กลุ่มนักวิจัยความโปร่งใสทางการคลัง

12 ข่าวในคอลัมน์นี้


การยกระดับความโปร่งใสทางการคลังของไทยไปถึงไหนแล้ว?

เราได้นำเสนอหลักการของความโปร่งใสทางการคลังและความโปร่งใสทางงบประมาณ วิธีการประเมินตามหลักสากล รวมถึงผลประเมินของไทย พบว่า ผลประเมินด้านที่ไทยได้คะแนนต่ำกว่าเกณฑ์สากลช่วยชี้ให้เห็นปัญหาความโปร่งใสทางการคลังของไทยที่ผ่านมาได้ในระดับนึง แต่ก็ยังไม่สะท้อนปัญหาที่เกิดจากลักษณะเฉพาะของประเทศไทยได้หมด แล้วปัจจุบันการยกระดับความโปร่งใสทางการคลังของไทยไปถึงไหนแล้ว?

การประเมินความโปร่งใสทางการคลังของรัฐวิสาหกิจที่ไม่ใช่สถาบันการเงินเพื่อความยั่งยืนทางการคลัง

กระบวนการงบประมาณของรัฐวิสาหกิจที่เป็นในปัจจุบันยังมีช่องทางในการปรับปรุงเพื่อเพิ่มความโปร่งใสให้มากขึ้นได้ ซึ่งจะมีส่วนช่วยในการเพิ่มประสิทธิผลในการดำเนินงานของรัฐวิสาหกิจ และอาจช่วยปิดช่องโหว่ของการใช้ทรัพยากรสาธารณะที่ขาดประสิทธิภาพ ทั้งนี้การเพิ่มความโปร่งใสทางการคลังยังเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ควรดำเนินการเพื่อให้พร้อมรับมือกับการลงทุนที่จะเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องในอนาคต

ความโปร่งใสทางการคลังของเงินทุนหมุนเวียนนอกงบประมาณเพื่อส่งเสริมความยั่งยืนทางการคลังของประเทศไทย

รายงานความเสี่ยงทางการคลังประจำปีงบประมาณ 2559 ระบุว่า…กองทุนที่มีความเสี่ยง และอาจประสบปัญหาทางการเงินในอนาคต ได้แก่ กองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ กองทุนประกันสังคม และกองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา เนื่องจากเป็นกองทุนขนาดใหญ่ ทั้งในด้านรายได้ ค่าใช้จ่าย ทรัพย์สิน หนี้สิน และเงินกองทุน หากกองทุน 3 แห่งนี้ ประสบปัญหาสภาพคล่องทางการเงิน จะก่อให้เกิดความเสี่ยงและภาระทางการคลังแก่รัฐบาล ที่จะต้องจัดสรรงบประมาณและให้ความช่วยเหลือแก่ทั้ง 3 กองทุนในที่สุด

สร้างเสริมความโปร่งใสทางการคลังให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

สภาพการณ์ในปัจจุบันของ อปท. หลายๆ แห่งทำให้อาจมองได้ว่า อปท. เหล่านี้มีลักษณะใกล้เคียงกับส่วนราชการเป็นอย่างมาก นั่นคือ อปท. ทำหน้าที่เสมือนเป็นหน่วยงานภายใต้การควบคุมดูแลของรัฐบาลและดำเนินการตามนโยบายที่รัฐบาลกำหนดขึ้น โดยที่ อปท. เหล่านี้แทบไม่มีบทบาทในการกำหนดนโยบายหรือโครงการพัฒนาที่เป็นของตนเองแต่ประการใด ซึ่งสภาพการณ์ลักษณะนี้ลดทอนประโยชน์ของ อปท. ลงไปเป็นอย่างมาก

ลดการขาดดุลการคลังซ่อนเร้นโดยส่งเสริมความโปร่งใสแก่ SFI

งานวิจัยนี้ได้ประเมินความโปร่งใสทางการคลังของ SFIs ใน 3 มิติข้างต้น โดยได้ทำการศึกษาข้อกฎหมาย และแนวทางปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง และได้สร้างข้อเสนอแนะในการปรับปรุงการเปิดเผยข้อมูลกิจกรรมกึ่งการคลังของ SFIs ผู้สนใจสามารถติดตามผลการวิจัยได้จากการเผยแพร่ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยในช่วงต้นปี 2560

ความโปร่งใสทางการคลังในระบบงบประมาณของไทย

ประเทศไทยยังมีช่องโหว่ทางกฎหมายอยู่มาก ซึ่งเป็นประเด็นปัญหาทางด้านความโปร่งใสทางการคลังในระบบงบประมาณ บทความนี้เสนอ 6 ประเด็นสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงความไม่โปร่งใสทางการคลังในระบบงบประมาณของไทยในปัจจุบัน

การประเมินความโปร่งใสทางการคลังขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

อาจกล่าวได้ว่าในช่วงที่ผ่านมา อปท. สร้างภาระเพิ่มเติมให้กับรัฐบาลมาอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่การดำเนินการของ อปท. บางแห่งยังเป็นไปอย่างไม่มีประสิทธิภาพด้วยข้อจำกัดด้านศักยภาพที่ อปท. ต้องเผชิญ ซึ่งทำให้การควบรวม อบต. หรือเทศบาลตำบลขนาดเล็ก รวมไปถึงการประกาศใช้ภาษีประเภทใหม่โดยให้ อปท. เป็นผู้จัดเก็บเอง อาจเป็นวิธีการลดทอนข้อจำกัดข้างต้นวิธีการหนึ่ง

การประเมินความโปร่งใสทางการคลังของการดำเนินกิจกรรมกึ่งการคลังผ่าน SFIs

ความโปร่งใสของการดำเนินกิจกรรมการคลังผ่าน SFIs จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่อทั้งการจัดสรรทรัพยากร และการบริหารความเสี่ยงของรัฐบาล โดยการรับทราบต้นทุน ค่าใช้จ่าย และความเสี่ยงอย่างถูกต้องและครบถ้วนของกิจกรรมกึ่งการคลังที่ดำเนินการผ่าน SFIs จะทำให้รัฐบาลสามารถกำหนดนโยบายได้อย่างมีประสิทธิภาพ และทำให้การประเมินความเสี่ยงเป็นไปได้อย่างแม่นยำและทันท่วงที นอกจากนี้ความโปร่งใสทางการคลังยังจะช่วยสนับสนุนกลไกการตรวจสอบ และถ่วงดุลอำนาจจากฝ่ายนิติบัญญัติ รวมไปถึงการมีส่วนส่งเสริมความรับผิดชอบทางการคลังจากภาคประชาชน

การประเมินความโปร่งใสทางการคลังของรัฐวิสาหกิจที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน เพื่อความยั่งยืนทางการคลัง

รัฐวิสาหกิจมีความสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ เปรียบเสมือนแขนขาของภาครัฐที่จะใช้เพื่อดำเนินมาตรการทางเศรษฐกิจที่รัฐมีความจำเป็นต้องเข้าไปมีบทบาท โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฐานะผู้ผลิตสินค้าสาธารณะ ที่ถ้าปล่อยให้เป็นไปตามกลไกตลาดอาจจะไม่มีผู้ผลิตสินค้าหรือบริการนั้นเพื่อตอบสนองความต้องการของตลาด หรือเป็นการผลิต และ/หรือ การให้บริการสินค้าหรือบริการที่เมื่อมีผู้ผลิตรายเดียวในตลาดจะมีต้นทุนการผลิตที่ต่ำกว่าการเปิดให้มีผู้ผลิตหลายรายในตลาด การบริหารงานที่มีประสิทธิภาพหรือขาดประสิทธิภาพจึงมีผลกระทบโดยตรงต่อขีดความสามารถในการแข่งขันและการพัฒนาทางเศรษฐกิจของประเทศ

ความโปร่งใสทางการคลังของเงินทุนหมุนเวียนนอกงบประมาณ เพื่อส่งเสริมความยั่งยืนทางการคลังของประเทศไทย

เงินนอกงบประมาณ หรือทุนหมุนเวียน เป็นเงินของรัฐบาลที่มีบทบาทในการบริหารจัดการภาครัฐ ตลอดจนการพัฒนาเศรษฐกิจสังคมของประเทศอย่างต่อเนื่อง จากบทความนี้จะเห็นได้ว่า ปัจจุบันเงินทุนหมุนเวียนนอกงบประมาณมีความหลากหลายแตกต่างกันไปตามนโยบายของรัฐบาล ด้วยเหตุนี้ จึงมีการกำหนดกฎระเบียบเฉพาะเพื่อการกำกับดูแลและการเบิกจ่ายเงินที่ผ่อนคลายกว่าการเบิกจ่ายเงินตามระเบียบราชการโดยทั่วไป เพื่อให้การใช้จ่ายเงินมีความคล่องตัว สามารถตอบสนองต่อนโยบายเร่งด่วนของรัฐบาล

ความโปร่งใสทางการคลังและความโปร่งใสในงบประมาณของไทยตามหลักสากล

การนำหลักสากลในปัจจุบันมาใช้ประเมินความโปร่งใสทางการคลังและความโปร่งใสทางงบประมาณ ก็พอจะช่วยให้เราได้เห็นถึงข้อจำกัดความโปร่งใสในภาคการคลังของไทยได้ในระดับหนึ่งที่สามารถใช้เปรียบเทียบกับต่างประเทศได้ด้วย แต่เป็นที่ทราบกันดีว่า การดำเนินนโยบายการคลังในทางปฏิบัติของประเทศไทยก็มีลักษณะเฉพาะอยู่ ซึ่งหลักการสากลอาจไม่สามารถเข้าถึงได้ดีนัก

เพิ่มความโปร่งใสให้กับการจัดทำงบประมาณประเทศไทย

ความโปร่งใสในการดำเนินนโยบายของรัฐบาลจะนำมาซึ่งการตัดสินใจที่ถูกต้องของประชาชนในการเลือกสนับสนุนหรือไม่ให้การสนับสนุนตัวแทนจากภาคส่วนต่างๆ ในการเข้าไปทำหน้าที่เป็นรัฐบาลของประเทศ เนื่องจากความโปร่งใสจะช่วยให้ประชาชนรับรู้รับทราบเกี่ยวกับเป้าประสงค์ในการดำเนินงานของรัฐบาล ต้นทุนที่ใช้ในการทำงาน และความสำเร็จในการบรรลุเป้าประสงค์ต่างๆ ของรัฐบาลได้อย่างถูกต้องชัดเจน