะเสนอรัฐบาล ผ่าน ป.ป.ช. คือให้รัฐวิสาหกิจ 52 แห่ง ต้องเข้ามาตรฐานการเปิดเผยข้อมูลและความโปร่งใสสำหรับ GLC (Government-Linked Companies) ตามแนวทางของ OECD
โดยการเปิดเผยข้อมูลรายละเอียดจะช่วย 2 อย่าง อย่างแรกคือ จะทำให้การคอร์รัปชันเกิดยากขึ้น อย่างที่สองคือ จะทำให้การวิเคราะห์การตามจี้ Productivity ทำได้ง่ายและสะดวกขึ้น เพราะเรื่อง OECD อยู่ในบริบทการทำงานของรัฐบาลอยู่แล้ว
น.ส.เพียงพนอ เสนอว่า อยากให้นายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีบริหารราชการแผ่นดินภายใต้ “หลักนิติธรรม” (Rule of Law) บังคับใช้กฎหมายอย่างเป็นธรรมตามหลักธรรมาภิบาล ตามที่แถลงต่อรัฐสภา ซึ่งเป็นเรื่องที่รัฐบาลต้องทำ ไม่ว่าใครเข้ามาเป็นรัฐบาล
ขณะที่ น.ส.สฤณี เสนอว่า ประชาชนสามารถสร้างความมั่นคงได้ ด้วยการเริ่มทำจากตัวเอง โดยการช่วยกันรณรงค์ให้มองเห็นว่า ความไม่มั่นคงของเราในหลายเรื่องไม่ได้เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ แต่เกิดจากการที่ใครสักคนหนึ่ง หรือกลไกรัฐที่ถูกยึดโยนความไม่มั่นคงมาให้เรา เพื่อให้กลุ่มบางกลุ่มมั่นคงมากขึ้น
จึงสำคัญที่เราต้องช่วยกันทำให้เห็นและแยกแยะให้ได้ว่า เรื่องไหนเป็นความไม่มั่นคงโดยธรรมชาติ ก็ต้องช่วยกันเสริมศักยภาพ ส่วนเรื่องที่ไม่เป็นธรรมชาติ เราต้องตระหนักในพลังของประชาชนและเชื่อในพลังของคนตัวเล็กตัวน้อยที่จะเสริมสร้างการเปลี่ยนแปลง
“การเสริมพลังหรือ Empower มันมีเครื่องมือที่น่าสนใจเยอะมากในโลกยุคใหม่ ที่ไม่จำเป็นต้องรอภาครัฐ เพียงแต่มันอาจจะอยู่กันกระจัดกระจาย ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยการออกแบบและรวมพลังกันให้เป็นระบบและมีพลังมากขึ้น”
