1721955
ผู้หญิงคนหนึ่งกำลังจมน้ำ น้ำตาไหลออกจากดวงตาที่ปิดสนิท แต่ในหัวเธอกลับคิดว่ายอมจมเสียยังดีกว่าเรียกแบรดมาช่วย คนดูอาจอยากรู้ทันทีว่าแบรดทำอะไรให้เธอโกรธขนาดนั้น ทั้งที่เรายังไม่ทันรู้ด้วยซ้ำว่าทั้งคู่เป็นใคร
นี่คือ Drowning Girl ภาพปี 1963 ของรอย ลิคเทนสไตน์ (1923-1997) หนึ่งในภาพที่ทำให้คนจำนวนมากจำหน้าตาของ ป๊อปอาร์ตได้ เส้นขอบหนา สีแบน จุดเล็กๆ และอารมณ์รักรันทดที่ดูจะท่วมท้นยิ่งกว่าคลื่นรอบตัวเธอ ทุกอย่างคุ้นตาราวกับภาพจากหนังสือการ์ตูน ซึ่งก็มีเหตุผลง่ายๆ เพราะต้นทางของมันอยู่ในหนังสือการ์ตูนจริงๆ
วันที่ 11 ตุลาคม 2026 พิพิธภัณฑ์ Whitney ในนิวยอร์กเปิดนิทรรศการ Roy Lichtenstein: Like New ย้อนสำรวจงานของเขาตั้งแต่ช่วงต้นจนถึงปลายชีวิต เป็นนิทรรศการย้อนหลังผลงานของเขาครั้งแรกในนิวยอร์กนับจากปี 1993 ภัณฑารักษ์เม็ก ออนลี และศิลปินอเล็กซ์ ดา คอร์เต ชวนกลับมามองคนที่เราจำสไตล์ได้ขึ้นใจ ว่ายังมีอะไรให้ดูนอกเหนือจากหน้าผู้หญิงร้องไห้และจุดสีบนแก้ม
จังหวะนี้น่าสนใจ เพราะเราใช้ชีวิตอยู่กับการยืมภาพกันแทบตลอดวัน ครอปรูป เปลี่ยนคำบรรยาย ทำมีม แชร์ภาพต่อ หรือใช้เครื่องมือเปลี่ยนภาพให้ดูเป็นอีกสไตล์หนึ่ง ภาพเดิมเดินทางไปเรื่อยๆ และความหมายก็เปลี่ยนตาม สิ่งที่ลิคเทนสไตน์ทำเมื่อกว่าหกสิบปีก่อนจึงกลับมาอยู่ใกล้ตัวเรามาก
จุดที่มาจากแปรงขนสุนัข
ลิคเทนสไตน์ สร้างชื่อจากการหยิบภาพในสื่อสิ่งพิมพ์มาจัดองค์ประกอบใหม่ แล้ววาดขยายลงบนผ้าใบ สิ่งที่สะดุดตาคือเขาทำภาพด้วยมือให้ดูคล้ายผ่านกระบวนการผลิตจำนวนมาก (เพื่อสื่อถึงระบบอุตสาหกรรมในยุคนั้น) เส้นขอบถูกเก็บอย่างประณีต พื้นสีดูเรียบ และจุดที่ควรเป็นรายละเอียดเล็กจนแทบมองไม่เห็นในหนังสือพิมพ์ กลับถูกขยายให้เด่นอยู่บนผิวภาพ
จุดเหล่านี้มักถูกเรียกกันว่า Ben-Day dots ตามระบบการสร้างสีและน้ำหนักในงานพิมพ์ เมื่อมองจากระยะหนึ่ง ตาเราจะรวมจุดเหล่านั้นเป็นผิว สี หรือเงา ลิคเทนสไตน์ดึงสิ่งที่ปกติทำหน้าที่เงียบๆ อยู่เบื้องหลังสิ่งพิมพ์ ให้กลายเป็นสิ่งที่เราเห็นก่อนอย่างอื่น ลองนึกถึงการขยายภาพบนจอจนเห็นเม็ดสี แต่ครั้งนี้ศิลปินเป็นคนสร้างเม็ดสีนั้นขึ้นมาเอง ซึ่งบางชิ้นคุณต้องดูภาพวาดของจริงในระยะใกล้ๆ จึงจะเห็นจุดสีเหล่านั้น
มีเกร็ดน่ารักใน Look Mickey ภาพปี 1961 ซึ่งหยิบฉากจากหนังสือเด็กเป็นภาพโดนัลด์ดั๊กกับมิกกี้เมาส์ยืนตกปลากัน National Gallery of Art อธิบายว่าเขาใช้แปรงขนสุนัขชนิดขนแข็งจุ่มสี แล้วกดลงบนบางส่วนของภาพเพื่อทำจุด ก่อนจะพัฒนาวิธีที่ควบคุมได้ดีขึ้นในงานต่อๆ มา ใครที่นึกถึงศิลปินป๊อปอาร์ตนั่งเรียงจุดด้วยอุปกรณ์ไฮเทค อาจต้องเพิ่มแปรงขนสุนัขลงไปในภาพจำด้วย
รายละเอียดนี้ช่วยให้เห็นความย้อนแย้งที่สนุกของงานเขา ภาพดูเหมือนเครื่องจักรทำ แต่ความเหมือนเครื่องจักรนั้นต้องอาศัยการเลือก การลอง และแรงงานของคน ความเรียบราบที่เราเห็นจึงมีรายละเอียดการทำงานซ่อนอยู่เต็มไปหมด
ก่อนจะเป็นผู้หญิงของลิคเทนสไตน์
กลับมาที่หญิงสาวกลางคลื่น ต้นทางของ Drowning Girl คือภาพใน Secret Hearts ฉบับที่ 83 หนังสือการ์ตูนรักของ DC Comics ตีพิมพ์ในปี 1962 ผู้วาดคือโทนี อับรุซโซ ชื่อนี้ควรถูกเอ่ยให้ชัด เพราะองค์ประกอบที่ทำให้เราอยากรู้ว่าเกิดอะไรขึ้นกับเธอ มีอยู่ในฝีมือของอับรุซโซก่อนแล้ว
หอศิลป์ MoMA ซึ่งเป็นเจ้าของภาพของลิคเทนสไตน์ อธิบายว่าฉบับการ์ตูนมีแฟนหนุ่มเกาะเรือที่พลิกคว่ำอยู่ด้านหลัง ลิคเทนสไตน์ครอปเขาทิ้ง เหลือผู้หญิงอยู่ลำพังกับคลื่น เปลี่ยนชื่อผู้ชายจากมัลเป็นแบรด และตัดข้อความเกี่ยวกับการเป็นตะคริวออก เหลือถ้อยคำที่ฟังแข็งกร้าวและเด็ดขาดขึ้น
การตัดสินใจเหล่านี้เปลี่ยนวิธีที่เราอ่านภาพ เมื่อเหตุการณ์แวดล้อมถูกเอาออก เหลือเพียงใบหน้า น้ำตา คลื่น และข้อความในหัวของเธอ ซึ่งใหญ่เต็มคับกรอบภาพ ภาพซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องรักเรื่องหนึ่ง จึงสามารถถูกอ่านเป็นภาพของความเจ็บปวด ความดื้อดึง หรือการแสดงอารมณ์แบบเกินจริงได้ โดยเราไม่จำเป็นต้องตามอ่านเรื่องทั้งเล่ม
การครอปมีอำนาจขนาดนี้เอง คนที่เคยอยู่ในเหตุการณ์หายไป เหตุผลบางอย่างถูกตัดทิ้ง และบุคลิกของคนที่เหลืออยู่ก็เปลี่ยนตาม ในชีวิตประจำวันเราพบเรื่องแบบนี้บ่อยมาก ภาพหนึ่งภาพอาจทำให้ใครดูอ่อนแอ โกรธจัด หรือโดดเดี่ยว เพียงเพราะคนดูไม่ได้เห็นสิ่งที่อยู่นอกกรอบ
แต่เมื่อชื่นชมว่าลิคเทนสไตน์เปลี่ยนภาพได้แหลมคมเพียงใด คำถามเกี่ยวกับอับรุซโซก็ยังอยู่ การรู้ว่าภาพถูกปรับตรงไหนช่วยให้เราเข้าใจผลงานใหม่ ส่วนการรู้ว่าใครวาดต้นฉบับ ช่วยให้เราเห็นฝีมือซึ่งเป็นจุดตั้งต้นของการปรับนั้น ทั้งสองเรื่องควรอยู่ในสายตาพร้อมกัน
คำว่า appropriation (การหยิบยืม / การฉวยใช้) ซึ่งใช้พูดถึงศิลปะที่นำภาพหรือวัตถุเดิมมาสร้างบริบทใหม่ อธิบายวิธีทำงานได้ แต่การมีชื่อเรียกทางศิลปะไม่ได้ตอบคำถามทั้งหมด เราจึงยังพิจารณาได้ว่า งานใหม่ทำอะไรเพิ่ม ให้เครดิตต้นทางอย่างไร และเหตุใดสังคมจึงให้คุณค่ากับคนทำภาพแต่ละประเภทไม่เท่ากัน การชื่นชมผลงานหนึ่งกับการตั้งคำถามถึงกระบวนการของมันทำไปด้วยกันได้
แม้แต่รอยปาดแปรงก็ทำเป็นภาพได้
หากคิดว่าลิคเทนสไตน์สนใจเพียงเรื่องการ์ตูน Little Big Painting ปี 1965 จะทำให้ภาพของเขากว้างขึ้น งานนี้มีรูปร่างเหมือนรอยปาดแปรงขนาดใหญ่ พุ่งและหยดอยู่บนพื้นหลังที่มีจุดสี คล้ายเราเห็นจิตรกรออกแรงสะบัดแขนอย่างรุนแรง แล้วปล่อยให้อารมณ์ระเบิดลงบนผ้าใบ
ทว่ารอยที่เห็นถูกบรรจงวาดให้เป็นภาพของรอยปาดแปรงอีกที เส้นขอบและสีถูกควบคุมจนสิ่งที่ดูฉับพลันกลายเป็นรูปทรงเรียบร้อย ไมเคิล โลเบล นักประวัติศาสตร์ศิลป์ อธิบายผ่านเว็บไซต์ของ Whitney ว่างานนี้ล้อภาษาของจิตรกรรุ่นก่อนในกลุ่ม Abstract Expressionism พร้อมกับสร้างองค์ประกอบนามธรรมที่มีพลังขึ้นมาเอง
เวลาเห็นรอยปาดแปรงกว้างๆ บนภาพวาด เรามักนึกว่าศิลปินตวัดมืออย่างรวดเร็วเพื่อระบายอารมณ์ แต่ลิคเทนสไตน์นำรอยแบบนี้มาวาดขึ้นใหม่เป็นภาพขนาดใหญ่ เขาค่อยๆ กำหนดรูปร่างและรายละเอียด จนสิ่งที่ดูเหมือนเกิดจากการสะบัดมือเพียงครั้งเดียว กลายเป็นภาพที่ต้องวางแผนและทำอย่างระมัดระวัง
งานของเขาจึงชวนให้เราสงสัยว่า รอยแปรงบอกอารมณ์ของศิลปินได้จริงแค่ไหน เมื่อเห็นรอยปาดสีแล้วรู้สึกถึงความรวดเร็วหรืออารมณ์รุนแรง เราอาจกำลังตีความจากภาพที่คุ้นเคย ทั้งที่ศิลปินอาจค่อยๆ วาดรอยนั้นอย่างใจเย็นก็ได้
ตรงนี้ทำให้งานของเขาไปไกลกว่าการเอาการ์ตูนขึ้นผ้าใบ เขาสนใจวิธีที่ภาพทำให้เราเชื่อว่าเห็นบางสิ่ง ทั้งที่สิ่งตรงหน้าอาจเป็นเพียงชุดของเส้น สี และข้อตกลงที่เราเรียนรู้ร่วมกัน เราเห็นอารมณ์พลุ่งพล่านจากรูปของรอยแปรง เห็นผิวคนจากจุด และเห็นความรักแตกสลายจากน้ำตาสองสามเส้น
Castelli Handshake Poster (1962) เป็นหลักฐานชิ้นเล็กๆ ของช่วงเวลาที่ลิคเทนสไตน์กำลังก้าวเข้าสู่โลกศิลปะนิวยอร์ก โปสเตอร์พิมพ์ด้วยสีแดงและดำนี้ใช้ประชาสัมพันธ์นิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของเขาที่แกลเลอรีลีโอ คาสเตลลี ซึ่งเปิดวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 1962 ภาพจับมือที่ชวนให้นึกถึงการทักทายหรือการตกลงร่วมงานจึงทำหน้าที่เชิญผู้ชมเข้ามาพบศิลปินด้วย นิทรรศการ Like New นำบรรยากาศของการแสดงครั้งนั้นกลับมาสร้างขึ้นใหม่ รวมถึงพื้นไม้ปาร์เกต์ เพื่อให้ผู้ชมปัจจุบันลองจินตนาการถึงวันที่ภาพจากการ์ตูน โฆษณา และข้าวของในบ้านเหล่านี้เพิ่งปรากฏบนผนังแกลเลอรี
ข้าวของที่ลิคเทนสไตน์เลือกมาวาดอาจธรรมดาถึงขั้นเป็นอาหารที่ซื้อกินได้ข้างถนน ใน Hot Dog (1964) เขาสร้างภาพฮอตด็อกขาวดำบนกระดาษขนาดกว้างกว่าหนึ่งเมตร ด้วยหมึก ดินสอ และวัสดุที่ใช้สร้างลายจุด เมื่ออาหารชิ้นเล็กถูกขยายจนใหญ่และแยกออกมาให้เรามองอย่างจริงจัง สิ่งที่เคยเห็นชินตาในชีวิตประจำวันก็เริ่มมีรายละเอียดให้สังเกต ทั้งเส้นรอบนอก รูปร่าง และวิธีที่ภาพใช้แทนของกินจริงๆ ฮอตด็อกจึงเข้าไปอยู่ในพื้นที่ที่ผู้ชมคุ้นกับการพบภาพบุคคลสำคัญ ทิวทัศน์ หรือเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ และทำให้ขอบเขตว่าสิ่งใดควรค่าแก่การเป็นหัวข้อของศิลปะกว้างขึ้น
Rouen Cathedral, Set III (1968–69) ภาพต้นทางของเขาขยับจากสิ่งพิมพ์ในชีวิตประจำวันไปสู่งานชิ้นสำคัญในประวัติศาสตร์ศิลปะ โกลด โมเนต์เคยวาดด้านหน้ามหาวิหารรูอ็องซ้ำหลายครั้งในทศวรรษ 1890 เพื่อจับแสงและบรรยากาศที่เปลี่ยนไปตามเวลา ส่วนลิคเทนสไตน์ทำงานจากภาพถ่ายขาวดำของภาพวาดเหล่านั้น แล้วสร้างเป็นภาพห้าแผงด้วยลายจุดและสีพื้น เขาจึงกำลังวาดภาพที่ผ่านการมองและการถ่ายทอดมาแล้วหลายทอด ตั้งแต่มหาวิหารจริง สู่สายตาของโมเนต์ สู่ภาพถ่าย และมาถึงผ้าใบของเขาเอง เมื่อเข้าไปดูใกล้ๆ เราจะเห็นจุดแต่ละจุดแยกจากกัน แต่เมื่อถอยออกมา จุดเหล่านั้นเริ่มรวมตัวเป็นน้ำหนักสีและรูปร่างของอาคาร ระยะที่คนดูยืนอยู่จึงมีส่วนทำให้ภาพปรากฏต่างกันด้วย
ความสนใจว่าสายตาของคนดูทำงานอย่างไรมีรากมาตั้งแต่ลิคเทนสไตน์เรียนที่มหาวิทยาลัยโอไฮโอสเตตในทศวรรษ 1940 อาจารย์ของเขา ฮอยต์ แอล. เชอร์แมน ใช้แบบฝึกที่เรียกว่า flash lab ให้นักศึกษาดูภาพที่ฉายขึ้นมาเพียงประมาณหนึ่งในสิบวินาที แล้ววาดสิ่งที่เพิ่งเห็นในห้องมืด โดยแทบมองกระดาษของตัวเองไม่เห็น นักศึกษาต้องอาศัยทั้งความจำและการเคลื่อนไหวของมือ เพื่อจับรูปร่างและความสัมพันธ์ของส่วนต่างๆ ให้ได้ ในการสัมภาษณ์ปี 1963 ลิคเทนสไตน์ยังยกแนวคิดเรื่องการรับรู้ของเชอร์แมนว่าเป็นอิทธิพลสำคัญตั้งแต่ช่วงแรก และยังส่งผลต่อวิธีคิดเรื่องภาพของเขาอยู่ ประสบการณ์นี้ช่วยให้เข้าใจว่า เบื้องหลังภาพที่ดูเรียบง่ายของเขามีการสำรวจอย่างจริงจังว่า มนุษย์เลือกเห็นและจดจำสิ่งต่างๆ อย่างไร
คำถามเรื่องการมองปรากฏอย่างชัดเจนใน Mirror #1 (Oval 60” × 48”) (1969) ภาพกระจกวงรีที่ไม่สะท้อนใบหน้าของผู้ยืนดู ลิคเทนสไตน์ใช้พื้นที่ขาวดำและลายจุดสร้างลักษณะที่ดูคล้ายแสงตกกระทบบนกระจก เราจึงจำได้ว่าภาพนี้แทนวัตถุอะไร ทั้งที่มันทำหน้าที่แบบกระจกจริงไม่ได้เลย ลองนึกถึงวิธีที่การ์ตูนหรือโฆษณาใช้เส้นและแถบสว่างเพียงไม่กี่ส่วนเพื่อบอกว่าพื้นผิวหนึ่งมันวาว เราเข้าใจภาพได้เพราะคุ้นกับวิธีวาดเช่นนี้ งานกระจกของลิคเทนสไตน์จึงทำให้ความคุ้นเคยนั้นกลายเป็นสิ่งที่สังเกตได้ และชวนให้แยกให้ออกระหว่างตัววัตถุกับลักษณะที่เราใช้จดจำมันจากภาพ
การนำภาพกลับมาใช้ยังเกิดขึ้นกับผลงานของลิคเทนสไตน์เอง ใน Greene Street Mural (1983) เขารวบรวมภาพและรูปแบบจากงานหลายช่วงมาประกอบเข้าด้วยกันบนผนังขนาดใหญ่ จนงานชิ้นนี้คล้ายการย้อนสำรวจผลงานของตัวเองผ่านภาพใหม่อีกภาพหนึ่ง วิธีทำงานเช่นนี้ชวนให้นึกถึงโลกของมีมในปัจจุบัน ภาพที่เราจำได้อยู่แล้วอาจกลายเป็นมุกตลก คำประชด หรือข้อความทางการเมือง เมื่อถูกตัดบางส่วน เติมคำ หรือจับไปวางคู่กับสิ่งอื่น การสร้างความหมายจึงเกิดขึ้นได้ระหว่างการเลือกและจัดภาพใหม่ด้วย ขณะเดียวกัน ภาพที่ผ่านมือหลายคนก็ทำให้การตามหาต้นทางและการให้เครดิตผู้สร้างแต่ละส่วนเป็นเรื่องที่ควรใส่ใจ
Girl with Ball (1961) ภาพหญิงสาวในชุดว่ายน้ำชูลูกบอลนี้เป็น สีน้ำมันบนผ้าใบ ขนาด 153 × 91.9 เซนติเมตร อยู่ในคอลเล็กชัน MoMA ภาพต้นทางมาจากโฆษณาโรงแรมในเทือกเขาโพโคโน รัฐเพนซิลเวเนีย ลิคเทนสไตน์นำภาพถ่ายนางแบบมาลดรายละเอียด ใช้สีพื้นและเส้นขอบเข้ม จนผู้หญิงดูคล้ายตัวการ์ตูนหรือตุ๊กตา ความน่าสนใจจึงอยู่ทั้งที่ตัวหญิงสาวและวิธีที่โฆษณาสร้างภาพความสุขในการพักผ่อนขึ้นมา เมื่อนำภาพนั้นมาวาดใหม่ เขาทำให้เราเห็นความปรุงแต่งที่อยู่ในภาพขายฝันซึ่งปกติเรามักมองผ่านไป
Explosion (1965–66) ภาพพิมพ์ลิโทกราฟบนกระดาษ งานนี้ชวนให้สังเกตวิธีที่การ์ตูนถ่ายทอดเหตุการณ์รุนแรงให้กลายเป็นรูปทรงที่คนดูเข้าใจได้ทันที การระเบิดจริงเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและมีเสียง แต่เมื่อกลายเป็นภาพบนกระดาษ มันถูกหยุดไว้ให้เรามองได้นานเท่าที่ต้องการ สื่อใช้ภาพนิ่งทำให้เรารับรู้แรงปะทะและการเคลื่อนไหวอย่างไร
El Cap de Barcelona / Barcelona Head (1992) ชื่อภาษากาตาลันหมายถึง เป็นประติมากรรมสาธารณะบริเวณท่าเรือเก่า Port Vell ออกแบบโดยลิคเทนสไตน์และดำเนินการสร้างโดยดิเอโก เดลกาโดในช่วงปี 1991–1992 ท่ามกลางการปรับปรุงเมืองเพื่อเตรียมรับโอลิมปิกปี 1992 ที่สเปน วัสดุหลักเป็นคอนกรีตและเซรามิก รูปร่างของศีรษะถูกประกอบขึ้นจากเส้นโค้งและส่วนที่ดูคล้ายรอยปาดแปรงขนาดใหญ่ เมื่อจุดแดงที่เคยเป็นลวดลายบนภาพพิมพ์กลายเป็นส่วนที่นูนออกมาในพื้นที่จริง ส่วนการประดับเซรามิกแบบโมเสกเศษกระเบื้อง หรือ trencadís เป็นการคารวะอันโตนี เกาดี (1852-1926 ศิลปินกาตาลัน ผู้โดดเด่นด้วยเทคนิค trencadís และสร้างผลงานสำคัญหลายแห่งในบาร์เซโลนา) งานนี้จึงช่วยให้เห็นว่าลิคเทนสไตน์สามารถนำวิธีสร้างภาพของตัวเองมาปรับเข้ากับวัสดุ สถาปัตยกรรม และประวัติศิลปะของเมืองที่ติดตั้งผลงานได้ด้วย
Girl in Window (1963) ภาพหญิงผมแดงสวมเสื้อเหลือง ยิ้มหลับตาและไขว้แขนอยู่ที่หน้าต่างนี้ เป็นแบบภาพของงานขนาดใหญ่ที่สร้างสำหรับ นิวยอร์กเวิลด์แฟร์ปี 1964–1965 สถาปนิกฟิลิป จอห์นสันเชิญลิคเทนสไตน์และศิลปินคนอื่นสร้างงานประดับภายนอกอาคาร Theaterama ในกลุ่มอาคาร New York State Pavilion ต้นฉบับใช้สีอะคริลิกและสีน้ำมันบนไม้อัดสิบแผ่นต่อกัน ขนาดประมาณ 6.1 × 4.9 เมตร และอยู่ในคอลเล็กชัน Weisman Art Museum มหาวิทยาลัยมินนิโซตา ภาพผู้หญิงที่ดูเหมือนโผล่ออกจากหน้าต่างจึงทำให้ภาพการ์ตูนเข้ามาสัมพันธ์กับขนาดของอาคารและพื้นที่ที่คนดูยืนอยู่จริงๆ
การเดินทางของภาพยังดำเนินต่อมาถึงนิทรรศการครั้งนี้ อเล็กซ์ ดาคอร์ต ศิลปินชาวเวเนซุเอลา-อเมริกันและภัณฑารักษ์รับเชิญนำภาพ Hot Dog ฉบับปี 1963 ของลิคเทนสไตน์มาพิมพ์ แล้วปาดสีเป็นซอสมะเขือเทศลงไป ก่อนขยายเป็นป้ายขนาดใหญ่ชื่อ Hot Dog with Ketchup (2026) ติดบนอาคารฝั่งตรงข้ามวิทนีย์ งานใหม่นี้ใช้ต้นทางคนละเวอร์ชันกับภาพขาวดำปี 1964 ที่กล่าวถึงข้างต้น และส่วนหนึ่งสร้างขึ้นเพื่อตอบรับคนขายฮอตด็อกบริเวณถนนหน้าพิพิธภัณฑ์ ภาพอาหารที่เคยถูกนำเข้าสู่โลกศิลปะจึงกลับออกมาอยู่ท่ามกลางเมืองและอาหารข้างถนนอีกครั้ง พร้อมรอยปาดสีของศิลปินอีกคนที่เข้ามาเปลี่ยนหน้าตาของมัน ประวัติของภาพจึงยังเขียนต่อได้ แม้ผู้สร้างคนแรกจะจากไปแล้วก็ตาม
ศึกลิคเทนสไตน์ปะทะวอร์ฮอล
ความคล้ายกันของงานลิคเทนสไตน์กับแอนดี วอร์ฮอลเคยส่งผลต่อโอกาสทางอาชีพของทั้งคู่ ลีโอ คาสเตลลี เจ้าของแกลเลอรีคนสำคัญในนิวยอร์ก เล่าย้อนหลังว่า เขาเลือกผลงานของลิคเทนสไตน์และปฏิเสธวอร์ฮอล เพราะตอนนั้นเห็นว่างานของทั้งสองใกล้เคียงกันเกินกว่าจะมีศิลปินสองคนทำงานแข่งกันในแกลเลอรีเดียวได้ คาสเตลลีจำได้ว่าวอร์ฮอลผิดหวังมาก แต่เขาก็ยอมรับในภายหลังว่า ตอนแรกตัวเองยังเข้าใจงานของวอร์ฮอลไม่ครบถ้วน และมองไม่เห็นว่าศิลปินทั้งสองกำลังทำสิ่งที่แตกต่างกันอย่างไร
อย่างไรก็ตาม ความผิดหวังครั้งนั้นไม่เพียงพอให้สรุปว่าทั้งคู่กลายเป็นศัตรู เมื่อมิทเชลล์ ลิคเทนสไตน์ ลูกชายของรอย ถูกถามถึงการแข่งขันระหว่างพ่อกับวอร์ฮอลในการสัมภาษณ์เมื่อปี 2024 เขาตอบว่า อย่างน้อยในฝั่งของพ่อ เขาไม่เห็นความเป็นคู่แข่งเช่นนั้น และเล่าว่าแม่เคยบอกถึงการที่วอร์ฮอลแวะมาเยี่ยมครอบครัว คำบอกเล่านี้อาจไม่ได้อธิบายความรู้สึกทั้งหมดของวอร์ฮอล แต่ช่วยให้เห็นความสัมพันธ์ส่วนตัวที่อยู่เบื้องหลังการนำศิลปินสองคนมาเปรียบเทียบกันอยู่เสมอ
รายละเอียดที่น่ารักกว่านั้นปรากฏในเรื่องการแลกผลงานซึ่งมูลนิธิแอนดี วอร์ฮอลนำมาเล่า วอร์ฮอลเคยทำภาพเหมือนของรอยตั้งแต่ปี 1967 ก่อนที่ทั้งคู่จะตกลงแลกงานกันอีกครั้งในปี 1974 โดยส่วนของวอร์ฮอลจะประกอบด้วยภาพเหมือนรอยสองภาพ และโดโรธี ภรรยาของรอยอีกสองภาพ ต่อมา เมื่อรอยกับโดโรธีไปดูภาพที่สตูดิโอของวอร์ฮอลบนถนนยูเนียนสแควร์ รอยกลับถูกใจภาพเหมือนจูเลีย วาร์โฮลา แม่ของวอร์ฮอล เขาจึงเลือกภาพนั้นแทนภาพเหมือนตัวเองหนึ่งภาพ จากเดิมที่จะได้ภาพตัวเองสองภาพ ข้อตกลงจึงเปลี่ยนเป็นภาพตัวเองหนึ่งภาพ ภาพภรรยาสองภาพ และภาพแม่ของเพื่อนอีกหนึ่งภาพ
ความสนใจที่วอร์ฮอลมีต่องานของลิคเทนสไตน์ยังปรากฏในประวัติของภาพ In (1962) ซึ่งเขาเคยครอบครองในช่วงประมาณปี 1966–1971 บัญชีผลงานของมูลนิธิลิคเทนสไตน์ระบุว่า ภาพนี้ “น่าจะ” ได้มาจากการแลกผลงานระหว่างศิลปิน โดยยังไม่ได้ยืนยันรายละเอียดของการแลกครั้งนั้น ต่อมาในเดือนมกราคม 1972 วอร์ฮอลบริจาคภาพให้พิพิธภัณฑ์โซโลมอน อาร์. กุกเกนไฮม์ ในนิวยอร์ก ประวัติของภาพนี้จึงช่วยเติมความสัมพันธ์อีกด้านให้ชัดขึ้นว่า วอร์ฮอลเป็นผู้สะสมงานของลิคเทนสไตน์ด้วย และครอบครองงานของเขามาก่อนข้อตกลงแลกภาพเหมือนในปี 1974 หลายปี
จากภาพกลายเป็นแฟชั่น
ความสนุกอีกอย่างของนิทรรศการครั้งนี้อยู่เลยออกไปถึงเสื้อผ้า Whitney ร่วมกับแบรนด์แฟชั่น Gap และผู้ดูแลสิทธิผลงานของลิคเทนสไตน์ ทำคอลเลกชันเสื้อผ้าและเครื่องประดับ 18 ชิ้น โดยนำภาษาภาพของเขาไปใช้กับสิ่งที่คนหยิบมาสวมใส่ได้ เช็คคอลเล็คชั่นนี้ได้ที่ https://shop.whitney.org/collections/gap-lichtenstein-whitney
Like New เป็นชื่อที่เหมาะกับการกลับมาดูลิคเทนสไตน์ในปีนี้มาก ภาพหนึ่งภาพดูใหม่ได้จากการครอป เปลี่ยนขนาด ย้ายวัสดุ หรือเปลี่ยนคนที่เป็นผู้เล่า แต่ความใหม่ควรทำให้เราอยากกลับไปหาภาพก่อนหน้าด้วย เมื่อมอง Drowning Girl อีกครั้ง เราจึงอาจเห็นทั้งการตัดสินใจของลิคเทนสไตน์ ฝีมือของอับรุซโซ และผู้ชายที่ถูกตัดออกไปอยู่ข้างนอกกรอบ
นิทรรศการ Roy Lichtenstein: Like New จัดที่ Whitney Museum of American Art นิวยอร์ก ตั้งแต่ 11 ตุลาคม 2026 ถึง 10 พฤษภาคม 2027
