รายงานโดย ปรีดี บุญซื่อ
การให้สัมภาษณ์ของ Chris Longbottom CEO ของ Mobile Power (MOPO) บริษัทผู้บุกเบิกธุรกิจแบตเตอรี่เช่า “ผู้บริโภคจ่ายค่าบริการตามที่ใช้จริง” (pay-per use battery) โดยกล่าวถึงการค้นพบตลาดในแอฟริกาว่า ในปี 2013 เขาเห็นระบบพลังงานแสงแดด เริ่มเกิดขึ้นในประเทศแซมเบีย แต่พลังงานแสงแดดกลับไม่แพร่หลายเหมือนกับความนิยมใน โทรศัพท์มือถือ เพราะลูกค้าต้องมีพันธะทางการเงิน ในการใช้อุปกรณ์นี้เป็นระยะเวลานาน
เมื่อกลับมองสินค้าพวกน้ำดื่มหรือผงซักฟอก ทำให้เห็นการทำงานของกลไกตลาด ผู้บริโภคไม่ซื้อน้ำดื่มความจุขนาดใหญ่ เช่น 5 ลิตร หรือซื้อผงซักฟอกถุงใหญ่ แต่กลับซื้อน้ำดื่มขวดเล็ก วิธีการใช้จ่ายดังกล่าวช่วยยืนยันว่า ผู้บริโภคต้องการใช้จ่ายเงินตามที่ใช้สินค้าและบริการที่เป็นจริงในแต่ละวัน
บริษัท Mobile Power ต้องการทำสินค้าที่สอดคล้องกับ “วิธีคิด” ดังกล่าวของผู้บริโภค จึงหาหนทางที่จะนำเสนอแก่ผู้บริโภค ถึงรูปแบบที่จ่ายน้อยที่สุด ในการเข้าถึงแหล่งพลังงาน โดยผู้บริโภคไม่ต้องเป็นหนี้ หรือมีข้อผูกมัดการจ่ายเงินในระยะยาว จุดนี้ทำให้เกิด “โมเดล” การร่วมใช้แบตเตอรี่แบบเคลื่อนที่ โดยมีค่าใช้จ่ายตามที่เป็นจริง
ทางเลือกแก่ชุมชนที่ไม่มีไฟฟ้า
บทความของ The New York Times เรื่อง $2 Rental Batteries Are Helping to Power South Africa รายงานว่า 9 ใน 10 ของคนในแอฟริกาใต้ เข้าถึงการไฟฟ้าของชาติ แต่ภาวะไฟฟ้าดับเกิดขึ้นเป็นปกติในประเทศนี้ ชุมชนในเมืองที่คนจนอยู่หนาแน่น มักเกิดปัญหานี้ เพราะการใช้ไฟฟ้าจำนวนมาก ทำให้หม้อแปลงไฟฟ้าระเบิด
แต่แบตเตอรี่เคลื่อนที่ระบบเช่า ทำให้ผู้ประกอบการรายเล็กในชุมชนต่างๆ ของแอฟริกาใต้ สามารถทำธุรกิจได้ต่อเนื่อง ไม่หยุดชะงัก เมื่อไฟฟ้าเกิดดับขึ้นมา เช่น ร้านตัดผม และยังมีรายได้พิเศษ จากการให้คนในชุมชนมาชาร์จแบตเตอรี่โทรศัพท์มือถือ
เมื่อปี 2025 บริษัทน้ำมัน BP เริ่มเปิดธุรกิจชื่อว่า BPowerd ให้เช่ารายวันแก่แบตเตอรี่เคลื่อนที่ ขนาดความจุ 300-1,000 วัตต์-ชั่วโมง ที่สามารถให้พลังงานไฟฟ้าแก่โทรทัศน์ คอมพิวเตอร์แล็ปท็อป และเครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ ได้นานหลายชั่วโมง หลังจากนั้น คนเช่าจะส่งคืนแบตเตอรี่ เพื่อนำมาชาร์จไฟฟ้าใหม่ สำหรับการเช่าเพื่อใช้งานในวันต่อไป ลูกค้าจะมารับแบตเตอรี่ที่สถานีน้ำมัน BP ซึ่งมีอุปกรณ์แผงพลังงานแสงแดด ทำหน้าที่ชาร์จแบตเตอรี่เคลื่อนที่ การให้บริการแบตเตอรี่เคลื่อนที่ สะท้อนถึงการเริ่มกระจายธุรกิจของ BP จากก๊าซและน้ำมัน มาเป็นพลังงานสะอาด
ทางออกพลังงานแก่คนแอฟริกา
บทความของ New York Times กล่าวว่า โครงการแบตเตอรี่เคลื่อนที่ เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามที่จะทำให้คนแอฟริกากว่า 500 ล้านคน สามารถเข้าถึงไฟฟ้า ปัจจุบัน คนแอฟริกาประมาณ 200 ล้านคน พักอาศัยในครัวเรือน ที่มีไฟฟ้าจากพลังงานแสงแดดอย่างใดอย่างหนึ่ง
โครงการของ BP ที่ต่อไปจะขยายธุรกิจไปไนจีเรีย เป็นโครงการที่คล้ายกับของบริษัท MOPO ที่ทำธุรกิจนี้มา 10 ปีแล้ว ปัจจุบัน มีแบตเตอรี่ของ MOPO หมุนเวียน 125,000 ลูก ใน 7 ประเทศของแอฟริกา MOPO ที่เป็นบริษัทอังกฤษกล่าวว่า โมเดลง่ายๆ ที่ลูกค้า “จ่ายเมื่อใช้งานจริง” เป็นการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ ต่อระบบอุปทานพลังงานในทวีปแอฟริกา
MOPO กล่าวว่า ระบบเช่าแบตเตอรี่เคลื่อนที่ ที่มีระบบสถานีชาร์จไฟรวมศูนย์ ทำให้ลูกค้าได้รับแบตเตอรี่ที่สะอาด เป็นระบบที่สามารถขจัดการลงทุนล่วงหน้าของลูกค้า ระบบการใช้แบตเตอรี่แบบหมุนเวียน ทำให้เกิดการใช้งานแบตเตอรี่ซ้ำ และการนำมาใช้งานใหม่ (recycle) จึงเป็นวิธีการแก้ปัญหาพลังงานที่ทำให้เกิดความยั่งยืน และยังสามารถขยายธุรกิจได้กว้างขวาง
การเข้าถึง ‘พลังงานถ้วนหน้า’
ธุรกิจของ MOPO ตั้งสถานีชาร์จแบตเตอรี่แบบง่ายๆ ขึ้นในชุมชน ทำให้เข้าถึงลูกค้าในชนบท แตกต่างจาก BP ที่มีสถานีชาร์จตั้งอยู่ที่สถานีน้ำมัน เจ้าของร้านตัดผมในชุมชนแห่งหนึ่งในแอฟริกาใต้กล่าวว่า ไฟฟ้าดับในพื้นที่ของเขา ทำให้ต้องปิดร้านตัดผมนานเป็นเดือน เพราะไม่มีไฟฟ้าที่จะใช้กับกรรไกรตัดผม แต่มีลูกค้าคนหนึ่งบอกเขาเรื่องแบตเตอรี่เช่า ทำให้เขาเช่าแบตเตอรี่ ที่มีค่าเช่าวันหนึ่ง 2.3 ดอลลาร์ แต่แบตเตอรี่ความจุ 300 วัตต์ ค่าเช่าลดลงครึ่งหนึ่ง
ในแต่ละวัน ชุมชนต่างๆ ในแอฟริกาใต้ ชาวบ้านจะลากแบตเตอรี่เช่าใส่รถเข็นล้อเดียวหรือรถถังขยะจากบ้านหรือร้านค้าไปยังสถานีชาร์จแบตเตอรี่ ผู้ประกอบการรายเล็กรายย่อยบอกว่า การนำแบตเตอรี่เคลื่อนที่มาใช้งานมีรายได้พอที่รวมถึงค่าเช่าแบตเตอรี่ นอกจากนี้ ยังมีรายได้พิเศษที่ชาวบ้านนำโทรศัพท์มือถือมาชาร์จที่แบตเตอรี่เคลื่อนที่
ผู้เชี่ยวชาญพลังงานสะอาดกล่าวว่า ระบบแบตเตอรี่เช่าจะมีบทบาทสำคัญต่อทวีปแอฟริกา เมื่อความต้องการพลังงานมากขึ้น การเช่าแบตเตอรี่ขนาดเล็กมีต้นทุนต่ำกว่ามาก เมื่อเทียบกับการซื้อแผงโซล่าเซลล์หรือซื้อแบตเตอรี่ แบตเตอรี่เช่าจะมีผลกระทบที่สำคัญ เพราะสร้าง “การเข้าถึง (พลังงาน) ที่ครอบคลุมถ้วนหน้า” (inclusiveness in access)
เอสารประกอบ
2$ Rental Batteries Are Helping to Power South Africa, Jan 17, 2026, nytimes.com
